Кіріспе

Коринф соғысы 447 ж.б.д. шайқасы

Коринф соғысының 394 ж.б.д. шайқасы, сондай-ақ Коронея шайқасы деп те аталады, Коринф соғысы кезінде болды. Спартылықтар мен олардың король Агесила II басшылығындағы одақтастары Пелопоннеске қайта оралу жолын тоқтатуға тырысқан тебандықтар мен аргивтіктер әскерін жеңіске бұйырды. Бұл шайқас Хоплит шайқастарының ең қандыларының бірі саналады, салыстырмалы түрде аз танымал болғанына қарамастан, 424 жылғы Делиум шайқасы және 362 жылғы Мантинея шайқасы сияқты атақты шайқастармен салыстырғанда.

Кіріспе

Коринф соғысы б.з.д. 395 жылы Теба, Аргос, Коринф және Афина қалалары парсылық қолдау мен қаржыландыру арқасында Локрис және Фокистегі спарталықтардың араласуына қарсы күш біріктірген кезде басталды. Соғыс басталғанда Агесилаус Ионияда парсыларға қарсы науқан жүргізіп жатқан еді. Жаушылық ашылғанда, ол әскерімен бірге шақырылып, Фракия және Орталық Грекия арқылы Пелопоннеске қарай құрлықпен жолға шықты. Беотияға кіргенде, оған негізінен тебандықтар, одақтас беотиялықтар және аргивтерден құралған күш қарсылық көрсетті. Агесилаус әскері бір полк пен жартылай спарталықтардан, босатылған гелоттардан және Пелопоннес пен Иониядан келген одақтас әскерлерден тұрды. Оған қарсы, Геликон тауының етегінде боэотиялықтар, афиналықтар, аргивтер, коринфтіктер, эвбеялықтар және локриялықтардан құралған әскер күтіп тұрды. Барлығы алдымен одақтастардың 20 000 гоплиті болды. Осы күшке қарсы Агесилаус 15 000 гоплит жинады. Екі тараптың да атты әскері шамамен тең болды, бірақ Агесилаусқа пельтастар көп болды. Шайқасқа дейін Агесилаус әскерінің бір бөлігі бірнеше күн бұрын күннің ай тәрізді көрінуіне байланысты алаңдады. Әскерлерін сендіру үшін Агесилаус оларға жақындағы Немея шайқасындағы спарталықтардың жеңісін еске салды. Содан кейін ол спарталық наварх Пейсандер парсы флотынан жеңіспен оралғанда қаза тапқанын айтты. Бірақ Агесилаусқа белгілі болғандай, Пейсандер Книдте қатты жеңіліске ұшырағанда қаза тапқан. Дегенмен, бұл ақпарат әскерінің шайқасқа дайындығын арттырды. Немеядағы жеңіліс аргивтер мен коринфтіктерге ауыр соққы болды. Афиналықтар бұрынғы ұзақ және апатты соғыстағы жағдайларды жақсы білгендіктен, парсылардың бір тараптан екінші тарапқа қолдауын ескере отырып, тым оптимистік болған жоқ. Тек беотиялықтар ғана толық жеңіске жеткеніне сенімді болды.

Шайқас

Екі әскер бір-біріне жақындаған кезде, Агесилаус өзінің әскерінің оң қанатындағы спартандықтарға басшылық етті, "Он мыңның" ардагерлері спартандықтардың жанында, олардан кейін Азия гректері, сосын фокийліктер, ал орхомендіктер сол қанатын ұстады. Тебандықтар орхомендіктерге, ал аргивтіктер спартандықтарға қарсы тұрды. Екі әскер де толық үнсіздікте алға жылжыды. Шамамен, тебандықтар соғыс айғайын көтеріп, жүгіріп шабуылға шықты. Сосын, "Он мыңның" ардагерлері (спартиат Герипида басшылығымен) және Азия гректері қарсы тұрған әскерлерге жүгіріп шабуылдады. Ардагерлер мен азиялықтар қарсыластарын тез жеңіп алды. Аргивтіктер Агесилаудың спартандықтарымен кездеспей тұрып-ақ қорқып, Геликон тауына қашты. Агесилауға жақын тұрған жалдамалы әскерлер шайқас аяқталды деп ойлап, оған жеңісін құрметтеу үшін гүл шоғын сыйлады. Бірақ сол кезде, екінші қанатта тебандықтар орхомендіктерді жеңіп, Азиядан тоналған олжасы бар жүк көліктеріне шабуыл жасап, тонап жатқаны туралы хабар келді. Агесилау дереу фалангасын бұрып, тебандықтарға қарай бет алды. Сол сәтте тебандықтар өз одақтастарының Геликон тауына қашқанын көрді. Олар Агесилаудың қатарын бұзып, қалған әскерімен қосылу мақсатымен, қаупі бар жоспар құрды. Агесилау оларды артынан немесе қанатынан шабуылдаудың орнына, өзінің фалангасын тікелей олардың жолына қойып, қарсы тұруды шешті – бұл шешіміне оның Тебаға деген ұзақ жылғы антагонизмі ықпал еткен болуы мүмкін. Содан кейін гоплиттер тарихындағы ең қанды шайқастардың бірі болды. Ксенофонт сипаттағандай, "Қалқан қалқанға тиелісіп, олар күресіп, бірінен соң бірі өлтірілді". Ақырында, бірнеше тебандықтар Геликон тауына жетті, бірақ Ксенофонттың сөзімен айтқанда, "көптеген басқалары жол жүрісінде қаза тапты".

Салдары

Агисиланың өзі шайқаста жараланып, оны фалангаға көшіруге тура келді. Сол жерде атты әскерлер келіп, маңындағы ғибадатханаға шамамен 80 жаудың паналағандарын хабарлады. Агисила оларды өлтірмей, қалаған жерлеріне кетуге рұқсат берді. Ертесі күні Агисила полимарх Гилиске әскерді шайқасқа дайындауға бұйрық берді, батылдық көрсеткендерге сыйлықтар таратты, тебандықтардан келген елшілерді қабылдады және оларға қаза тапқандарын алып кетуге рұқсат берді. Әскер содан кейін Фокиске қайтып, Локрис жеріне жорық жасады, онда полимарх Гиллис қаза тапты. Диодор Сицилийдің мәліметінше, 600-дан астам беоттық және олардың одақтастары қаза болды, ал спарталықтар 350 сарбазынан айырылды.