Кіріспе

Томас д'Урфи (1653 – 1723 жылдың 26 ақпаны) – ағылшын жазушысы және драматург. Ол пьесалар, әндер, әзілдер мен өлеңдер жазған. Ол балладалық операның дамуындағы маңызды жаңашыл және үлес қосушы болды.

Өмір

Д’Урфи Девонширде дүниеге келді және кәсіби өмірін хатшы ретінде бастады, бірақ тез театрға ауысты. Ол өте мейірімді және қызықты адам болғандықтан, Англияның II Карл және оның інісі II Джеймс сияқты ерекше тұлғалармен де, сондай-ақ қоғамның барлық топтарында да достық қарым-қатынас құра алды. Д’Урфи өзін-өзі бағалайтын элитаризм мен теңсіздікке қарсы заманда өмір сүрді, бұл Интеррегнум кезіндегі бұрынғы пуритандық биліктің «теңдестіру» тенденциясына жасалған реакция болды. Д’Урфи Реставрацияның әлеуметтік өрлеуге ұмтылыс атмосферасына қатысты: ол француз гугеноттарының ұрпағы екенін мәлімдеді, бірақ бұл рас болмауы мүмкін еді; сондай-ақ, 30 жасында Durfey деген ағылшын атына апостроф қосты. Ол 500 ән және 32 пьеса жазды, бастапқысы 1676 жылы «Мемфистің қоршауы немесе Амбициялы патшайым» болды. Бұл алғашқы пьеса сәтсіз аяқталды, бірақ ол келесі жылы (1677) «Мадам Фикл» комедиясымен жауап берді, ол үлкен жетістікке ие болды. Оның пьесалары: «Сүйкімді күйеу» (1676), «Адал әйел» (1680) және «Күннің ғажайыптары немесе Құстар патшалығы» (1706). 1698 жылы ол Джереми Коллиердің театрға қарсы айқай-шуына жауап ретінде «Жақтастары» атты пьесасын жазды. Ол сахналанғанда Мэри Линдсей медбике рөлін сомдады, бірақ оның ең маңызды үлесі комедиялық балладаны орындау болды. Оның 1698 және 1720 жылдар аралығында жазылған көп томдық «Зекет және Күлкі, немесе Мұңдылықты жоюға арналған таблеткалар» – әндер мен балладалар жинағы. Д’Урфидің «Қорланған ханшайым» пьесасы Шекспирдің «Цимбелин» пьесасының бейімделуі. Дюрфи көбінесе өткір, сатирикалық стильде, әдетте сарайлық көзқараспен жазды, ал оның шығармалары – жанды диалогпен жеткізілетін комедиялық идеялар мен күрделі сюжеттердің жинағы. Оның пьесаларына жиі енгізілетін әндері, әдетте үш түрге бөлінеді: сарайлық әндер, саяси әндер (мысалы, «Ұлы Цезарьге қуаныш») және халық әндері – соңғысы аздап ұятсыз болатын. («Ішек газды» оның хиттерінің бірі болды; «Жақсы жігіт ұста» дағы бірі еді.) Оның әндерін 40-тан астам композитор музыкаға қосты, олардың ішінде Эд МакКарди және Генри Перселл де бар. Перселл Д’Урфидің «Дон Кихоттың комедиялық тарихы» (1694) пьесасына музыка жазды, бұл Мигель де Сервантестің атақты романының алғашқы драмалық бейімделулерінің бірі. Д’Урфи өзі де әндер жазды, бірақ олардың өте жақсы емес екенін мойындады. «Зекет және Күлкі» жинағындағы көптеген әндердің сөздері ноталармен жазылған әуендермен сүйемелденеді. Ол ұлы эссешілер Джозеф Аддисон мен Ричард Стилдің досы болды; бірақ, сол кездегідей, ол басқа ақындар мен жазушылармен де қызу дауласты. Ол пародиялар жазды, сондай-ақ оның өзіне де пародия жасалды. Ол ән айтқанда немесе ант бергенде ғана аздап кекедейтін. Мансабының бір кезеңінде қызғанышпен қараған қарсыласы Д’Урфидің «Ақшаға махаббат» пьесасына «Ақшаға зекет немесе Кекешті ақын» деп аталатын пародиямен жауап берді. Д’Урфидің әндері патшалық беделге ие болды. Аддисон («The Guardian») II Карлдың Том Д’Урфидің иығына сүйеніп, онымен бірге ән шырқағанын еске алды. Тіпті III Уильям да оның әндерін тыңдағанды ұнататын, ал мықты тори ретінде ол ханшайым Аннаның қамқорлығына сенімді болды, ол Томға электросс София туралы ән үшін елу гинея сыйлаған, содан кейін тақтың келесі мұрагері болды. Қартайған шағында кедей болса да, достары 1713 жылы «Сүйкімді күйеуін» қайта қойды, ал Александр Поуп алғы сөз жазды, бұл оның қиындықтарын жеңілдетті.

Өлім

Ол қайтыс болған күні Лондонның Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуіне жерленді. Оның ең маңызды жетістігі – оның ең жақсы әндерінде болды: "Көңілсіз операдағы" 68 әннің 10-ы Д'Урфейге тиесілі.