1641-1653 жылдардағы Ирландия соғысы және этникалық-діни қақтығыстар

Кіріспе

Ирландиядағы этно-діни қақтығыс 1641 және 1653 жылдар аралығында Ирландияның әскери тарихы 1641–1653 жылдары.

Ирландиялық Конфедерация соғыстары, сондай-ақ Он бір жылдық соғыс (Cogadh na hAon déag mBliana) деп аталады, 1641 және 1653 жылдар аралығында Ирландияда болды. Бұл Ирландия, Англия және Шотландия патшалықтарындағы азамат соғыстары сериясы – Үш патшалықтың соғыстарының Ирландиядағы театры болды, барлығы Карл I билік еткен. Бұл қақтығыс саяси, діни және этникалық аспектілерге ие болды және басқару, жер иелігі, діни бостандық және діни кемсітушіліктер үшін күресті қамтыды. Негізгі мәселелер: ирландтық католиктер ме, британдық протестанттар ме саяси билікті иеленеді және жердің көп бөлігіне ие болады, Ирландия Карл I басқаруымен өзін-өзі басқаратын патшалық бола ма, әлде Англиядағы парламентке бағына ма? Бұл Ирландия тарихындағы ең жойқын қақтығыс болды және соғыстан 200 000–600 000 адам қаза тапты, сондай-ақ соғысқа байланысты ашаршылық пен ауруларға ұшырады. Ирландиядағы соғыс 1641 жылы ирландтық католиктердің көтерілісімен басталды, олар Ирландиядағы ағылшын әкімшілігін басып алуға тырысты. Олар католиктерге қарсы дискриминацияны тоқтатуды, Ирландияның өзін-өзі басқаруын арттыруды және Ирландияның плантацияларын қайтаруды қалады. Сонымен қатар, олар корольге қарсы шыққан католиктік емес ағылшын парламентарийлері мен шотландтық Келісімшілдердің басып кіруіне жол бермеуді қалаған. Көтерілісшілердің басшысы Фелим О'Нилл патшаның бұйрығын орындаймыз деп мәлімдеді, бірақ Чарльз бүлік басталғаннан кейін оны айыптады. Бұл көтеріліс бір жағынан ирландтық католиктер, екінші жағынан ағылшын және шотландтық протестант отаршылдар арасындағы этникалық қақтығысқа айналды. Осы алғашқы айларда Ольстерде этникалық тазалау мен қырғын болды. Католик басшылары 1642 жылдың мамыр айында Ирландияның көп бөлігін басқаратын және басқаратын Ирландия католик конфедерациясын құрды, оның құрамында гель және ескі ағылшын католиктері болды. Келесі айлар мен жылдары Конфедерация корольдікке қарсы, парламентарийлерге және шотландтық Келісімшілдер жіберген әскерге қарсы шайқасты, барлық тараптар күйдірілген жер тактикасын қолданды. 1642 жылдың ортасында көтеріліске қалай қарауға болатыны туралы келіспеушіліктер Англияның Азамат соғысына себепші болды. Король Конфедерациямен құпия келіссөздерге рұқсат берді, нәтижесінде 1643 жылдың қыркүйегінде Конфедерация-Роялистердің атыс тоқтатуы және одан әрі келіссөздер болды. 1644 жылы Конфедерацияның әскери экспедициясы Шотландияға сол жердегі роялистерге көмек көрсету үшін келді. Конфедерация Ирландиядағы парламентарийлермен күресті жалғастырды және Бенбурб шайқасында Келісімшіл армиясын жеңді. 1647 жылы Конфедерация парламентарийлерге Дунган тауында, Кашель мен Кноккануста жеңіліске ұшырады. Бұл Конфедерация мүшелерін роялистермен келісімге келуіне итермеледі. Келісім Конфедерацияны екіге бөлді, ал бұл ішкі жанжал олардың парламенттік шабуылға қарсы тұру дайындықтарына кедергі келтірді. 1649 жылдың тамызында Оливер Кромвель бастаған үлкен ағылшын парламенттік әскері Ирландияға басып кірді. Ол Конфедерация-Роялистік одақтың көптеген қалаларын қоршап алып, басып алды. Кромвель әскері Дрогеда мен Вексфорд қалаларын шабуылдағаннан кейін көптеген сарбаздар мен азаматтарды өлтірді. Конфедерацияның астанасы Килкенни 1650 жылы наурыз айында басып алынды, ал Конфедерацияның корольдік одақ ақырында 1652 жылы мамыр айында Галвейді басып алумен жеңілді. Конфедерация 1653 жылдың сәуір айына дейін партизандық жорығын жалғастырды. Бұл жағдай ағылшын әскерінің көпшілікке қастандық жасауына, азық-түлік өнімдерін бүлдіруіне әкеліп соқты, сонымен қатар бубондық обаның таралуына себепші болды. Соғыстан кейін Ирландияны 1660 жылға дейін созылып, ағылшындар қол астына алды. Католицизмді басу, католиктерге тиесілі жерлердің көпшілігі тәркіленді, ал он мыңдаған ирландтық көтерілісшілер Кариб теңіздеріне немесе Вирджинияға келісімшарт бойынша қызметшілер ретінде жіберілді немесе Еуропадағы католик әскерлеріне қосылды.

The Irish Confederate Wars, also called the Eleven Years' War (Cogadh na hAon déag mBliana), took place in Ireland between 1641 and 1653. It was the Irish theatre of the Wars of the Three Kingdoms, a series of civil wars in the kingdoms of Ireland, England and Scotland – all ruled by Charles I. The conflict had political, religious and ethnic aspects and was fought over governance, land ownership, religious freedom and religious discrimination. The main issues were whether Irish Catholics or British Protestants held most political power and owned most of the land, and whether Ireland would be a self governing kingdom under Charles I or subordinate to the parliament in England. It was the most destructive conflict in Irish history and caused 200,000–600,000 deaths from fighting as well as war related famine and disease. The war in Ireland began with a rebellion in 1641 by Irish Catholics, who tried to seize control of the English administration in Ireland. They wanted an end to anti Catholic discrimination, to increase Irish self governance, and to roll back the Plantations of Ireland. They also wanted to prevent an invasion by anti Catholic English Parliamentarians and Scottish Covenanters, who were defying the king. Rebel leader Felim O'Neill claimed to be doing the king's bidding, but Charles condemned the rebellion after it broke out. The rebellion developed into an ethnic conflict between Irish Catholics on one side, and English and Scottish Protestant colonists on the other. These first few months were marked by ethnic cleansing and massacres in Ulster. Catholic leaders formed the Irish Catholic Confederation in May 1642, which controlled and governed most of Ireland, and comprised both Gaelic and old English Catholics. In the following months and years the Confederates fought against Royalists, Parliamentarians, and an army sent by Scottish Covenanters, with all sides using scorched earth tactics. Disagreements over how to deal with the rebellion helped spark the English Civil War in mid 1642. The king authorised secret negotiations with the Confederates, resulting in a Confederate–Royalist ceasefire in September 1643 and further negotiations. In 1644, a Confederate military expedition landed in Scotland to help Royalists there. The Confederates continued to fight the Parliamentarians in Ireland, and decisively defeated the Covenanter army in the Battle of Benburb. In 1647, the Confederates suffered a string of defeats by the Parliamentarians at Dungan's Hill, Cashel and Knockanuss. This prompted the Confederates to make an agreement with the Royalists. The agreement divided the Confederates, and this infighting hampered their preparations to resist a Parliamentarian invasion. In August 1649, a large English Parliamentarian army, led by Oliver Cromwell, invaded Ireland. It besieged and captured many towns from the Confederate–Royalist alliance. Cromwell's army massacred many soldiers and civilians after storming the towns of Drogheda and Wexford. The Confederate capital Kilkenny was captured in March 1650, and the Confederate–Royalist alliance was eventually defeated with the capture of Galway in May 1652. Confederates continued a guerrilla campaign until April 1653. This saw widespread killing of civilians and destruction of foodstuffs by the English army, who also brought an outbreak of bubonic plague. After the war, Ireland was occupied and annexed by the English Commonwealth, a republic which lasted until 1660. Catholicism was repressed, most Catholic owned land was confiscated, and tens of thousands of Irish rebels were sent to the Caribbean or Virginia as indentured servants or joined Catholic armies in Europe.

Шолу

Ирландиядағы соғыс 1641 жылы қазан айында Ольстерде болған көтеріліспен басталды, оның кезінде көптеген шотланд және ағылшын протестант қоныс аударушылары қаза тапты. Көтеріліс елдің барлық аймақтарына тарады, ал 1642 жылы Килкенниде Ирландияның Конфедеративтік католиктер қауымдастығы католик соғыс күштерін ұйымдастыру мақсатымен құрылды. Конфедерация мәні бойынша тәуелсіз мемлекет болды және ол ирландтық католик қоғамының барлық топтарының, сонымен қатар Гел және Ескі ағылшынның коалициясынан тұрды. Ирландиялық конфедераттар келесі азамат соғыстарында ағылшын роялистерімен бірге болуға ниеттенді, бірақ көбінесе католик жер иелерінің мүддесін қорғау үшін өз соғыстарын жүргізді. Конфедерация 1649 жылға дейін Ирландияның көп бөлігін де-факто тәуелсіз мемлекет ретінде басқарды және Карл I-ге адалдығын жариялады. 1642-1649 жылдары Конфедерация Шотландияның келісімшілері мен Ирландиядағы ағылшын парламенттік әскерлеріне қарсы күресті. Ағылшын азамат соғысы аясында Конфедерация ағылшын роялистерімен шала одақтас болды, бірақ оларға соғыста әскери көмек жіберу мәселесінде келіспеушіліктер болды. Нәтижесінде, олар Англияға әскер жібермеді, бірақ шотланд роялистеріне көмектесу үшін экспедиция жіберді, бұл Шотландияда азамат соғысын тудырды. Соғыстар Ирландиядағы күштердің өте фрагментті құрамын қалыптастырды. Протестант күштері Англия мен Шотландиядағы азамат соғыстарының нәтижесінде үш негізгі фракцияға бөлінді (ағылшын роялистері, ағылшын парламентариялық және шотланд келісімшілері). Католик конфедераттары өздерінің бірінші адалдығы католик дініне ме, әлде король Карл I-ге ме деген мәселеде бірнеше рет бөлінді (соғыстағы негізгі фракцияларға қараңыз). Соғыстар Конфедерацияның жеңілісімен аяқталды. Олар және олардың ағылшын роялистік одақтастары 1649-53 жылдары Оливер Кромвель басқарған Жаңа армияның Ирландияны басып алуы кезінде жеңілді. 1641 жылғы көтерілістен кейінгі соғыстар Ирландияда зор өлім-жұлымға әкелді, бұл ел тарихында тек 1840 жылдардағы Ұлы ашаршылықпен салыстыруға болады. Соңғы жеңімпаз, ағылшын парламенті, көтеріліс үшін жаза ретінде және соғыс шығындарын өтеу үшін ирландтық католиктерге тиесілі жерлерді жаппай тәркілеуді ұйымдастырды. Монархия Англияда қайта орнатылғаннан кейін 1660 жылдан кейін бұл жерлердің бір бөлігі қайтарылса да, бұл кезең ескі католик жер иеленушілерінің тиімді аяқталуын білдірді.

The war in Ireland began with the Rebellion of 1641 in Ulster in October, during which many Scots and English Protestant settlers were killed. The rebellion spread throughout the country and at Kilkenny in 1642 the Association of The Confederate Catholics of Ireland was formed to organise the Catholic war effort. The Confederation was essentially an independent state and was a coalition of all shades of Irish Catholic society, both Gaelic and Old English. The Irish Confederates professed to side with the English Cavaliers during the ensuing civil wars, but mostly fought their own war in defence of the Catholic landed class's interests. The Confederates ruled much of Ireland as a de facto sovereign state until 1649, and proclaimed their loyalty to Charles I. From 1642 to 1649, the Confederates fought against Scottish Covenanter and English Parliamentarian armies in Ireland. The Confederates, in the context of the English Civil War, were loosely allied with the English Royalists, but were divided over whether to send military help to them in the war there. Ultimately, they never sent troops to England, but did send an expedition to help the Scottish Royalists, sparking the Scottish Civil War. The wars produced an extremely fractured array of forces in Ireland. The Protestant forces were split into three main factions (English Royalist, English Parliamentarian and Scottish Covenanter) as a result of the civil wars in England and Scotland. The Catholic Confederates themselves split on more than one occasion over the issue of whether their first loyalty was to the Catholic religion or to King Charles I (see the principal factions in the war). The wars ended in the defeat of the Confederates. They and their English Royalist allies were defeated during the Cromwellian conquest of Ireland by the New Model Army under Oliver Cromwell in 1649–53. The wars following the 1641 revolt caused massive loss of life in Ireland, comparable in the country's history only with the Great Famine of the 1840s. The ultimate winner, the English parliament, arranged for the mass confiscation of land owned by Irish Catholics as punishment for the rebellion and to pay for the war. Although some of this land was returned after 1660 on the Restoration of the monarchy in England, the period marked the effective end of the old Catholic landed class.

1641 жылдың қазан айындағы соғыс жоспары

Көтеріліс – Фелим О’Нилл бастаған шағын конспираторлар тобының Ирландиядағы билікті жылдам және басым бөлігі қан төгілмейтіндей етіп басып алу ниеті болған. Ұйғарымшылардың туыстары мен оларға тәуелді адамдардың шағын топтары Дублин, Уиклоу және Ольстерде Дублин қамалы сияқты стратегиялық ғимараттарды басып алу үшін жұмылдырылды. Ирландияда ағылшын әскерлерінің саны шектеулі болғандықтан, бұл жоспар сәтті аяқталуы мүмкін еді. Егер олар мұны іске асырғанда, қалған ағылшын гарнизондары капитуляциялап, ирландтық католиктер азаматтық реформалар, діни төзімділік және Ирландияның өзін-өзі басқаруы туралы талаптарын талқылауға мүмкіндік берер еді. Алайда, жоспар соңғы сәтте жасырын түрде берілді және оның нәтижесінде көтеріліс хаостық зорлық-зомбылыққа ұласты. Көтеріліс басталғаннан кейін, Ирландияның жергілікті католик халқының британдық протестант қоныс аударушыларына деген наразылығы зорлыққа айналды. Көтеріліс басталғаннан кейін көп ұзамай О’Нилл Дунганон манифестін жариялады, ол көтерілістің себептерін түсіндірді. Ол І Шарльдің бұйрығымен әрекет еткенін мәлімдеді.

Көтеріліс, 1641-42 жж.

1641 жылдан 1642 жылдың басына дейін Ирландиядағы қақтығыстар жергілікті әмірлер немесе халықтың арасынан құрылған шағын топтардың қарсыласып жатқан этникалық және діни топтардың бейбіт тұрғындарына жасаған шабуылдарымен сипатталды. Алғашында ирландтық католиктер, әсіресе Ольстерден, Ирландияның плантацияларында ирланд жерін басып алған протестант қоныс аударушыларымен есептесу үшін заң мен тәртіптің бұзылуын мүмкіндік ретінде пайдаланды. Бастапқыда ирландтық католиктер төңкеріске қарсы күштерді жинауға тырысты, бірақ кейін Дублиндегі үкімет бүлік үшін барлық католиктерді жазалауға ниеттенгенін анықтағаннан кейін, протестанттарға шабуылдарға қатысып, бүліктерді басу үшін жіберілген ағылшын әскерлерімен соғысты. Британдық қоныс аударушылар шоғырланған Корк, Дублин, Каррикфергус және Дерри сияқты аймақтарда өздерін қорғау үшін жеке әскерлер құрды және көтерілісші күштерді тоқтатуға қол жеткізді. Соғыстың осы кезеңінде барлық тараптар шектен тыс қатыгездік танытты. Шамамен 4000 протестант қаза тауып, ал тағы 12000-ы үйлерінен қуылғаннан кейін ашаршылықтан өлген болуы мүмкін. Атақты оқиғаның бірінде Портадаунның протестант тұрғындары тұтқынға алынып, қаланың көпірінде жаппай қырғынға ұшырады. Қоныс аударушылар да осыған ұқсас жауап берді, сондай-ақ Дублиндегі үкімет ирланд азаматтарына шабуылдар жасады. Католик азаматтарының жаппай қырғыны Ратлин аралында және басқа жерлерде болды. Ольстерден келген көтерілісшілер Джулианстаунда үкіметтік күштерді жеңді, бірақ жақын орналасқан Дрогеданы басып ала алмады және Дублинге шабуыл жасағанда шашырап кетті. 1642 жылдың басына қарай көтерілісші күштердің төрт негізгі шоғырланған аймағы болды: Ольстерде Фелим О'Нилл басшылығымен, Дублин маңындағы Пэйлде Виконт Горманстаун басшылығымен, оңтүстік-шығыста Батлер әулетінің басшылығымен – әсіресе Лорд Маунтгарет және оңтүстік-батыста Донах МакКарти, Виконт Мускери басшылығымен.

Конфедерация соғысы, 16421648

Карл I Ирландияны бақылауға алып, оның ресурстарын Англия мен Шотландиядағы қарсыластарына қарсы жұмылдыруды қалаған; шотландтар мен олардың ағылшын парламенттік одақтастары бұған жол бермеуді көздеді. 1642 жылдың барысында парламент қаржыландырған 10 000 шотландтық Колрейн мен Каррикфергусқа десант түсірді, ал ағылшын күштері Дублинге қайта бақылау орнатты. Бірінші ағылшын азамат соғысының басталуына дейін Карл мен Парламент бекіткен соңғы заңдардың бірі 1642 жылғы наурыздағы «Кәсіпкерлер туралы» заң болды; бұл заң Ирландиядағы соғысты ирланд көтерілісшілерінің жерлерін сатудан түсетін қаражат есебінен қаржыландыруды көздеді. Осының салдарынан, екі тарап та ирланд көшбасшылары талап еткен тәуелсіз католик мемлекетін қабылдамай, одан әрі жерді тартып алуға бекінді; «Кәсіпкерлер» заңын орындау 1649 жылғы Кромвельдік жаулап алудың басты мақсаты болды. Бұл Килкенниде орналасқан Ирландия Конфедерациясының құрылуына әкелді; 1642 жылдың соңына қарай ол Ирландияның үштен екі бөлігін, соның ішінде Уотерфорд пен Вексфорд порттарын бақылап, Еуропадағы католик державаларынан көмек ала алды. Ирландиялық католиктердің көпшілігі, әсіресе дін қызметкерлері қолдау көрсеткенмен, жоғарғы таптардың көптеген өкілдері плантациялық жерлер жойылған жағдайда өздерінің жерлерін жоғалтудан қорқынышпен монархистер болып қала берді. Кейбіреулері Конфедерацияға қарсы күресті, ал Кланрикард сияқтылары бейтарапты сақтады. Конфедерацияға бастапқыда қол жетімді күштер негізінен Лорд Маунтгарет сияқты аристократтар-әуесқойлар басқарған ополчение мен жеке жасақтар болды. Олар Лискаролл, Килруш, Нью-Росс және Гленмакинн шайқастарында жеңіліске ұшырады, бірақ 1642 жылдың ортасында Англияда азамат соғысы басталуы көптеген ағылшын әскерлерін кері шақыруға себеп болды. Бұл 1642 жылы Гаррет Барриге Лимерик қаласын басып алуға мүмкіндік берді, ал 1643 жылы Галвейдегі ағылшын гарнизоны қала тұрғындарының қысымымен капитуляциялауға мәжбүр болды. 1643 жылдың ортасына қарай Конфедерация Ирландияның үлкен бөлігін бақылап отырды, тек Ольстер, Дублин және Корк ғана оның құрамына кірмеді. Оларға қарсыластары арасындағы келіспеушіліктер көмектесті, кейбір аймақтар Парламентке адал күштердің, ал басқалары Ормонд герцогының роялистерінің және Каррикфергустың маңында өз мүдделерін ілгерілететін келісімшілдердің бақылауында болды. Шындығында, бұл өте күрделі және өзгермелі адалдықтардың жиынтығы еді; әр түрлі себептермен көптеген Ольстер протестанттары шотландтарға деген күдікпен қарады, сондай-ақ Парламенттегі кейбір номиналды одақтастары, соның ішінде Кромвель де осы сезімді бөлісті.

Charles I wanted control of Ireland to mobilise its resources against his opponents in England and Scotland; the Scots and their English Parliamentary allies aimed to prevent this. Over the course of 1642, 10,000 Scots funded by Parliament landed in Coleraine and Carrickfergus, while English forces re established control over Dublin. One of the last pieces of legislation approved by both Charles and Parliament before the outbreak of the First English Civil War was the March 1642 Adventurers' Act; this funded the war in Ireland by loans that would be repaid by the sale of lands held by the Irish rebels. As a result, neither side would tolerate the autonomous Catholic state demanded by Irish leaders and both were committed to further land confiscations; enforcing the Adventurers' Act was the primary objective of the 1649 Cromwellian conquest. This resulted in the formation of Irish Confederacy, based at Kilkenny; by the end of 1642, it controlled two thirds of Ireland, including the ports of Waterford and Wexford, through which they could receive aid from Catholic powers in Europe. While supported by most Irish Catholics, especially the clergy, many co religionists among the upper classes were Royalists by inclination, who feared losing their own lands if the plantation settlements were overturned. Some fought against the Confederation; others like Clanricarde, stayed neutral. Forces initially available to the Confederacy were primarily militia and private levies, commanded by aristocratic amateurs like Lord Mountgarret. These suffered a series of defeats, including Liscarroll, Kilrush, New Ross and Glenmaquinn, but the outbreak of the English Civil War in mid 1642 led to the recall of many English troops. This allowed Garret Barry, a returned Irish mercenary soldier, to capture Limerick in 1642, while the English garrison in Galway was forced to surrender by the townspeople in 1643. By mid 1643, the Confederacy controlled large parts of Ireland, the exceptions being Ulster, Dublin and Cork. They were assisted by divisions among their opponents, with some areas held by forces loyal to Parliament, others by the Royalist Duke of Ormonde and the Covenanters pursuing their own agenda around Carrickfergus. The reality was an extremely complex mix of shifting loyalties; for various reasons, many Ulster Protestants regarded the Scots with hostility, as did some of their nominal allies in Parliament, including Cromwell.

Қақтығыстар

Азамат соғысы Конфедерацияларға тұрақты, толық уақытты әскерлер құруға уақыт берді және олар әртүрлі аймақтарда шамамен 60,000 адамды ұстауға қол жеткізді. Бұл Франция, Испания және Папалықтан жабдықталған кең ауқымды салық салу жүйесі арқылы қаржыландырылды және испан әскерінде қызмет еткен Томас Престон және Оуэн Ро О’Нилл сияқты ирландтық мамандармен басқарылды. Дегенмен, олар 15 қыркүйекте 1643 жылы роялистермен «Қару тоқтату» шартына қол қойып, Ирландияны толығымен басып алу мүмкіндігін жоғалтты, ал келесі үш жылды нәтижесіз келіссөздерге жұмсады. 1642-1646 жылдар аралығында шабуылдар басым болды, барлық тараптар егін мен жабдықты жою арқылы жауларын аштыққа ұшыратуға тырысты, бұл көптеген өлім-жұлымға, әсіресе бейбіт тұрғындар арасында әкелді. Бұл ашудың қаншалықты терең екенін 1644 жылдың қазан айындағы Парламент жарлығы көрсетеді, онда «Парламентке қарсы әрекет жасаған және теңізде немесе Англия мен Уэльсте қолға түскен Ирландияда туған ирланд немесе католикке жеңілдік көрсетуге» тыйым салынды. 1644 жылы Ольстерге жасалған шабуыл айтарлықтай табысқа жетпеді, ал шілдедегі Марстон Мурдағы жеңіліс ағылшын роялистерінің соғысты жоғалтып жатқанын көрсетті; екі аптадан кейін Инчикин графы Парламентке кетіп, оларға Корк, Кинсейл және Югал порттарын басқару құқығын берді. 1644 жылдың соңында Конфедерациялар Бандонды басып алды, бірақ Инчикин Коркты өз бақылауында ұстады; Престон 1645 жылдың қаңтарында Дунканнонды басып алды, содан кейін Югалды қоршады, бірақ жабдықтың жетіспеуі оны 1645 жылдың наурызында қоршаудан бас тартуға мәжбүр етті.

Босқындар

Соғыстың алғашқы жылдары екі тараптан да азаматтық тұрғындардың кең ауқымда қоныс аударуына әкелді, бұл қазіргі терминологияда этникалық тазалау деп аталады. 1641 жылғы көтерілістің бастапқы кезеңінде әсіресе осал протестант қоныс аударушылар Дублин, Корк және Дерри сияқты қабырғалы қалаларға қорғану үшін қашып келді. Ал басқалары Англияға қашты. 1642 жылы Ольстерді шотландтық Келісімшіл әскерлер басып алғанда, олар қоныс аударушыларға жасалған шабуылға жауап ретінде ирландтық католик азаматтарына шабуыл жасады. Осының салдарынан 1642 жылы шамамен 30 000 адам Ольстерден қашып, Конфедерация бақылауындағы аумаққа көшіп өтті. Олардың көпшілігі Оуэн Ро О'Ниллдің Ольстер армиясының ілесушілеріне айналып, "креахт" деп аталатын рулық топтарда өмір сүрді және малдарымен бірге армиямен бірге көшіп жүрді. Ольстерден тыс аймақтарда азаматтық тұрғындарға қатысты жағдай аздап жеңіл болды, бірақ Конфедерация мен британдықтар бақылауындағы аумақтардың арасындағы "бейтарап аймақ" Лайнстер мен Мунстерде бірнеше рет шабуылға ұшырап, өртеліп, нәтижесінде ол да халықтан босады.

Конфедерацияның жеңісі мен жеңілісі

Дегенмен, 1646 жылы бұл тұйық сызық бұзылды. Бірінші ағылшын азаматтық соғысы аяқталғаннан кейінгі жазда Конфедерация әскері ағылшын Парламентінің күтілетін шабуылына дейін Ирландияда барынша пайда табуға тырысты. Олар мұнда жетістікке қол жеткізді. 1646 жылдың 5 маусымында Оуэн О’Нилл Роберт Мунро басқарған парламенттік және шотланд әскерін Бенбурбте жеңді. Шілде айында Конфедерация әскерінің Лейнстер армиясын басқарған Томас Престон Роскоммон қаласындағы парламенттік бекінісін басып алды, ал Доно Маккарти, Мускерри виконты Бунратти қамалын жаулады. Бірақ 30 шілдеде Дублинде роялистер Конфедерацияның Жоғарғы Кеңесінің 1646 жылдың 28 наурызында король Карлмен, Ормонд арқылы өкілдік етіп, бейбіт келісімге қол қойғанын жариялады. Келісімге Конфедерация әскери қолбасшыларының білмеуімен және тоғыз ай бұрын Папалық нунций ретінде ақша және қару-жарақпен Ирландияға келген католик дінбасысы Ринуччинидің қатысуынсыз қол қойылды. Келісімнің көптеген шарттары Ринуччини мен Конфедерация әскери қолбасшыларына қанағаттандырмады, әсіресе азаматтық соғыс аяқталғаннан кейін Англиядағы роялистерге әскери көмек жіберу. Ринуччини мен Конфедерация әскери қолбасшылары Ирландиядағы ағылшындарды жеңіп, олардың жақындағы жеңістерінің масштабын ескере отырып, толық бақылауға алу мүмкіндігі бар деп сенді. Сондықтан Ринуччини 12 тамызда Ормонд келісімін ашық түрде айыптады. Ринуччини мен Конфедерация әскері Килкенниге жорық жасап, Ормонд келісімін күштен шығарды және Конфедерацияның жаңа Жоғарғы Кеңесін құрды. Ирландияны бақылауға алуға тырысқан О’Нилл мен Престон басқарған Конфедерация әскері Ормондтың роялистік гарнизоны бар Дублин қаласын қоршау арқылы жаулауға тырысты. Алайда Дублинге шабуыл жасау жоспақтары сәтсіз аяқталды, себебі роялистер астананың төңірегіндегі жерді қиратты және Конфедерация қолбасшылары өз әскерлерін азықтандыра алмады. Дублинге шабуыл жасауға тырысу Ринуччини мен Конфедерация үшін ұятқа ұшыратты, өйткені бұл олардың Ирландияны жаулап алу стратегиясының ақымақтығын көрсетті. Ормонд содан кейін ағылшын Парламентімен келіссөздер жүргізіп, 1647 жылдың 19 маусымында полковник Майкл Джонс басқарған парламенттік армияға қаланы тапсырды. Ол сонымен қатар солтүстікке британдық қоныс аударушылар армиясымен байланысу үшін күш жіберді. Шотландтар мен роялистерді қолдаған қоныс аударушылар Лиснагарвей шайқасында парламентшілерге жеңіліп қалды. Ормонд Ирландияның оңтүстігін әскери тұрғыдан қорғауға қабілетсіз болды. Ол өз қорғанысын қабырғалы қалаларға негіздеді, Кромвель оларды қоршау артиллериясының мол қорымен бірінен соң бірін жаулап алды. Ирландиялық және роялистік әскерлер ешқандай стратегиялық қорғаныс шебін ұстамады, керісінше, жеңілістер мен шегіністердің үздіксіз ағынынан көңілдері құлдырады. Кромвель тек Клонмель қамалында ғана айтарлықтай шығынға ұшырады (бірақ аурулар да оның әскерлеріне ауыр соққы берді). Оның жоғалтулары 1648 жылға дейін парламенттік болған Корк қаласының роялистік гарнизонының Парламент жағына қайта оралуымен толықтырылды. Кромвель 1650 жылы Англияға оралып, өзінің билігін Генри Айретонға тапсырды. Солтүстікте парламенттік/қоныс аударушылар армиясы Ирландияның Ольстер армиясымен Скарриффолис шайқасында кездесіп, оны талқандады. Ормонд беделін жоғалтып, Францияға қашып кетті, оның орнына Улик Берк, Кланрикард графы тағайындалды. 1651 жылға қарай қалған роялистік/ирландтық күштер Шеннон өзенінің батысындағы аймаққа тығылып, тек Лимерик және Галвей қалаларының бекіністерін және Керри округіндегі анклавты ұстады. Айретон Лимерикті қоршап алды, ал солтүстік парламенттік армиясы Чарльз Кут басшылығымен Галвейді қоршады. Маскэри Лимерикке көмектесуге тырысты, Керриден солтүстікке қарай жорық жасады және Нокнаклэши шайқасында Роджер Бойлдан жеңіліске ұшырады. Лимерик пен Галвей шабуылға ұшырауға тым жақсы қорғалғандықтан, аштық пен ауру оларды берілуге мәжбүрлегенше блокадаға алынды, Лимерик 1651 жылы, Галвей 1652 жылы берілді. Уотерфорд пен Дунканнон да 1651 жылы берілді.

The stalemate, however, broke in 1646. During the summer after the end of the First English Civil War, the Confederate military tried to make as many gains in Ireland as they could before the expected invasion by the forces of the English Parliament. In that effort they were quite successful. On 5 June 1646, Owen O’Neill defeated a Parliamentary and Scottish army commanded by Robert Munro at Benburb. During July, Thomas Preston leading the Leinster Army of the Confederates captured the Parliamentary stronghold at Roscommon while Donough McCarthy Viscount Muskerry captured the castle of Bunratty. On 30 July, however, it was proclaimed in Dublin by the Royalists that the Confederate Supreme Council had signed a peace treaty on 28 March 1646 with King Charles as represented by Ormonde. The treaty was signed unbeknownst to the Confederate military commanders and without the participation of the leader of the Catholic clergy, Rinuccini, who had arrived in Ireland with money and arms as the Papal Nuncio nine months earlier. Many provisions of the treaty were unacceptable to Rinuccini and the Confederate military commanders, especially sending military support to Royalists in England for a cause that was seemingly ended with the conclusion of the civil war. Rinuccini and the Confederate military commanders also believed that there might be a chance for them to defeat the English in Ireland and take total control given the magnitude of their recent victories. As so, Rinuccini publicly denounced the Ormonde treaty on 12 August. Rinuccini and the Confederate military then marched upon Kilkenny, declared the Ormonde treaty void, and create a new Confederate Supreme Council. Trying next to take control of Ireland, the Confederate armies commanded by O'Neill and Preston attempted to capture Dublin, Ormonde's Royalist garrison by siege. Their plan to seize Dublin failed, however, as the Royalists had devastated the land around their capital and the Confederate commanders were unable to feed their armies. The inability to capture Dublin was an embarrassment to Rinuccini and the Confederates as it exposed the folly of their strategy of conquesting Ireland. Ormonde then turned to negotiations with the English Parliament and ultimately handed the city over to a Parliamentarian army commanded by Colonel Michael Jones on 19 June 1647. He also sent a force to the north to link up with the British settler army there. Those settlers who supported the Scots and Royalists were defeated by the Parliamentarians at the battle of Lisnagarvey. Ormonde signally failed to mount a military defence of southern Ireland. He based his defences upon walled towns, which Cromwell systematically took one after the other with his ample supply of siege artillery. The Irish and Royalist field armies did not hold any strategic line of defence and instead were demoralised by a constant stream of defeats and withdrawals. Only at the siege of Clonmel did Cromwell suffer significant casualties (although disease also took a very heavy toll on his men). His losses were made good by the defection of the Royalist garrison of Cork, who had been Parliamentarians up to 1648, back to the Parliament side. Cromwell returned to England in 1650, passing his command to Henry Ireton. In the north, the Parliamentarian/settler army met the Irish Ulster army at the battle of Scarrifholis and destroyed it. Ormonde was discredited and fled for France, to be replaced by Ulick Burke, Earl of Clanricarde. By 1651, the remaining Royalist/Irish forces were hemmed into an area west of the River Shannon, holding only the fortified cities of Limerick and Galway and an enclave in County Kerry, under Donagh MacCarthy, Viscount Muskerry. Ireton besieged Limerick while the northern Parliamentarian army under Charles Coote besieged Galway. Muskerry made an attempt to relieve Limerick, marching north from Kerry, and was routed by Roger Boyle at the battle of Knocknaclashy. Limerick and Galway were too well defended to be taken by storm, and were blockaded until hunger and disease forced them to surrender, Limerick in 1651, Galway in 1652. Waterford and Duncannon also surrendered in 1651.

Партизандық соғыс

Ресми қарсылық тоқтағанмен, қатал шарттармен капитуляциялау Торайд немесе "Тори" деп аталған бұрынғы әскерлердің партизандық соғыс кезеңіне әкелді. Олар Уиклоу таулары сияқты қиын-қыстау аймақтарда әрекет етіп, жабдықтарды тонап, Парламенттік патрульдерге шабуыл жасады. Оларға жауап ретінде мәжбүрлі түрде жерден қуылды және егістіктер жойылды. Нәтижесінде, кең ауқымды ашаршылық болды, сонымен қатар оба эпидемиясы жағдайды ушықтырды. 1653 жылдың сәуір айында соңғы ұйымдастырылған ирландтық күші Каван қаласында капитуляциялады және француз армиясында немесе эмиграциядағы ағылшын корольдік сарайында қызмет ету үшін Францияға жолдама алды. Осыдан кейін ұсталғандар өлім жазасына кесілді немесе Батыс Индиядағы жазалау колонияларына жер аударылды. Ирландия 1650-ші жылдардың соңына дейін, ішінара 1652 жылғы Ирландияны орналастыру туралы заңға байланысты, ұсақ зорлық-зомбылықтан зардап шекті. Бұл заң жерсіз қалған бұрынғы шаруалардың тобын құрды және ирландтық жер иелену үлгілерін күрт өзгертті, 1641 жылдан 1660 жылға дейінгі кезеңде протестанттарға тиесілі пайыздық үлес 41%-дан 78%-ға дейін өсті.

Санаттылық ауысуы

Ирландиялық Конфедерациялық соғыстар – Ирландияда төрт үлкен әскердің қақтығысқан күрделі жанжал. Бұл король Чарльзға адал роялистер, шотландтық Келісімшілер (1642 жылы Ольстерге, 1641 жылғы осы аймақтағы ирландтық көтерілісінен кейін протестант плантаторларын қорғау үшін жіберілді), Парламент әскері және Ирландия халқының көп бөлігі адалдық білдірген Ирландиялық Конфедеративтік әскері болды. Соғыс барысында осы күштердің барлығы бірнеше рет қақтығысты. 1648 жылы Ирландиялық Конфедерациялық фракциялар арасында қысқа мерзімді азаматтық соғыс болды. Ормонд басқаратын роялистер 1641 жылдың соңынан 1643 жылға дейін ирландтық католик күштерімен соғысты. Олардың негізгі бекінісі Дублинде орналасқан. Конфедерациялық католиктермен атысты тоқтату 1643 жылдан 1646 жылға дейін сақталды, содан кейін Конфедерация тағы да роялистермен қақтығысқа түсті. 1648 жылдан кейін Конфедерация мүшелерінің көпшілігі мен шотландтар роялистермен одақ құрды. Осы күштер 1649 жылы Кромвель әскеріне қарсы күресті. Алайда, Ормондтың Ирландияны қорғау жөніндегі әрекеттері тиімсіз болды, сондықтан 1650 жылдың ортасына қарай Ирландияны қорғауға негізінен Ирландиялық Конфедерация басшылары жауапты болды. Ирландиялық Конфедерация: 1642 жылдың қазан айында құрылған Килкенни Конфедерациясы бастапқыда бүлікші ирландтық католик қозғалысы болды. Олар бүлікті басу үшін жіберілген ағылшын әскерлеріне қарсы күресті, бірақ олар патшаның кеңесшілерімен, емес, Чарльзбен соғыста екендерін мәлімдеді. Олар сондай-ақ Ольстерге келген шотланд әскерімен де күресуге мәжбүр болды. 1642 жылдан 1649 жылға дейін Конфедерация Ирландияның көп бөлігін бақылады, шығыс және батыс Ольстер, Корк қаласы және Дублин олардың бақылауында болмады. Англияда азаматтық соғыс басталғаннан кейін 1643 жылы роялистермен келісімге қол жеткізілді, содан кейін Конфедерацияны ағылшын қақтығысына роялистер жағында тарту үшін келіссөздер басталды. 1646 жылы ирландтық епископтар мен нунций Ринуччини ықпалымен күшті католик фракция пайда болды. Олар Ирландиядағы католик шіркеуінің мәртебесін мойындамайтын немесе тәркіленген католик жерлерін қайтара алмайтын бейбіт келісімге қол қоюға қарсы болды. Бұл фракция Конфедерацияның «бейбітшілік партиясын» немесе роялистерді қолдайтындарды құлатқаннан кейін, 1646 жылы Конфедерация тағы да ағылшын роялистерімен қақтығысқа түсті, олар Ирландиядағы көптеген позицияларын парламентарийлерге беріп қойды. Алайда, жаңа келіссөздерден кейін 1648 жылы роялистер мен Конфедерация арасында одақ құрылды. Кейбір Конфедерация мүшелері (әсіресе Ольстер армиясы) бұл келісімге қарсы болды, нәтижесінде 1648 жылы қысқа ирландтық католик азаматтық соғысы басталды, онда Ольстер Конфедерациясының армиясын ағылшын Парламенті қолдады. Шотландтық Келісімшілер 1642 жылдың басында көтерілісті басу және Ольстердегі шотландтық протестант қоныс аударушыларының өмірін және мүлкін қорғау үшін Ирландияға келді. Олар соғыс бойы шығыс Ольстердің көп бөлігін бақылады, бірақ 1646 жылы Бенбурб шайқасында Конфедерациядан жеңілгендіктен әлсіреп қалды. Олар 1642 жылдан 1648 жылға дейін Ольстерге келгеннен бастап Конфедерациямен (ағылшын Парламентінің қолдауымен) соғысты. Англия Парламенті мен шотландтық Келісімшілердің одағы бұзылғаннан кейін, 1649 жылы Ольстердегі шотланд күштері Конфедерациямен және роялистермен одақтасып, бұрынғы одақтастарына қарсы күресті. Парламент әскері 1644 жылы Ирландияда алғаш рет бекініп алды, осы жылы Инчикиннің Корк негізіндегі протестант күштері Конфедерациямен атысты тоқтату туралы роялистермен келіспеген кезде. Ирландияның солтүстік-батысындағы протестант қоныс аударушылар күштері, Лагган армиясы (немесе Лагган күші) деп аталды, 1644 жылдан кейін парламентарийлерге қосылды, оларды ағылшын күштерінің ең сенімді анти-католик күштері деп санады. Дублин қаласы 1646 жылы парламентарийлердің қолына түсті, ол кезде роялистер қалаға Конфедерация әскерлері қауіп төндіргеннен кейін оны ағылшын парламентарийлерінің экспедициялық күштеріне тапсырды. 1648 жылы парламентарийлер Оуэн Ро О'Ниллдің Ольстерліктеріне Конфедерациямен қақтығысқаннан кейін қысқа уақытқа қолдау көрсетті: осылайша католиктер мен пуритандық күштер қысқа уақытқа өзара тиімділік үшін одақтасты. Алайда, Ольстер католик армиясы 1649 жылдың тамызында Кромвельдің шабуылынан кейін Конфедерация Роялистерінің одағына қосылды. Ең күшті парламентарий күші – Жаңа үлгідегі армия болды, ол келесі төрт жылда Ирландияны басып алып, 1640 жылғы «Adventurers Act» атқарылуын қамтамасыз етті, ирланд жерін сатып алып, қаржылық қолдаушыларына төледі.

The Irish Confederate Wars were a complex conflict in which no fewer than four major armies fought in Ireland. These were the Royalists loyal to King Charles, the Scottish Covenanters (sent into Ulster in 1642 to protect Protestant planters after the massacres that marked the Irish rebellion of 1641 in that region), the Parliamentarian army, and the Irish Confederate army to whom most of the inhabitants of Ireland gave their allegiance. During the wars, all of these forces came into conflict at one stage or another. To add to the turmoil, a brief civil war was fought between Irish Confederate factions in 1648. The Royalists under Ormonde were in conflict with Irish Catholic forces from late 1641 to 1643. Their main enclave was in Dublin. A ceasefire with the Confederate Catholics lasted from 1643 until 1646, when the Confederates again came into conflict with the Royalists. After 1648 most of the Confederates and the Scots joined an alliance with the Royalists. This was the array of forces that was to face Cromwell's army in 1649. Ormonde's handling of the defence of Ireland was however rather inept so that by mid 1650 the defence of Ireland was conducted mainly by Irish Confederate leaders. The Irish Confederates: formed in October 1642, the Confederation of Kilkenny was initially a rebel Irish Catholic movement, fighting against the English troops sent to put down the rebellion, though they insisted they were at war with the king's advisers and not with Charles himself. They also had to fight the Scottish army that landed in Ulster. From 1642 to 1649, the Confederates controlled most of Ireland except for east and west Ulster, Cork city and Dublin. A cessation was arranged with the Royalists in 1643 after the outbreak of civil war in England and negotiations began to bring the Confederates into the English conflict on the Royalist side. A strongly Catholic faction under the influence of the Irish Bishops and Nuncio Rinuccini emerged in 1646, which opposed signing a peace treaty that did not recognise the position of the Catholic Church in Ireland or return confiscated Catholic land. When this faction ousted the Confederate 'peace party' or pro Royalists, the Confederates once again clashed with the English Royalists, who abandoned most of their positions in Ireland to the Parliamentarians during 1646. However, after fresh negotiations, an alliance was arranged between the Royalists and Confederates in 1648. Some Confederates (most notably the Ulster army) were however opposed to this treaty initiating a brief Irish Catholic civil war in 1648 in which the Ulster Confederate army was supported by the English Parliament. The Scottish Covenanters arrived in Ireland in early 1642 to put down the uprising and thereby protect the lives and property of the Scottish Protestant settlers in Ulster. They held most of eastern Ulster for the duration of the war, but were badly weakened by their defeat by the Confederates at the battle of Benburb in 1646. They fought the Confederates (with the support of the English Parliament) from their arrival in Ulster in 1642 until 1648. After the English Parliament and the Scottish Covenanters' alliance broke down, the Scottish forces in Ulster joined the Confederates and Royalists in an alliance against their former allies in 1649. The Parliamentarian Army gained a major foothold in Ireland for the first time in 1644, when Inchiquin's Cork based Protestant force fell out with the Royalists over their ceasefire with the Confederates. The Protestant settler forces in the north west of Ireland, known as the Laggan Army (or Laggan Force), also came over to the Parliamentarians after 1644, deeming them to be the most reliably anti Catholic of the English forces. The city of Dublin fell into Parliamentarian hands in 1646, when the Royalists surrendered it to an English Parliamentarian expeditionary force after the city was threatened by Confederate armies. In 1648 the Parliamentarians briefly gave support to Owen Roe O'Neill's Ulstermen after his fall out with the Confederates: Thus the extreme Catholic and Puritan forces were briefly allied for mutual expediency. The Ulster Catholic army however joined the Confederate Royalist alliance after the shock of Cromwell's invasion in August 1649. The most potent Parliamentarian force was the New Model Army, which proceeded to conquer Ireland over the next four years and to enforce the Adventurers' Act 1640 by conquering and selling Irish land to pay off its financial backers.

Салдары

Соғыста қаза тапқандардың саны зор болды. 1650 жылдары Ирландияның алғашқы ғылыми жер және демографиялық сараптауын жүргізген Кромвельдің қолдаушысы Уильям Петти (Даун сараптауы) 1641 және 1653 жылдар аралығында Ирландияда кем дегенде 400 000 адам, ал мүмкін 620 000-ға дейін адам қаза тапты деген қорытындыға келді. Петтидің көне әдістемесін ескерсек, нақты сан одан да аз болуы мүмкін, бірақ ең төменгі көрсеткіш шамамен 200 000 адамды құрайды. Уильям Петтидің мәліметінше, сол кезде Ирландия халқының саны шамамен 1,5 миллион адамды құрады. Қаза тапқандардың үштен екісі бейбіт тұрғындар еді. Ирландияның жеңілісі католиктерге тиесілі жерлерді кең ауқымда тартып алуға және екі ғасырдан астам уақыт бойы Ирландияны ағылшын протестанттарының үстемдігіне алып келді. Соғыстар, әсіресе Кромвельдің жаулап алулары, ирланд мәдениетінде ұзақ уақыт есте қалды. Соғыстан кейінгі дәуірдегі гэль және ирланд поэзиясы Конфедерациядағы ирланд католиктері арасындағы бірлік жоқтығын және олардың үздірілмейтін ішкі тартыстарын жоқтап, осының Кромвельге қарсы тұрудағы сәтсіздікке себеп болғанын айтады. Басқа да жиі кездесетін тақырыптарға соғыста құрыған ескі ирланд католиктердің жоғалуы және парламенттік күштердің қатыгездігі жатады.