Кіріспе

Ирландия драматургі және белсендісі Эдвард Мартин (30 қаңтар 1859 – 5 желтоқсан 1923) – ирландиялық драматург және ерте республикалық саяси және мәдени қайраткер, 1905–08 жылдары «Синн Фэйн» партиясының тұңғыш президенті.

Ерте өмір

Мартин Ардрахан қасарындағы Туллира қасарында тұратын Джон Мартиннің және Галвей графтығының Мейсонбрук, Логреядағы Энни Мэри Жозефинаның (құрметті есімі Смит) үлкен ұлы болды. Ол 1860 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін оның орнын иеленді. Ол Дублиндегі Белведер колледжінде және Лондондағы Уимблдон колледжінде білім алды, екеуі де иезуит мектептері. Содан кейін 1877 жылы Оксфордтағы Крайст-Черч колледжіне қабылданды, бірақ 1879 жылы диплом алмай оқуын тастап кетті. Оның жалғыз бауыры Джон 1883 жылы қайтыс болды.

Ирланд әдеби театры

Мартин 1896 жылы Уильям Батлер Йейтс пен леди Грегориді бір-бірімен таныстыруда шешуші рөл атқарғаны хабарланды. Үшеуі Ирландия әдеби театрын құрды, және Мартин олар үшін өзінің ең жақсы және ең танымал пьесалары – «Қырау шалғыны» мен «Қаланың хикаясы» пьесаларын жазды. Ол компанияның алғашқы үш маусымын қаржыландырды, бұл компанияның құрылуына және Абби театрының болашағына өте маңызды болды. Кейін Йейтс пен Грегоримен жолдары айырылысты, бұл туралы кейін өкінді, бірақ өмірінің соңына дейін леди Грегоримен жақсы қарым-қатынаста болды.

Джордж Мур

Мартин Джордж Мурдың (1852–1933 жж.) туысы және досы болды. Екеуі де өмір бойы үйленбеген, Еуропа бойынша жиі саяхат жасады. Мур Мартиннің заманауи өнерге деген көзқарасына ықпал етті, нәтижесінде ол Дега, Моне, Коро және Утамароның бірнеше туындыларын сатып алды (кейін барлығы Ирландия Ұлттық галереясына сыйға тартылды). Мартин Вагнердің жанкүйері болғандықтан, олар Байройттегі қойылымдарға да қатысты. Олардың қарым-қатынасы көбінесе шиеленіскен болатын. Мурлар – Ирландия батысынан шыққан, Уигтерге жақын, англо-ирландтық (және Джордж Мур дүниеге келгенге дейінгі буынға дейін протестант) әдеби отбасы еді. Мур Мартин туралы "Амандық және қоштасу" атты еңбегінде терең ойлармен жазды. Ол Мартиннің фениандық идеяларын бөліспеді және ұлттық тәуелсіздікке зорлықпен қол жеткізуді қолдамады. Туыстардың саяси даулары олардың достығына соққы берді. Соңғы жылдары олар тілдеспей қалды.

Республикашылдық

Мартин Ирландия конфедерациясының жетекшілерінің бірі Ричард Оге Мартиннің (1604 – 1648) және Ирландиядағы Вильям соғысында шайқасқан якобит Оливер Оге Мартиннің (1630 – 1709) ұрпағы еді. Бірақ оның өмірінде отбасы біріккендер болып саналды. Мартиннің көзқарасы 1880 жылдары ирланд тарихын оқығаннан кейін, сондай-ақ Ирландия жер соғысының оқиғаларын бастан өткергеннен кейін өзгере бастады. Ол Тюллирадағы кештен кейін «God Save The Queen» әнін орындауға рұқсат бермегенімен танымал ирланд республикашысы болды. Осы кезде ол Мод Гонн мен Артур Гриффиттің саяси жұмысына қатысып, 1897 жылы королева Викторияның Ирландияға сапарына қарсы күресті. 1903 жылы Эдуард VII-нің сапарына да наразылық білдірді, бұл жолы Халықты қорғау комитетінің төрағасы ретінде. Ол 1905-1908 жылдары «Синн Фэйн» партиясының алғашқы президенті болды (партия осы атауды кейіннен ғана қабылдады). 1908 жылы партиядан және жалпы саясаттан кетуге шешім қабылдап, жазу және басқа да іс-әрекеттеріне назар аударды. Гриффитпен жақын дос болып, 1904 жылы оның «Мажарстанның қайта жандануы» еңбегін басып шығаруға қаржы жұмсады. 1906 жылы британ армиясына қосылған кез келген ирландты сауаттандыру керек деген ойсыз айтқан сөзінен кейін танымал сот процесіне қатысты. Бұл оның мүшесі болған Кильдер Стрит клубынан шеттетілуіне әкелді. Сот процесі оның пайдасына шешілді. Мартин бұл істі Дублиндегі ең жақсы икраны ұсынатындықтан мүшелігін сақтау үшін жалғастырғанын мәлімдеді. Ол Томас Макдонаг, Джозеф Мэри Плункетт және Патрик Пирспен тығыз жеке қарым-қатынаста болды және Пасха көтерілісінен кейін олардың өлім жазасына кесілуіне терең қайғырды. Ол Тюллираға жақын Лабан ауылында салған шіркеу мен қағидалық залды «Қара және қоңырлар» өртеп тастады. Ол 1921 жылғы ағылшын-ирланд келісімін қолдады.

Өлім

Мартин 1923 жылғы 5 желтоқсанда 64 жасында, көп жылғы аурудан кейін Туллирада қайтыс болды. Достары мен туыстары оның өсиетінен оның денесі медицина ғылымына табыс етілсін, содан кейін кесілгеннен соң белгісіз кедейлер қабіріне жерленсін деген талапқа қатты таңқалды. Оның қабірі басында Палестрина хоры ән орындады. Ол өзінің құжаттарын Дублиндегі Кларендон көшесіндегі кармелиттерге мұра етіп қалдырды, бірақ олар кейіннен оларды жоғалтып алды. Джон Батлер Йейтс және Сара Пурсер сияқты суретшілердің Мартиннің портреттері сақталған. Мартиннің қайтысымен Мартин әулетінің ересек буыны тоқтап қалды. Оның мүлігін оның туыстары, Мейсонбрук Смиттері мен Лорд Хемфилл мұраға алды. Соңғысы қырық жылдан кейін Туллираны сатты, содан бері ол бірнеше рет қожайынын ауыстырды.

Леди Грегоридің күнделіктерінен үзінділер

25 қыркүйек 1921 жыл (бб. 294–95) – Түстен кейін біз Тиллираға бардық, ал Эдвард оларды [Анна мен Кэтринді, леди Грегоридің немерелерін] Оуэнмен бірге қамалға жіберді, және оларға залда орган ойнауға мүмкіндік берді, содан кейін бізге шай берді, өте жағымды болды, Кэтрин Вэласкестің атқа отырған ханзадасына ұқсады деп ойлады; менің Кульде қалуымды мақұлдады, бірақ менің үлкен батылым бар екенін санайды. Ол келісімге үміт артпайды, бірақ ол ешқашан үміт артпайды, бірақ басшыларды, әсіресе Де В., Макнилді және Бартонды мақтайды. Шындығында, Англияда олармен өкілдік етуді, Еуропадағы британдық кабинетке қарағанда, көбірек мақтан тұтамын! Ол Джордж Мурдің Мисс Митчеллдің өмірі туралы жазған кітабына қатты ашуланғанын және оған "Бойд ресми өмір жазуға тиіс" деді, бірақ Эдвард "бұл ешқандай айырмашылық жасамасы анық, Мисс Митчеллдің жазғаны әрқашан шын болып қабылданады, ол сізбен қарым-қатынас жасаудың жалғыз мүмкіндігін алды, сізді Mon ami Moore деп қарады. Эдвард жиырма жыл бұрын театр салмай, "кілтін қалтасына салмағанына" өкінеді. Ол ақша туралы уайымдайды, ағылшын теміржолдарына салған инвестициясынан қорқады және ревматизммен қатты қиналады. 14 қаңтар 1922 жыл (бб. 323–324) – Аббат театрына бара жатқанда, көпірден өте көп адам өтіп жатты, мен не болып жатқанын сұрадым, бір жігіт "Бұл Тандар – кете жатыр!" деді. Мен кешке Эдвард Мартиннің жылы кішкентай пәтеріне бардым; өте қиналған, бірақ мен оны бұрынғыдан гөрі көңілді көрдім, Тандар кеткен кезде. Ол келісімді қолдайды және Де Валераның Америкадағы істеріне таңданып, оны осы жерде де айыптайды. Ол ешқандай ақталуды тыңдамайды, "Гриффитті қызғанады" дейді. Мен оны Клэр сайлауының уақытында Гортта кездестірдім. Мен сауда жасап жүрдім, ол және тағы біреу кездесу өткізуге келді, мен олармен олардың машинасынан сөйлесіп, "Гриффитті ұстап, оны өзіңмен бірге ұстағанша, бәрі жақсы болады" дедім, мен олардың бетінен көлеңке өткенін көрдім". Ол М. Коллинз Лондонға сапарға шығар алдында бүкіл Ирландия бойынша еріктілерді тексеріп, біз соғысуға жарамсыз екеніне келгенін айтады. Олар қол қойылған келісімді алып келгенде (мен мұны басқалардан естідім) министрлер кабинетінде ешкім қарсылық білдірмеді. Бірақ бірнеше күннен кейін Де В. өзінің наразылығын баспасөзге жіберді. 1923 жылдың қыркүйегі (б. 475) – Эдвард Мартин біраз уақыттан бері ауырып жатты, 8 қыркүйекте мен А. У.-ға хат жаздым: "Галуэйден қайтып келе жатқанда, біз сағат 6.30-да Тиллираға жеттік. Шофер бұрын ешқашан болған емес, залдың есігінде тоқтамай, одан сәл өткен жерде, кітапхананың бұрыштағы терезесінде Эдвард отырғанын көрдім. Мен ол айналып немесе шуға қарап тұрады деп ойладым, бірақ ол мүлдем қозғалмай отырды, бір сымдай, бұл өте қорқынышты болды. Мен қоңырау шалдым, Долан, үй шаруашылығын жүргізуші келді, ол "тек жақсы" деді, бірақ мені қонақ бөлмесіне кіргізіп, Эдвард мені көргісі келеді деп қайтып келді. Мен кірдім, ол басын бұрмады, алдына қарай қарады. Мен оның қолына тидім (қолдауға болмады – мүлдем қиналған, Долан оны тамақтандыру керек дейді) және онымен сөйлестім. Ол баяу көзін бұрды, бірақ, әрине, танымады. Мен оған ауырсынуын сұрағанда, ол "Жоқ – Құдайға шүкір" деп шыбыртты. Ол мені білетінін білмеймін, бірақ біраз сөйлесіп, содан кейін ол "Роберт қалай?" деді. Мен оған: "Барлығы Алланың қолында, ол жақсы. Ол сендерден де, менден де бұрын кетті" дедім. Содан кейін мен: "Менің кішкентай немерем Ричард жақсы" дедім, ол қиындықпен, шыбырлап: "Мен бұған өте қуаныштымын" деді. Содан кейін мен кетіп қалдым, қалудың қажеті жоқ еді. Бұл өте қайғылы сапар болды. Мен Эдвард Мартинді соңғы рет сол кезде көрдім, мен оны жоқтап қайғырамын. 1923 жылғы 7 желтоқсан (б. 494) – Кеше мен балаларды Баллитурниндегі кештікке алып бардым, олар үшін өте қуанышты. Бірақ мен Эдвард Мартиннің қайтыс болғанын естідім, ол сол күні таңертең болған еді. Дәрігер Баго мырзаға сенбі күні бас жағындағы ісікті алып тастағанын, доктор МакГиннес операция үшін Дублиннен келгенін және оның [Мартиннің] көп қан жоғалғанын айтты. Әке О'Келли операциядан кейін әке Каррды танығанын айтты, ол біраз уақыт бойы танымаған еді. Мен жерлеу туралы сұрадым. Оның айтуынша, Карр ата оның денесін "ғылымның мүддесі үшін" Дублин дәрігерлеріне мұра етіп қалдырғанын айтты, сондықтан ол Дублинде болуы мүмкін. Ол кеткеннен кейін мен өзімді жалғыз сезіндім. Ол менің өмір басында осы жерде Кульде жақсы көрші болды; ол әрқашан оған менің күйеуім қызығушылығы үшін риза болды. Ол Эдвардқа Оксфордқа барып, оған кеңес берді, кем дегенде, өзінің ескі қамалына үлкен қосымша салуды тоқтатуға кеңес берді, оның жеке талғамы мен пікірі қалыптасқанша. Ол күшті болмаса да, анасы мен оның айналасындағылардың ықпалымен, ол осы кеңеске құлақ қоймағанына жиі өкінді. Ол Робертке өте жақсы қатысты, оған алғашқы нағыз мылтығын сыйға берді және оған және оның достарына демалыс күндері Тиллирада атуға рұқсат берді. Содан кейін, Йейтстің жаздары мен театр жобасы басталғанда, ол үнемі бізде болып, келіп тамақ ішкен. Джордж Мур осы жұмысты бұзып, "Бұтақтың бүгілуі" атты кітапқа өзінің атын қойды, оны Йейтс пен Эдвард негіздеген, бірақ Мур қайта жазған. Эдвард "Графиня Катлин" туралы да әлсіз болды және, менің ойымша, біздің Театрымыздан қолдауын кері тартып алуда қате жасады. Жақында оның Синн Фейнге қолдауының қате болғанын айтты, ол оның санасында болды. Дегенмен, ол Англияны шын жек көреді. Менде оның екі жарасы бар екенін сезіндім, Мартиндердің ескі қаны мен Смиттердің қаны. 11 желтоқсан 1923 жыл – Кешіріңіз, Эдвард. Оның денесі Дублинге жіберілді, өсиеті бойынша тіліне кесілді. Ол дәрігердің оны алып кеткенге дейін әр күні тексеруін бұйырды, оның шындығында қайтыс болғанына көз жеткізу үшін. Бірақ егер ол медицина мектебіне беру арқылы басқа біреуді осы қиындықтан құтқаруды көздесе (ешқандай дәрігер оның несіз екенін білмегендіктен немесе оған көмектесе алмағандықтан), бұл жақсылыққа жатса еді. "The Times" газетінде оның жайлы жақсы мақала жазылған, ол оның отбасының тілегіне бағынып, үйленгенімен және округтің тойларын өткізгенінен гөрі жақсырақ.