Кіріспе

494 жылы Сепея шайқасында (Σήπεια; б.з.д. 494 ж.), Клеомен I-нің спарталық әскерлері аргивтерді жеңіп, Пелопоннесте спарталықтардың үстемдігін толық орнатты. Сепея шайқасы классикалық грек дәуірінде бір шайқастағы ең көп қаза болған шайқас ретінде танымал. Геродот Сепея шайқасына дейін, оның кезінде және одан кейін Пелопоннестің саяси, әскери және экономикалық жағдайын сипаттайды. 300 чемпиондар шайқасы (б.з.д. 546 ж.) кезінде Спарта бұл аймақты бақылауына алды. Аргостың Тиреяны қайтарып алғанына шамамен екі буын уақыт өткен соң, одан кейін болған оқиғалар маңызды діни мағынаға ие болды. Дельфи оракулы Спартаның Аргосқа қарсы жеңісін болжай білгеннен кейін, Клеомен әскерін Арголид шекарасындағы Эрасинос өзеніне жетеледі, сонда: «Мен өзен құдайының өз халқына қиянат етпегеніне ризамын. Бірақ аргивтер оңай құтыла қоймас» деп айтып, кетіп қалды. Тиреяда Клеомен өзенге басқа жолмен жетіп алу үшін теңізге тағы бір құрбандық шалды. Клеомен ұйымдастырған көлік жолы – Спарта әскерін Коринттегі диолкос арқылы тасымалдауды қамтитын қиын теңіз жұмысы болды. Қазіргі тарихшылар Геродоттың басқа мәтіндеріне сүйене отырып, шайқастың күнін анықтауға тырысты. Аргивтер Дельфи оракулына барғанда екі болжам айтылды: Аргостың және Милеттің құлауы.

Стратегиялық және тактикалық кеңестер

Сепея шайқасының стратегиялық және тактикалық талқылаулары спартандықтардың Аргосқа жасаған жорығымен басталады. Алғашқыда Клеомен спартандықтарды Арголид шекарасындағы Эрасинос өзеніне жетектеп барды. Клеомен бітімді бұзғаны үшін сұраққа тартылғанда, король бітім жеті күнге жасалғанын, түндерді қамтымағанын мәлімдеді. Бірақ, Плутарх сияқты, Цицерон да генералдың түнгі уақытта егістіктерді тоналаған жағдайды сипаттайды, себебі бітім күндерге, емес түндерге жасалған еді. Ол аргивтерді алдап, оларды өлімге жіберді. Клеомен, стандартты ақы төленген гоплиттерге еркін кетуге рұқсат берді. Соның салдарынан Клеомен тоғайға от қойып, қашуға тырысқандарды қырды. Сепея шайқасы және одан кейін болған құдайға қарсылық алты мың аргивтің қаза табуына әкелді. Сол кездегі тарихи дереккөздердің және басқару жүйесінің сипаты мен анық еместігіне байланысты, аргив халқының нақты санын анықтау қиын. Егер Сепея шайқасы кезінде аргив халқы осындай болған деп есептесек, алты мың адамның жоғалуы жас және орта жастағы аргив еркектерінің көп бөлігін жойды. Нәтижесінде, Сепея шайқасы ежелгі грек тарихындағы ең шешуші шайқастардың бірі болды.

Мағынасы

Сепея шайқасы Аргостың әскери күшін күрт әлсіретті. Аргивтер бір буын бойы шайқасқа түсе алмады. Спарта мен Аргостың келесі кездесуі Пелопоннес соғысында болды. Бұған қоса, бұл шайқас Аргив әкімшілік жүйесіндегі ауытқуларға алып келген терең саяси салдарға ие болды. Сепея шайқасындағы жоғалған көптеген адамдардың нәтижесінде Аргос жас және орта жастағы ер адамдарының көп бөлігін жоғалтты. Осы себепті, қала жақында қайтыс болған ақсүйектердің саяси және әкімшілік қызметтерін атқаруға лайықты адамдарға мұқтаж болды. Соңында, көптеген жесір әйелдердің болуы және ақсүйек Аргив еркектерінің жетіспеушілігіне байланысты, көптеген доулои саяси және әкімшілік лауазымдарға үйленді. Сепея шайқасынан бұрын доулоилер құлдар болып, қоғамның ең төменгі сатысында тұрды. Сепея шайқасы, негізінен, саяси төңкеріске жол ашты, Аргивтегі ақсүйек еркектер есейгенге дейін доулоилердің мәртебесін көтерді. Осының салдарынан, аграрлық экономика мен құл еңбегіне негізделген Дорийлік билеуші сыныбының әйелдері классикалық кезеңде Спарта және Крит әйелдерімен салыстырғанда, үлкен саяси, әлеуметтік және экономикалық еркіндіктерге ие болды.