Кіріспе
Санта-Крус миссиясы (испанша: La Misión de la Exaltación de la Santa Cruz) – испандық Калифорния миссиясы. Миссия төбесінде орналасқан, ол 1791 жылғы 28 тамызда әйгілі Юниперо Серраның ізбасары, отец Фермин Франсиско де Ласуэн құрған. Миссия сол жылы қасиеттілікке ие болды. Қазіргі миссиялық шіркеу ғимараты – түпнұсқа орналасқан жерге жақын салынған көшірме, ал қазір сол жерде Киелі Крест шіркеуі тұр. Миссиялық шіркеудің қасында 1822 және 1824 жылдар аралығында салынған Санта-Крус миссиясының саз үйі орналасқан. Бұл саз үй Миссияда тұрған және жұмыс істеген жергілікті отбасыларға баспана ретінде қызмет еткен. Бұл Санта-Крус округіндегі ең көне сақталған құрылыс және Альта-Калифорния миссияларының барлығындағы ең жақсы сақталған жергілікті тұрғын үйі.
Mission Santa Cruz (Spanish: La Misión de la Exaltación de la Santa Cruz) is a Spanish Californian mission. Located on Mission Hill, it was founded on August 28, 1791, by Father Fermín Francisco de Lasuén, the successor of Father Junipero Serra. The mission was dedicated that same year. The present mission chapel building is a replica located near the original site, on which Holy Cross Church now stands. Next to the mission chapel is the Santa Cruz Mission Adobe, built between 1822 and 1824. This adobe building served as housing for Indigenous families who lived and worked at the Mission. It is the oldest surviving structure in Santa Cruz County and the best preserved Native American residence at any of the Alta California missions.
Тарих
Алғашқы бекет 1791 жылғы 28 тамызда Сан-Лоренцо өзенінің сағасына жақын, Аулинтактың Уйпи ауылының маңында орналастырылды. Францискан монахтары авас халқына христиан дінін тарату үшін ғибадатхана тікті. Елді мекенге Сан-Лоренцо өзенінде 1769 жылғы 17 қазанда лагерь құрған барлаушы Гаспар де Портоламен бірге келген миссионер Хуан Креспи берген жақын маңдағы сағаның аты берілді, ол – Кресттің Көтерілу мерекесі. Бастапқы миссия 1791 жылғы 25 қыркүйекте салынған шағын құрылыс болды. Ол Mission Hill деп аталатын төбенің етегінде, қазіргі River және North Pacific көшелерінің қиылысына жақын, Сан-Лоренцо өзенінің су тасқынына ұшырайтын аймағында орналасқан. Қысқы жаңбырлар кезінде өзеннің деңгейі көтеріліп, миссияны су басты. Келесі үш жыл ішінде, 1793 жылға дейін, монахтар өзенге қарап тұрған төбеде миссияны қайта салды. Калифорниядағы басқа миссиялар сияқты, Санта-Крус миссиясы да жергілікті халықты, ең алдымен WD=Q111585476 тайпасын, аймақтың түпкі тұрғындарын (испандар Костено деп атаған, кейіннен «Олон» деп танылған) діни сенімге көшіру үшін пайдаланылды. Кейіннен шығыстан йокут халқы әкелінді. Осы қоныста Альта-Калифорниядағы алғашқы мәйіт тілімі жасалды. Бұл Сан-Франциско президиосының қорғауындағы төртінші әскери округтегі кішкентай миссиялардың бірі еді. 1818 жылы миссия аргентиналық корсар (испандардың пікірінше, қарақшы) Иполито Бушардың шабуылы туралы ескерту алды және эвакуацияланды. Брансифорте тұрғындарынан, олардың көпшілігі зейнеткер әскерилер болған, миссияның құнды заттарын сақтау сұралды; бірақ кейіннен олардың ұрлық жасағаны туралы айыптаулар тасталды (пасторлар тарапынан). Миссиялықтар миссияны тастап кетуге шешім қабылдады және кейін жаңа миссияға келді. Калифорнияның тума халқының миссиядағы өмірге қатысты бірінші қолдан айтқан сипаттамаларының бірі Лоренцо Асисараның 1877 жылғы сұхбатында берілді. Асисара 1819 жылы Санта-Крус миссиясында дүниеге келген. Оның әкесі Кинтананың өліміне қатысқан неофиттердің бірі болды, және Асисара оқиға туралы әкесінің айтқандарын қайталады.
Құлдырау
1794 жылы салынған саздан жасалған миссияның алдыңғы қабырғасы 1857 жылғы Форт-Тейжон жер сілкінісінде қирады. Ағаш қасбеті қосылып, ғимарат басқа мақсаттарға пайдаланыла бастады. 1858 жылы жанына жаңа ағаш шіркеу салынды. 1889 жылы қазіргі готикалық жаңарту стиліндегі Қасиетті Крест шіркеуі (сол бағытта) бастапқы киелі орын мен зираттың бір бөлігінің үстіне салынды. Зираттың шекарасы 1993 жылы белгіленіп, естелік және жергілікті өсімдіктер бағы ретінде дамытылды. Қазіргі Қасиетті Крест шіркеуі 1889 жылы алғашқы миссиялық шіркеудің орнында салынды және Монтерей епархиясының белсенді приходы болып қала береді. Миссиялық ғимараттардың бірінің тас іргетас қабырғасының бөлігі мен миссиялық зираттан бірнеше ескі қабір тастары қазіргі Қасиетті Крест шіркеуінің артында табылады. 1930 жылдары миссиялық орынға жақын жерде кішірейтілген "көшірме" шапкіш салынды және ол Қасиетті Крест шіркеуінің шапкішы ретінде пайдаланылады. Бүгінгі Плаза паркі бұрынғы миссиялық кешеннің ортасындағы бастапқы алаңмен бірдей жерде орналасқан. Кешенде бір кезде 32 ғимарат болған. Қалған жалғыз миссиялық ғимарат – жергілікті аколиттерге арналған жатақхана – бастапқы түріне келтіріліп, Санта-Крус миссиясының мемлекеттік тарихи паркінің мұражайы ретінде қызмет етеді. Сонымен қатар, миссиялық зират қазылып, мәйіттер бірнеше шақырым шығысқа қарай орналасқан Ескі Қасиетті Крест зиратындағы жаппай қабірға көшірілді. Соңғы жылдары жергілікті еріктілер тобы ескі зиратты қалпына келтіріп, миссиялық қабірларды және олардың мәйіттері сол жерге көшірілгендерді анықтауға жұмыстанды. 2016 жылы естелік ашылды. Миссияның қалған жалғыз түпнұсқа ғимараты – бір кезде жергілікті йокут және олон тайпаларының отбасыларын сыйырған ұзын, көп бөлмелі ғимарат. Бастапқы ғимарат 144 Мектеп көшесінде орналасқан және жұмыс уақытында экскурсияға шығуға болады. Қазіргі Қасиетті Крест шіркеуінің артында миссиялық шіркеудің іргетас қабырғасының қорғалған қалдықтары бар. Приходтың мекенжайы – Хай-стрит, 126. Миссияға батыстан апаратын жол Миссия көшесі деп аталады, ол сонымен қатар Калифорнияның 1-ші мемлекеттік тас жолының бөлігі болып табылады. 1931 жылы Гладис Салливан Дойл бастапқы шапкіштің кішірейтілген көшірмесін салуды ұсынды. Ол құрылыс шығындарының барлығын төледі, бірақ оның қабірін ішінде орналастыруға рұқсат беру шартымен. Оның қабірін кішкентай бөлмеде көруге болады. Түпнұсқа құрылыстың сақталған фотосуреттері немесе суреттері болмағандықтан, көшірме шапкіштің дизайны француз суретшісі Леон Трусседің 1876 жылғы суретіне (ғимараттың алдыңғы жартысы құлағаннан кейін 19 жыл өткен соң) бейімделді. Бастапқы картина шапкіштің басты бөлігінде ілінеді. Бетонды құрылысты итальяндық иммигрант, прихожанин Транкилино Костелла жасады, оның мердігер мөртабасын миссияның алдындағы тротуарда әлі де көруге болады. Шапкіштің кішкентай көшірмесі негізінен жеке қызметтер, күнделікті мессалар (МФ) және сенбі күні таңғы дұға үшін қолданылады. Іргелес бөлме сыйлық дүкені ретінде қызмет етеді. Бастапқы миссиялық кешендегі тас фонтан сыйлық дүкенінің артындағы бақта орналасқан.
Миссия төбесі теміржол туннелі
Санта-Крус миссиясының астында жасырын, бір рельстік теміржол туннелі бар. Бұрынғыда теміржол пойыздары Оклендті Санта-Круспен байланыстырып, Пейсифик даңғылының ортасымен кемежайға дейін жүретін. 1876 жылы Оңтүстік Тынық мұхиты жағалауы темір жолы Миссия Санта-Крустың астынан теміржол туннелін салып, пойыз қозғалысын көшпенді қала орталығынан ауыстырды. Тұрғызылған кіреберісі Амат көшесінің соңында орналасқан, ал туннель шіркеудің тұрақ орны мен Эммет көшесінің астынан өтіп, Каштановый көшесінен шығады. Қазір де бұл Санта-Круз, Биг-Триз және Пасифик темір жолы үшін Санта-Круз бен Фелтонды байланыстыратын қолданыстағы теміржол желісі болып табылады.