Нарық фундаментализмі: Экономикалық және әлеуметтік проблемаларды шешуге сенім

Кіріспе

Нарықтық фундаментализм, сондай-ақ еркін нарық фундаментализмі деп те аталады, бұл реттелмеген еркін нарық немесе еркін нарықтық капиталистік саясаттың көптеген экономикалық және әлеуметтік проблемаларды шеше алуына деген мызғыма сенімді білдіретін термин. Бұл термин көбінесе осы сенімдерді сынаушылар тарапынан жағымсыз мағынада қолданылады.

Шығу тегі және қолданылуы

Палагумми Саинат пікірінше, бұл терминді алғаш рет журналист және белсенді Джереми Сибрук қолданған. Терминді 1991 жылы «Антропология бүгін» журналының редакциондық мақаласында Джонатан Бентхолл, ал 1994 жылы Джон Лэнгмор мен Джон Квиггин «Барлығы үшін жұмыс» атты кітабында пайдаланған. Экономист Джон Квиггиннің айтуынша, экономикалық фундаментализмнің стандартты белгілері – догматикалық тұжырымдар, сондай-ақ, қарсы пікір білдіретін кез келген адамның нағыз экономист емес деген талап. Алайда, Козул Райт өзінің «Базарлық фундаментализмнің қарсы тұруға болатын өрлеуі» атты кітабында неолибералдық және консервативті саясаткерлердің «базар күштерінің қажеттілігін» ерекше атап көрсетіп, олардың таңдалған саясатына деген сенімін «өз елдерінің экономикалық даму тарихы туралы мифтерге, жалпы игілік туралы риторикада жасырылған ерекше мүдделерге және жасырын болжамдарға» негіздегенін айтады. Әлеуметтанушылар Фред Л. Блок пен Маргарет Сомерс бұл терминді «өйткені ол нарықтың өзін-өзі реттеуін қазіргі заманғы жақтастары білдіретін діни сенімге ұқсас» деп түсіндіреді. Жозеф Стиглиц бұл терминді Нобельдік сыйлықты қабылдағандағы автобиографиялық эссесінде Халықаралық валюта қорының кейбір саясатын сынау үшін қолданды: «Кең мағынада, ХВҚ жалпы алғанда Вашингтон консенсусы, неолибералдық доктриналар немесе нарықтық фундаментализм деп аталатын саясаттар жиынтығын қолдады, бұл экономикалық теорияны дұрыс түсінбеу және (менің көзқарасымша) тарихи деректерді жеткіліксіз интерпретациялауға негізделген». Мен және басқалар әзірлеген теориялар шексіз нарықтар әлеуметтік әділетке ғана емес, тиімді нәтижелерге де әкелмейтінін түсіндірді. Адам Смиттің «көрінбейтін қолының» жоққа шығарылуына ешқандай зияткерлік қарсылық болған жоқ: жеке тұлғалар мен фирмалар өз мүдделерін іздегенде міндетті түрде немесе жалпы алғанда экономикалық тиімділікке жетелемейді. Джозеф Стиглиц.

Palagummi Sainath believes Jeremy Seabrook, a journalist and campaigner, first used the term. The term was used by Jonathan Benthall in an Anthropology Today editorial in 1991 and by John Langmore and John Quiggin in their 1994 book Work for All. According to economist John Quiggin, the standard features of economic fundamentalist rhetoric are dogmatic assertions combined with the claim that anyone who holds contrary views is not a real economist. However, Kozul Wright states in his book The Resistible Rise of Market Fundamentalism that the "ineluctability of market forces" neoliberals and conservative politicians tend to stress and their confidence on a chosen policy rest on a "mixture of implicit and hidden assumptions, myths about the history of their own countries' economic development, and special interests camouflaged in their rhetoric of general good". The sociologists Fred L. Block and Margaret Somers use the label "because the term conveys the quasi religious certainty expressed by contemporary advocates of market self regulation". Joseph Stiglitz used the term in his autobiographical essay in acceptance of Nobel Memorial Prize in Economic Sciences to criticize some International Monetary Fund policies, arguing: "More broadly, the IMF was advocating a set of policies which is generally referred to alternatively as the Washington consensus, the neo liberal doctrines, or market fundamentalism, based on an incorrect understanding of economic theory and (what I viewed) as an inadequate interpretation of the historical data". The theories that I (and others) helped develop explained why unfettered markets often not only do not lead to social justice, but do not even produce efficient outcomes. Interestingly, there has been no intellectual challenge to the refutation of Adam Smith's invisible hand: individuals and firms, in the pursuit of their self interest, are not necessarily, or in general, led as if by an invisible hand, to economic efficiency.|Joseph Stiglitz

Лайсе-фер саясатының сыншылары бұл терминді капиталистік еркін нарықтардың ең жоғары теңдік пен өркендеуді қамтамасыз ететініне қате сенім немесе әдейі алдау ретінде қарастырады, немесе нарық процесіне кез келген араласу әлеуметтік әл-ауқатты төмендетеді деген пікірді білдіреді. Бұл терминді қолданушылар арасында интервенционистік, аралас экономика және протекционистік ұстанымдардың жақтастары, сондай-ақ Джордж Сорос сияқты миллиардерлер; Нобель сыйлығының лауреаттары Джозеф Стиглиц және Пол Кругман; және Корнелл университетінің тарихшысы Эдвард Э. Баптист бар. Сорос нарықтық фундаментализмге қатысушылардың өздерінің қаржылық мүдделерін ешқандай шектеусіз немесе реттеусіз жүзеге асыру арқылы қоғамның ең жақсы мүдделеріне қол жеткізілетіні деген сенімді қамтиды деп санайды. Сыншылардың пікірінше, қазіргі заманғы қоғамдағы әлемдік конгломераттармен немесе тіпті ірі компаниялармен жеке адам алаяқтықтан қорғаныш табуға және өнімдердің тұтынушыға және қоғамға зиян келтіретін сыртқы факторларды тудыру арқылы табысты арттырудан қорғануға мүмкіндік жоқ. Тарихшы Эдвард Э. Баптист «базар күштерінің шексіз үстемдігі кейде құлдық сияқты қасіретті жағдайларды күшейтуі мүмкін» және «нарықтық фундаментализм әрқашан экономикалық немесе әлеуметтік проблемалардың ең жақсы шешімін қамтамасыз етпейді» деп мәлімдейді.

Кітаптар тізімі және қосымша оқу

Camerer, C. (1995): Жеке шешім қабылдау, in: Kagel, J. H. & Roth, A. E. (Ред. ): Эксперименталды экономика туралы анықтамалық, Принстон, Принстон университетінің баспасы, 587–703. Cox, Harvey (2016). Базар – Құдай. Гарвард университетінің баспасы. French Davis, Ricardo. Латын Америкасы экономикасын реформалау: Нарықтық фундаментализмнен кейін. Palgrave Macmillan, 2006. Kozul-Wright, Richard. Нарықтық фундаментализмнің жеңілуге тиіс өрлеуі: Жаһандық экономикада экономикалық даму үшін күрес. Біріккен Ұлттар Ұйымының Сауда және даму жөніндегі конференциясы (UNCTAD), Лондон: ZedBooks Ltd., 2007.