Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирландия драматургі және белсендісі Эдвард Мартин (30 қаңтар 1859 – 5 желтоқсан 1923) – ирландиялық драматург және ерте республикалық саяси және мәдени қайраткер, 1905–08 жылдары «Синн Фэйн» партиясының тұңғыш президенті.
Irish playwright and activist
Edward Martyn (30 January 1859 – 5 December 1923) was an Irish playwright and early republican political and cultural activist, as the first president of Sinn Féin from 1905–08.
Ерте өмір
Мартин Ардрахан қасарындағы Туллира қасарында тұратын Джон Мартиннің және Галвей графтығының Мейсонбрук, Логреядағы Энни Мэри Жозефинаның (құрметті есімі Смит) үлкен ұлы болды. Ол 1860 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін оның орнын иеленді. Ол Дублиндегі Белведер колледжінде және Лондондағы Уимблдон колледжінде білім алды, екеуі де иезуит мектептері. Содан кейін 1877 жылы Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне қабылданды, бірақ 1879 жылы диплом алмай оқуын тастап кетті. Оның жалғыз бауыры Джон 1883 жылы қайтыс болды.
Martyn was the elder son of John Martyn of Tullira Castle, Ardrahan and Annie Mary Josephine (née Smyth) of Masonbrook, Loughrea, both of County Galway. He succeeded his father upon John's death in 1860. He was educated at Belvedere College, Dublin, and Wimbledon College, London, both Jesuit schools, after which he entered Christ Church, Oxford in 1877, but left without taking a degree in 1879. His only sibling, John, died in 1883.
Ирланд әдеби театры
Мартин 1896 жылы Уильям Батлер Йейтс пен леди Грегориді бір-бірімен таныстыруда шешуші рөл атқарғаны хабарланды. Үшеуі Ирландия әдеби театрын құрды, және Мартин олар үшін өзінің ең жақсы және ең танымал пьесалары – «Қырау шалғыны» мен «Қаланың хикаясы» пьесаларын жазды. Ол компанияның алғашқы үш маусымын қаржыландырды, бұл компанияның құрылуына және Абби театрының болашағына өте маңызды болды. Кейін Йейтс пен Грегоримен жолдары айырылысты, бұл туралы кейін өкінді, бірақ өмірінің соңына дейін леди Грегоримен жақсы қарым-қатынаста болды.
Martyn was reportedly pivotal in introducing William Butler Yeats and Lady Gregory to each other in 1896. The three founded the Irish Literary Theatre, for whom Martyn wrote his best and most popular plays The Heather Field and A Tale of a Town. He covered the costs of the company's first three seasons, which proved crucial to establishing the company and the future of the Abbey Theatre. He later parted ways with Yeats and Gregory, something he later regretted, but remained on warm terms with Lady Gregory till the end of his life.
Джордж Мур
Мартин Джордж Мурдың (1852–1933 жж.) туысы және досы болды. Екеуі де өмір бойы үйленбеген, Еуропа бойынша жиі саяхат жасады. Мур Мартиннің заманауи өнерге деген көзқарасына ықпал етті, нәтижесінде ол Дега, Моне, Коро және Утамароның бірнеше туындыларын сатып алды (кейін барлығы Ирландия Ұлттық галереясына сыйға тартылды). Мартин Вагнердің жанкүйері болғандықтан, олар Байройттегі қойылымдарға да қатысты. Олардың қарым-қатынасы көбінесе шиеленіскен болатын. Мурлар – Ирландия батысынан шыққан, Уигтерге жақын, англо-ирландтық (және Джордж Мур дүниеге келгенге дейінгі буынға дейін протестант) әдеби отбасы еді. Мур Мартин туралы "Амандық және қоштасу" атты еңбегінде терең ойлармен жазды. Ол Мартиннің фениандық идеяларын бөліспеді және ұлттық тәуелсіздікке зорлықпен қол жеткізуді қолдамады. Туыстардың саяси даулары олардың достығына соққы берді. Соңғы жылдары олар тілдеспей қалды.
Martyn was a cousin and friend to George Moore (1852–1933). The two, both lifelong bachelors, made frequent trips all over Europe, where Moore influenced Martyn's views on modern art, which resulted in the latter purchasing several works by Degas, Monet, Corot and Utamaro (all later donated to the National Gallery of Ireland). The two attended performances at Bayreuth, as Martyn was a devotee of Wagner. Their relationship was often antagonistic. The Moores were old literary family, Anglo Irish (and Protestant until the generation preceding George Moore's birth), from the west of Ireland, and with Whiggish tendencies. Moore wrote an insightful account of Martyn in his Hail and Farewell. He did not share Martyn's fenian ideas nor espousal of violent means to achieve national sovereignty. The cousins' political differences eventually drove their friendship apart. In later years they were no longer on speaking terms.
Республикашылдық
Мартин Ирландия конфедерациясының жетекшілерінің бірі Ричард Оге Мартиннің (1604 – 1648) және Ирландиядағы Вильям соғысында шайқасқан якобит Оливер Оге Мартиннің (1630 – 1709) ұрпағы еді. Бірақ оның өмірінде отбасы біріккендер болып саналды. Мартиннің көзқарасы 1880 жылдары ирланд тарихын оқығаннан кейін, сондай-ақ Ирландия жер соғысының оқиғаларын бастан өткергеннен кейін өзгере бастады. Ол Тюллирадағы кештен кейін «God Save The Queen» әнін орындауға рұқсат бермегенімен танымал ирланд республикашысы болды. Осы кезде ол Мод Гонн мен Артур Гриффиттің саяси жұмысына қатысып, 1897 жылы королева Викторияның Ирландияға сапарына қарсы күресті. 1903 жылы Эдуард VII-нің сапарына да наразылық білдірді, бұл жолы Халықты қорғау комитетінің төрағасы ретінде. Ол 1905-1908 жылдары «Синн Фэйн» партиясының алғашқы президенті болды (партия осы атауды кейіннен ғана қабылдады). 1908 жылы партиядан және жалпы саясаттан кетуге шешім қабылдап, жазу және басқа да іс-әрекеттеріне назар аударды. Гриффитпен жақын дос болып, 1904 жылы оның «Мажарстанның қайта жандануы» еңбегін басып шығаруға қаржы жұмсады. 1906 жылы британ армиясына қосылған кез келген ирландты сауаттандыру керек деген ойсыз айтқан сөзінен кейін танымал сот процесіне қатысты. Бұл оның мүшесі болған Кильдер Стрит клубынан шеттетілуіне әкелді. Сот процесі оның пайдасына шешілді. Мартин бұл істі Дублиндегі ең жақсы икраны ұсынатындықтан мүшелігін сақтау үшін жалғастырғанын мәлімдеді. Ол Томас Макдонаг, Джозеф Мэри Плункетт және Патрик Пирспен тығыз жеке қарым-қатынаста болды және Пасха көтерілісінен кейін олардың өлім жазасына кесілуіне терең қайғырды. Ол Тюллираға жақын Лабан ауылында салған шіркеу мен қағидалық залды «Қара және қоңырлар» өртеп тастады. Ол 1921 жылғы ағылшын-ирланд келісімін қолдады.
Martyn was descended from Richard Óge Martyn (c. 1604 – 1648), a leading Irish Confederate, and Oliver Óge Martyn (c.1630 – c.1709), a Jacobite who fought in the Williamite War in Ireland. Yet by his lifetime, the family were unionists. Martyn's outlook began to change in the 1880s after studying Irish history, as well as living through the events of the Irish Land War. He came out as an Irish republican when he famously refused to allow "God Save The Queen" to be sung after a dinner party at Tullira. By this stage he was involved with the political work of Maud Gonne and Arthur Griffith, and was a vocal opponent of the visit of Queen Victoria to Ireland in 1897. He also protested the visit by Edward VII in 1903, this time as chairman of the People's Protection Committee. He was the first president of Sinn Féin from 1905 08 (the party only taking that name in the latter year). In 1908, he resigned from the party and politics in general to concentrate on writing and his other activities. He became close friends with Griffith, funding the publication of the latter's The Resurrection of Hungary in 1904. In 1906, he was at the centre of a well publicised court case over an off the cuff remark that any Irishman who joined the British Army should be flogged. This led to his suspension by the Kildare Street Club, of which he was a member. The court case was resolved in his favour. Martyn stated that he only pursued the case to continue membership as it served the best caviar in Dublin. He was on close personal terms with Thomas MacDonagh, Joseph Mary Plunkett and Patrick Pearse, and deeply mourned their executions in the aftermath of the Easter Rising. A parish hall and church that he founded at Labane, near Tullira, were burned by the Black and Tans. He supported the Anglo Irish Treaty of 1921.
Өлім
Мартин 1923 жылғы 5 желтоқсанда 64 жасында, көп жылғы аурудан кейін Туллирада қайтыс болды. Достары мен туыстары оның өсиетінен оның денесі медицина ғылымына табыс етілсін, содан кейін кесілгеннен соң белгісіз кедейлер қабіріне жерленсін деген талапқа қатты таңқалды. Оның қабірі басында Палестрина хоры ән орындады. Ол өзінің құжаттарын Дублиндегі Кларендон көшесіндегі кармелиттерге мұра етіп қалдырды, бірақ олар кейіннен оларды жоғалтып алды. Джон Батлер Йейтс және Сара Пурсер сияқты суретшілердің Мартиннің портреттері сақталған. Мартиннің қайтысымен Мартин әулетінің ересек буыны тоқтап қалды. Оның мүлігін оның туыстары, Мейсонбрук Смиттері мен Лорд Хемфилл мұраға алды. Соңғысы қырық жылдан кейін Туллираны сатты, содан бері ол бірнеше рет қожайынын ауыстырды.
Martyn died at Tullira on 5 December 1923, aged 64, after years of ill health. Friends and family were shocked at a provision in his will that directed that his body be donated for the use of medical science and, after dissection, be buried in an unmarked pauper's grave. The Palestrina Choir sang at his graveside. His papers he bequeathed to the Carmelites of Clarendon Street in Dublin, who subsequently misplaced and lost them. Portraits of Martyn exist by, among others, John Butler Yeats and Sarah Purser. On his death the senior line of the Martyn family died out. His property was inherited by his cousins, the Smyths of Masonbrook and Lord Hemphill. Tullira was sold by the latter forty years later changing ownership several times since.
Леди Грегоридің күнделіктерінен үзінділер
25 қыркүйек 1921 жыл (бб. 294–95) – Түстен кейін біз Тиллираға бардық, ал Эдвард оларды [Анна мен Кэтринді, леди Грегоридің немерелерін] Оуэнмен бірге қамалға жіберді, және оларға залда орган ойнауға мүмкіндік берді, содан кейін бізге шай берді, өте жағымды болды, Кэтрин Вэласкестің атқа отырған ханзадасына ұқсады деп ойлады; менің Кульде қалуымды мақұлдады, бірақ менің үлкен батылым бар екенін санайды. Ол келісімге үміт артпайды, бірақ ол ешқашан үміт артпайды, бірақ басшыларды, әсіресе Де В., Макнилді және Бартонды мақтайды. Шындығында, Англияда олармен өкілдік етуді, Еуропадағы британдық кабинетке қарағанда, көбірек мақтан тұтамын! Ол Джордж Мурдің Мисс Митчеллдің өмірі туралы жазған кітабына қатты ашуланғанын және оған "Бойд ресми өмір жазуға тиіс" деді, бірақ Эдвард "бұл ешқандай айырмашылық жасамасы анық, Мисс Митчеллдің жазғаны әрқашан шын болып қабылданады, ол сізбен қарым-қатынас жасаудың жалғыз мүмкіндігін алды, сізді Mon ami Moore деп қарады. Эдвард жиырма жыл бұрын театр салмай, "кілтін қалтасына салмағанына" өкінеді. Ол ақша туралы уайымдайды, ағылшын теміржолдарына салған инвестициясынан қорқады және ревматизммен қатты қиналады. 14 қаңтар 1922 жыл (бб. 323–324) – Аббат театрына бара жатқанда, көпірден өте көп адам өтіп жатты, мен не болып жатқанын сұрадым, бір жігіт "Бұл Тандар – кете жатыр!" деді. Мен кешке Эдвард Мартиннің жылы кішкентай пәтеріне бардым; өте қиналған, бірақ мен оны бұрынғыдан гөрі көңілді көрдім, Тандар кеткен кезде. Ол келісімді қолдайды және Де Валераның Америкадағы істеріне таңданып, оны осы жерде де айыптайды. Ол ешқандай ақталуды тыңдамайды, "Гриффитті қызғанады" дейді. Мен оны Клэр сайлауының уақытында Гортта кездестірдім. Мен сауда жасап жүрдім, ол және тағы біреу кездесу өткізуге келді, мен олармен олардың машинасынан сөйлесіп, "Гриффитті ұстап, оны өзіңмен бірге ұстағанша, бәрі жақсы болады" дедім, мен олардың бетінен көлеңке өткенін көрдім". Ол М. Коллинз Лондонға сапарға шығар алдында бүкіл Ирландия бойынша еріктілерді тексеріп, біз соғысуға жарамсыз екеніне келгенін айтады. Олар қол қойылған келісімді алып келгенде (мен мұны басқалардан естідім) министрлер кабинетінде ешкім қарсылық білдірмеді. Бірақ бірнеше күннен кейін Де В. өзінің наразылығын баспасөзге жіберді. 1923 жылдың қыркүйегі (б. 475) – Эдвард Мартин біраз уақыттан бері ауырып жатты, 8 қыркүйекте мен А. У.-ға хат жаздым: "Галуэйден қайтып келе жатқанда, біз сағат 6.30-да Тиллираға жеттік. Шофер бұрын ешқашан болған емес, залдың есігінде тоқтамай, одан сәл өткен жерде, кітапхананың бұрыштағы терезесінде Эдвард отырғанын көрдім. Мен ол айналып немесе шуға қарап тұрады деп ойладым, бірақ ол мүлдем қозғалмай отырды, бір сымдай, бұл өте қорқынышты болды. Мен қоңырау шалдым, Долан, үй шаруашылығын жүргізуші келді, ол "тек жақсы" деді, бірақ мені қонақ бөлмесіне кіргізіп, Эдвард мені көргісі келеді деп қайтып келді. Мен кірдім, ол басын бұрмады, алдына қарай қарады. Мен оның қолына тидім (қолдауға болмады – мүлдем қиналған, Долан оны тамақтандыру керек дейді) және онымен сөйлестім. Ол баяу көзін бұрды, бірақ, әрине, танымады. Мен оған ауырсынуын сұрағанда, ол "Жоқ – Құдайға шүкір" деп шыбыртты. Ол мені білетінін білмеймін, бірақ біраз сөйлесіп, содан кейін ол "Роберт қалай?" деді. Мен оған: "Барлығы Алланың қолында, ол жақсы. Ол сендерден де, менден де бұрын кетті" дедім. Содан кейін мен: "Менің кішкентай немерем Ричард жақсы" дедім, ол қиындықпен, шыбырлап: "Мен бұған өте қуаныштымын" деді. Содан кейін мен кетіп қалдым, қалудың қажеті жоқ еді. Бұл өте қайғылы сапар болды. Мен Эдвард Мартинді соңғы рет сол кезде көрдім, мен оны жоқтап қайғырамын. 1923 жылғы 7 желтоқсан (б. 494) – Кеше мен балаларды Баллитурниндегі кештікке алып бардым, олар үшін өте қуанышты. Бірақ мен Эдвард Мартиннің қайтыс болғанын естідім, ол сол күні таңертең болған еді. Дәрігер Баго мырзаға сенбі күні бас жағындағы ісікті алып тастағанын, доктор МакГиннес операция үшін Дублиннен келгенін және оның [Мартиннің] көп қан жоғалғанын айтты. Әке О'Келли операциядан кейін әке Каррды танығанын айтты, ол біраз уақыт бойы танымаған еді. Мен жерлеу туралы сұрадым. Оның айтуынша, Карр ата оның денесін "ғылымның мүддесі үшін" Дублин дәрігерлеріне мұра етіп қалдырғанын айтты, сондықтан ол Дублинде болуы мүмкін. Ол кеткеннен кейін мен өзімді жалғыз сезіндім. Ол менің өмір басында осы жерде Кульде жақсы көрші болды; ол әрқашан оған менің күйеуім қызығушылығы үшін риза болды. Ол Эдвардқа Оксфордқа барып, оған кеңес берді, кем дегенде, өзінің ескі қамалына үлкен қосымша салуды тоқтатуға кеңес берді, оның жеке талғамы мен пікірі қалыптасқанша. Ол күшті болмаса да, анасы мен оның айналасындағылардың ықпалымен, ол осы кеңеске құлақ қоймағанына жиі өкінді. Ол Робертке өте жақсы қатысты, оған алғашқы нағыз мылтығын сыйға берді және оған және оның достарына демалыс күндері Тиллирада атуға рұқсат берді. Содан кейін, Йейтстің жаздары мен театр жобасы басталғанда, ол үнемі бізде болып, келіп тамақ ішкен. Джордж Мур осы жұмысты бұзып, "Бұтақтың бүгілуі" атты кітапқа өзінің атын қойды, оны Йейтс пен Эдвард негіздеген, бірақ Мур қайта жазған. Эдвард "Графиня Катлин" туралы да әлсіз болды және, менің ойымша, біздің Театрымыздан қолдауын кері тартып алуда қате жасады. Жақында оның Синн Фейнге қолдауының қате болғанын айтты, ол оның санасында болды. Дегенмен, ол Англияны шын жек көреді. Менде оның екі жарасы бар екенін сезіндім, Мартиндердің ескі қаны мен Смиттердің қаны. 11 желтоқсан 1923 жыл – Кешіріңіз, Эдвард. Оның денесі Дублинге жіберілді, өсиеті бойынша тіліне кесілді. Ол дәрігердің оны алып кеткенге дейін әр күні тексеруін бұйырды, оның шындығында қайтыс болғанына көз жеткізу үшін. Бірақ егер ол медицина мектебіне беру арқылы басқа біреуді осы қиындықтан құтқаруды көздесе (ешқандай дәрігер оның несіз екенін білмегендіктен немесе оған көмектесе алмағандықтан), бұл жақсылыққа жатса еді. "The Times" газетінде оның жайлы жақсы мақала жазылған, ол оның отбасының тілегіне бағынып, үйленгенімен және округтің тойларын өткізгенінен гөрі жақсырақ.
Sunday 25 September 1921 (pp. 294–95) – And in the afternoon we drove to Tillyra, and Edward sent them [Anne and Catherine, Lady Gregory's granddaughters] into the Castle with Owen, and let them play the organ in the hall and gave us tea and was very pleasant, thought Catherine very like Velasquez Prince on horseback; approves of my keeping on Coole but thinks I have great courage. He is not very hopeful of a settlement, but he is never hopeful, but he praises the leaders, De V. and McNeill and Barton especially. And indeed one feels more pride in being represented by them in England than by the British Cabinet in Europe! He says George Moore is really angry about Miss Mitchell's life of him, and told him "Boyd is to do the official life"; but Edward says "that will make no difference, Miss Mitchell's will always be the real one accepted, she took the only possible way of dealing with you, treating you as Mon ami Moore. Edward is sorry he didn't build a Theatre twenty years ago, and "put the key in his pocket." He is anxious about money, has fears of his investment in the English railways, and is very crippled with rheumatism. 14 January 1922 (pp. 323–324) – On the way to the Abbey Theatre, over the Bridge, there was a great crowd, I asked what was going on and a young man said "It's the Tans – on their departure! I had been to see Edward Martyn in the afternoon in his warm little flat; very crippled, but more cheerful than I had seen him for a long time at the exit of the Tans. He is all for the Treaty and blames De Valera's doings here as much as he had admired them in America. He will listen to no excuse, says "he is jealous of Griffith. I met him in Gort at the time of his Clare election. I was doing my marketing and he and another had come to hold a meeting there, and I talked to them in their motor and I said 'You will get on all right as long as you hold to Griffith and keep him with you' and I saw a shadow pass across their faces." He says M. Collins made an inspection of the Volunteers all through Ireland before he went on the London mission, and came to the conclusion that we were not in a position to fight. When they brought the signed Treaty back (and this I had heard from others) no one in the Cabinet made an objection. But suddenly some days later De V. sent his protest to the Press. September 1923 (p. 475) – Edward Martyn had been ill for sometime and on 8 September I wrote to A. W. "On the way back from Galway we got to Tillyra about 6.30. The chauffeur had never been there before and instead of stopping at the hall door drove a little past it, and there, in the bow window of the library I saw Edward sitting. I thought he would turn or look round at the noise but he stayed quite immovable, like a stuffed figure, it was quite uncanny. I rang the bell and Dolan the butler appears, said he was "only pretty well", but showed me into the drawing room, and came back to say Edward would like to see me. I went in; he did not turn his head, gazed before him. I touched his hands (one could not shake them – all crippled, Dolan says he has to be fed) and spoke to him. He slowly turned his eyes but apparently without recognition. I went on talking without response till I asked if he had any pain and he whispered "No – thank God". I didn't know if he knew me, but talked a little, and presently he whispered "How is Robert?" I said "He is well, as all are in god's hands. He has gone before me and before you". then I said "My little grandson Richard is well", and he said with difficulty and in a whisper "I am very glad of that". Then I came away, there was no use staying It was a very sad visit. That was the last time I saw Edward Martyn, and I grieve for him. 7 December 1923 (p. 494) – Yesterday I took the children to a party at Ballyturnin, very merry for them. But I heard of Edward Martyn's death, it had taken place that morning. The Doctor told Mr. Bagot a tumour had been taken from his head on Saturday, Dr. McGuinness had come from Dublin for the operation and he [Martyn] lost a good deal of blood. Father O'Kelly said he had after the operation recognised Father Carr, which he had not done for some time. I asked about the funeral. He said Father Carr told him also he had bequeathed his body to the Dublin doctors "in the interests of science" so it may probably be in Dublin. I feel a loneliness now he is gone. He was from the beginning of my life here at Coole a good neighbour; he was always grateful for my husband's interest in him. He had gone to see Edward at Oxford to advise him not to build that large addition to his old castle, until at least his own taste and opinion were formed; and though the forces were too strong, his mother and her surroundings, he often regretted that he had not the strength of mind to take that advice. He was very kind to Robert, giving him his first real gun and letting him and his friends shoot [at] Tillyra in the holidays. And then, when Yeats' summers, and the theatre project began, he was constantly here, walking over and staying to dine. It was George Moore who broke that work together, putting his own name on the "Bending of the Bough", rewritten by him and Yeats but on Edward's foundation. And Edward had been weak about The Countess Cathleen, and took a wrong turning I think in withdrawing his support from our Theatre. Of late I was told he felt his support of Sinn Féin in its beginning had been wrong, it was on his conscience. And yet he hated, with a real hatred, England. I always felt there were two natures in him, the old blood of the Martyns and the blood of the Smiths. 11 December 1923 – Poor Edward. His body has been taken to Dublin to be dissected, by direction of his will. He directed the Dr. should visit it each day till removal to make sure he really was dead. But if he meant by giving it to the School of Medicine to perhaps save some other sufferer from what he has gone through (no doctor seeming to know what was wrong or able to help him) it was a fine thing to do. There is a nice notice of him in "The Times", better than he would have gained by following his family's wishes and settling down to marry and entertain the County.