Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс биологы және философы
German biologist and philosopher
Ханс Адольф Эдуард Дриш (28 қазан 1867 – 17 сәуір 1941) – Бад-Кройцнах қаласынан шыққан неміс биологы және философы. Ол эмбриология саласындағы алғашқы тәжірибелік жұмыстарымен және энтелехияның неовиталистік философиясымен ерекше көзге түсті. Сонымен қатар, ол 1880 жылдары жануарды алғашқы рет жасанды түрде "көшірме" жасаған деп есептеледі, бірақ бұл мәлімдеме "көшірме жасау" терминінің қалай түсіндірілгеніне байланысты.
Hans Adolf Eduard Driesch (28 October 1867 – 17 April 1941) was a German biologist and philosopher from Bad Kreuznach. He is most noted for his early experimental work in embryology and for his neo vitalist philosophy of entelechy. He has also been credited with performing the first artificial 'cloning' of an animal in the 1880s, although this claim is dependent on how one defines cloning.
Алғашқы жылдар
Дриш Гелертенсшуле де Йоханниумда білім алған. Ол 1886 жылы Фрайбург университетінде Август Вейсманн басшылығымен медицинаны оқыды. 1887 жылы Эрнст Геккель, Оскар Гертвиг және Кристиан Эрнст Штальдың басшылығымен Йена университетінде оқыды. 1888 жылы Мюнхен университетінде физика және химияны оқыды. 1889 жылы докторлық диссертациясын қорғады. Ол зерттеу сапарлары мен лекциялық турлармен кеңінен саяхаттады, Плимут, Үндістан, Цюрих және Лейпциг қалаларын аралады, онда 1894 жылы "Органикалық дамудың аналитикалық теориясы" деген атпен еңбегін жариялады. Оның қызығушылықтары математика, философия және физика, сондай-ақ биологияны қамтыды. Ол Маргарет Релфершнайдтқа үйленді, олардың екі баласы болды.
Driesch was educated at the Gelehrtenschule des Johanneums. He began to study medicine in 1886 under August Weismann at the University of Freiburg. In 1887 he attended the University of Jena under Ernst Haeckel, Oscar Hertwig and Christian Ernst Stahl. In 1888 he studied physics and chemistry at the University of Munich. He received his doctorate in 1889. He travelled widely on field and study trips and lecture tours, visiting Plymouth, India, Zurich and Leipzig where, in 1894, he published his Analytische Theorie der organischen Entwicklung or Analytic Theory of Organic Development. His interests encompassed mathematics, philosophy and physics as well as biology. He married Margarete Relfferschneidt, and the couple had two children.
Эмбриологиядағы тәжірибелер
1891 жылдан бастап Дришек Неапольдегі Теңіз биологиялық станциясында жұмыс істеді, онда 1901 жылға дейін тәжірибелер жүргізіп, нәтижелерін теориялық тұрғыда тұжырымдауға тырысты. Ол теориялық тұрғыдан толық түсінік алу үшін классикалық және заманауи философияны зерттеді және ақырында энтелехияның Аристотельдік телеологиялық теориясын қабылдады. Өзінің ұстазы Геккельдің ықпалымен Дришек Геккельдің тағы бір шәкірті Вильгельм Рудың механикалық эмбриологиялық теориясын сынады. Дришек теңіз кірпісінің (теңіз ежісінің) эмбриондарын зерттеді, және алғашқы жасушалық бөлінуден кейін эмбриондағы екі жасушаны бөліп алғанда, әрқайсысы толық теңіз кірпісіне айналды. Бұл оның күтілгеніне қайшы келді, себебі оның болжамы бойынша әр жасуша жануардың сәйкес жартысына айналуы керек еді, бұл Вильгельм Рудың бақа эмбриондарымен жасаған бұрынғы жұмысына негізделген еді. Бұл төрт жасушалық сатыда да орын алды: төрт жасушаның әрқайсысынан, әдеттегіден кіші болса да, толық дернәсілдер пайда болды. 1885 жылға қарай Дришек теңіз кірпісінің эмбриондарымен жасаған тәжірибелері ертедегі эмбриондағы бластомерлерді араластырудың, одан пайда болатын дернәсілге әсер етпейтінін көрсетті. Бұл зерттеулер ертедегі эмбриондағы кез келген жасушаның дамушы дернәсілдің кез келген бөлігін құрай алатынын көрсетті. Бұл ертедегі преформация идеяларына және Вильгельм Рудың кейінгі мозаикалық теориясына маңызды қарсылық болды және келесі жылдары көп талқыланды. Бұл қорытынды Дришек, Ру және Геккель арасында шиеленіс тудырды. Дришектың зерттеулері "тотипотентті" және "плюрипотентті" терминдерін қабылдауға әкелді, олар тиісінше организмдегі барлық жасушаларды және дерлік барлық жасушаларды жасай алатын жасушаны білдіреді. Дришектың нәтижелері Свен Хорстадиуспен үлкен дәлдікпен расталды, ол теңіз кірпісінің эмбрионалдық жасушаларының теңдігі туралы қорытындылардың шамадан тыс жеңілдетілгенін көрсетті.
From 1891 Driesch worked in Naples at the Marine Biological Station, where until 1901 he continued to experiment and seek a theoretical formulation of his results. He enquired into classical and modern philosophy in his search for an adequate theoretical overview and ended by adopting an Aristotlean teleological theory of entelechy. Under the influence of his teacher Haeckel, Driesch had tested the mechanistic embryological theories of another of Haeckel's students, Wilhelm Roux. Driesch studied sea urchin embryos, and found that when he separated the two cells of the embryo after the first cell division, each developed into a complete sea urchin. This was contrary to his expectation that each cell would develop into the corresponding half of the animal, a prediction based on Wilhelm Roux's earlier work with frog embryos. This also happened at the four cell stage: entire larvae ensued from each of the four cells, albeit smaller than usual. By 1885 Driesch's experiments on the sea urchin embryo showed that it was even possible to shuffle the blastomeres of the early embryo without affecting the resulting larva. These findings suggested that any single cell in the early embryo was capable of forming any part of the developing larva. This seemed to be an important refutation of both early preformation ideas and the later mosaic theory of Wilhelm Roux, and was to be subject to much discussion in the ensuing years. The conclusion caused friction among Driesch, Roux and Haeckel. Driesch's findings brought about the adoption of the terms "totipotent" and "pluripotent" cell, referring respectively to a cell that can generate every cell in an organism and one that can generate nearly every cell. Driesch's results were confirmed with greater precision, and the experiments extended, by Sven Hörstadius who showed that conclusions of equivalence between sea urchin embryonic cells were an over simplification.
Энтелехия философиясы
Дрич өзінің нәтижелері онтогенездің қазіргі механикалық теорияларына қайшы келеді деп сеніп, оның орнына эмбриологиялық дамудың кедергілерге қарамастан сақталуынан туындаған өмірдің дербестігі, оның атаған энтелехиясы деп аталатын нәрсеге байланысты екенін ұсынды. Бұл термин Аристотельдің философиясынан алынған, ол өмір күшін білдіреді, және Дрич оны психоидты немесе «ақылға ұқсас» деп түсіндірді, яғни кеңістіктік емес, интенсивті және сапалық, кеңістіктік, экстенсивті және сандық емес. Дрич Абердин университетінің табиғи теология кафедрасын иеленді, онда 1906 және 1908 жылдары «Организмнің ғылымы мен философиясы» тақырыбында Гиффорд лекцияларын оқыды – оның идеяларының алғашқы толық баяндамасы. 1909 жылдан бастап академиялық философияда мансапты жалғастыруға бекінген ол Гейдельбергтегі Табиғи ғылымдар факультетінде табиғи философиядан сабақ берді. Келесі он жылдық ішінде ол үш томдық философиялық жүйені жариялады, соның ішінде өзінің негізгі «Тәртіп теориясы» (1912) кітабын, онда ол үш бөлімнен тұратын «тәртіп ілімін» ұсынды. 1919 жылы ол Кельнде жүйелі философияның, ал 1921 жылы Лейпцигте философияның профессоры болды, 1922 жылы Нанкин мен Пекин қалаларында арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді. 1923 жылы ол Ұлттық Оңтүстік-Шығыс университетінен (кейін Ұлттық Орталық университеті және Нанкин университеті болып қайта аталды) құрметті доктор дәрежесін алды, онда бір семестр оқытты. Ол Висконсин университетінде (1926–1927) және Буэнос-Айресте (1928) сабақ берді. 1933 жылы нацистік әкімшілік оны Лейпцигтегі кафедрасынан шеттетуге және мерзімінен бұрын зейнеткерлікке жіберуге мәжбүр етті, ол бейбітшілікке ұмтылуы және нацизмге ашық қарсылығы үшін осылай шығарылған алғашқы еврей емес ғалым болды. Ол парапсихологияға қызығушылық танытып, телепатия, экстрасенсорлық қабілет және телекинез сияқты құбылыстар туралы жариялады. Оның энтелехия тұжырымын ғылыми қауымдық сынға алды. Биолог Дж. В. Дженкинсон Дричтің қажетсіз жаңа ұғымдар ойлап тапқанын жазды, «ғылымның прогресіне қарапайым философия көбірек пайда келтіреді». Зоолог Герберт Спенсер Дженнингс энтелехия ұғымының «біздің мәселелерді түсінуімізге ешқандай көмегін тигізбейді» деп түсіндірді. Тарихшы Рут Брэндон оның өмірлік күш туралы жазбаларын объективті ғылыми емес, діни тұрғыдан қарастырғаны үшін сынға алды.
Driesch, believing that his results compromised contemporary mechanistic theories of ontogeny, instead proposed that the autonomy of life that he deduced from this persistence of embryological development despite interferences was due to what he called entelechy, a term borrowed from Aristotle's philosophy to indicate a life force which he conceived of as psychoid or "mind like", that is; non spatial, intensive, and qualitative rather than spatial, extensive, and quantitative. Driesch was awarded the chair of natural theology at the University of Aberdeen, where he delivered the Gifford Lectures in 1906 and 1908 on The Science and Philosophy of the Organism the first comprehensive presentation of his ideas. From 1909, determined to take up a career in academic philosophy, he taught natural philosophy at the Faculty of Natural Sciences in Heidelberg. In the ensuing decade he published a complete system of philosophy in three volumes, including his fundamental Theory of Order (1912) in which he proposed a three part "doctrine of order". In 1919 he was ordinary professor of systematic philosophy at Cologne and in 1921 professor of philosophy at Leipzig, though he was a visiting professor in Nanjing and Beijing during 1922 23, and in 1923 he received honorable doctor's degree from National Southeastern University (later renamed National Central University and Nanjing University) where he taught for a semester. He taught at the University of Wisconsin (1926–27) and in Buenos Aires (1928). In 1933 he was removed from his Leipzig chair and prematurely placed in emeritus status by the Nazi administration, the first non Jewish academic to be thus expelled, because of his pacifism and open hostility to Nazism. He became interested in parapsychology and published on such phenomena as telepathy, clairvoyance, and telekinesis. His concept of entelechy was criticized by the scientific community. Biologist J. W. Jenkinson wrote that Driesch was inventing new entities "beyond necessity and the progress of science would be better served by a simpler philosophy." Zoologist Herbert Spencer Jennings commented that the concept of entelechy "does not help in our understanding of matters in the least." His vitalist writings were criticized by historian Ruth Brandon for being based on a religious rather than an objective scientific standpoint.
Парапсихология
Драйш психологиялық зерттеулер мен парапсихологияға терең қызығушылық танытты. 1931 жылы ол парапсихологиялық зерттеулердің әдістемесін (неміс тілінде) жариялады, ал 1933 жылы «Психикалық зерттеулер: Супернормал ғылымы» атты кітап жариялады. 1926-1927 жылдары ол Психикалық зерттеулер қоғамының президенті қызметін атқарды.
Driesch developed a deep interest in Psychical Research and Parapsychology. In 1931, he published a methodology of parapsychological research (in German) and in 1933 he published a book on the topic titled Psychical Research: The Science of the Super normal. From 1926 to 1927 he served as the president of the Society for Psychical Research.
Ағылшын тілінде
Дриш, Х. (1908). Организмнің ғылымы және философиясы: 1907 және 1908 жылдары Абердин университетінде оқылған Гиффорд лекциялары (2 томдық). Лондон: Адам және Чарльз Блэк. 2-ші басылым. Лондон: А. & C. Блэк, 1929 жыл. Дриш, Х. (1912). Витализмнің негіздемесі. Кембридж журналы 1 (15): 397. Дриш, Х. (1914). Жеке тұлғаның мәселесі: 1913 жылдың қазан айында Лондон университетінде оқылған төрт лекциядан тұратын курс. Лондон: Макмиллан. Дриш, Х. (1914). Витализмнің тарихы мен теориясы. (С. К. Огден аударған). Лондон: Макмиллан. Дриш, Х. (1924). "Психикалық құбылыстардың биологиялық тұрғысы". Іздеу 15 (шілде): 433–456. Дриш, Х. (1925). Психологиядағы дағдарыс. Принстон, Нью-Джерси: Принстон университетінің баспасы. Дриш, Х. (1925). Метафизиканың мүмкіндігі: 1924 жылдың наурызында Лондон университетінде оқылған төрт лекциядан тұратын курс. Лондон: Фейт Пресс. Дриш, Х. (1926). "Германиядағы табиғат философиясының қазіргі күйі". Монист 36 (2): 281–298. Дриш, Х. (1926). "Психикалық зерттеулер және орнықтырылған ғылым". Президенттік мәлімдеме. Психикалық зерттеулер қоғамының мәжіліс хаттамалары 36(99): 171–186. Дриш, Х. (1927). "Психикалық зерттеулер және философия". Карл Мерчисон (ред.), "Психикалық сенімге қатысты пікірлер". Вурчестер: Кларк университеті, 163–178. Дриш, Х. (1933). Психикалық зерттеулер: Ғажайыптың ғылымы. (Теодор Бестерман аударған). Лондон: G. Bell & Sons. Дриш, Х. (1934). "Психиатрия және психикалық денсаулық". Ежелгі философия 44: 152. [Кітапқа шолу]
Driesch, H. (1908). The Science and Philosophy of the Organism: The Gifford Lectures delivered before the University of Aberdeen in the Year 1907 and 1908 (2 vols.). London: Adam and Charles Black. 2nd ed. London: A. & C. Black, 1929. Driesch, H. (1912). The Justification of Vitalism. Cambridge Magazine 1 (15): 397. Driesch, H. (1914). The Problem of Individuality: A Course of Four Lectures Delivered before the University of London in October 1913. London: Macmillan. Driesch, H. (1914). The History and Theory of Vitalism. (C. K. Ogden, trans.) London: Macmillan. Driesch, H. (1924). "The Biological Setting of Psychical Phenomena". The Quest 15 (July): 433–456. Driesch, H. (1925). The Crisis in Psychology. Princeton, NJ: Princeton University Press. Driesch, H. (1925). The Possibility of Metaphysics: The Course of Four Lectures Delivered before the University of London in March 1924. London: Faith Press. Driesch, H. (1926). "The Present Status of the Philosophy of Nature in Germany". The Monist 36 (2): 281–298. Driesch, H. (1926). "Psychical Research and Established Science". Presidential address. Proceedings of the Society for Psychical Research 36(99): 171–186. Driesch, H. (1927). "Psychical Research and Philosophy". In: Carl Murchison (ed. ), The Case For and Against Psychical Belief. Worcester: Clark University, 163–178. Driesch, H. (1933). Psychical Research: The Science of the Super Normal. (Theodore Besterman, trans.) London: G. Bell & Sons. Driesch, H. (1934). "Psychiatry and Mental Health". Ancient Philosophy 44: 152. [Book Review]