Кіріспе
Батыс жағалаудағы Геризим тауы – Палестинаның Наблус қаласы мен Киелі кітаптағы Шехем қаласының жақын маңында орналасқан екі таудың бірі. Ол Наблус қаласы орналасқан аңғардың оңтүстік жағын құрайды, ал солтүстік жағын Ебал тауы құрайды. Бұл тау Батыс жағалаудағы ең биік шыңдардың бірі болып есептеледі және теңіз деңгейінен биік, Ебал тауынан төмен орналасқан. Таудың солтүстік беткейі тік, жоғарғы бөлігінде бұталар сирек, ал төменгі жағында мол тұщы су беретін бұлақ бар. Самариялықтар үшін, олардың көпшілігі оның төңірегінде тұрады, Геризим тауы – жер бетіндегі ең қасиетті орын саналады. Тау Киелі кітапта Израиль халқының Мысырдан шыққаннан кейін Уәде етілген жерге алғаш рет кіргенде өткізген бата беру рәсімдері туралы айтылады, олар осы рәсімдерді Мұсаның нұсқауымен орындаған. Геризим тауы самариялықтар үшін қасиетті, олар оны Иерусалимдегі ғибадатхана тауынан гөрі Құдайдың қасиетті ғибадатхана орнатуға таңдаған жері деп есептейді. Самариялық дәстүр бойынша, бұл әлемдегі ең көне және ең маңызды тау, ол Күнәһар тоққысынан биік көтеріліп, Нұх пайғамбардың кемесін тоқтатуға алғашқы құрлықты ұсынған. Сондай-ақ, бұл жерде Ибраһим пайғамбар ұлы Исақты құрбан етуге айналдырған. Бүгінде қалған самариялықтардың шамамен жартысы Геризимге жақын жерде, көбінесе Кіріят-Луза деген шағын ауылда тұрады. Самариялықтардың Кіріят-Луза ауылы мен Израильдің Хар-Браха елді мекені Геризим тауының жотасында орналасқан.
Mount Gerizim ('/ɡ//ɛ//r//ᵻ/,/z//ɪ//m/; Samaritan Hebrew: ʾĀ̊rgā̊rīzem; Hebrew: הַר גְּרִזִים Har Gərīzīm; جَبَل جَرِزِيم Jabal Jarizīm or جَبَلُ ٱلطُّورِ Jabal at Ṭūr) is one of two mountains in the immediate vicinity of the Palestinian city of Nablus and the biblical city of Shechem. It forms the southern side of the valley in which Nablus is situated, the northern side being formed by Mount Ebal. The mountain is one of the highest peaks in the West Bank and rises to above sea level, lower than Mount Ebal. The mountain is particularly steep on the northern side, is sparsely covered at the top with shrubbery, and lower down there is a spring with a high yield of fresh water. For the Samaritan people, most of whom live around it, Mount Gerizim is considered the holiest place on Earth. The mountain is mentioned in the Bible as the place where, upon first entering the Promised Land after the Exodus, the Israelites performed ceremonies of blessings, as they had been instructed by Moses. Mount Gerizim is sacred to the Samaritans, who regard it, rather than Jerusalem's Temple Mount, as the location chosen by God for a holy temple. In Samaritan tradition, it is the oldest and most central mountain in the world, towering above the Great Flood and providing the first land for Noah’s disembarkation. It is also the location where Abraham almost sacrificed his son Isaac. Today, about half of the remaining Samaritans live in close proximity to Gerizim, mostly in the small village of Kiryat Luza. The Samaritan village of Kiryat Luza and an Israeli settlement, Har Brakha, are situated on the ridge of Mount Gerizim.
Археология
1983 жылы қазба жұмыстары басталып, 2006 жылға дейін жалғасты, нәтижесінде ондаған мың зат табылды. Онда табылған қалдықтар б.з.д. V ғасырдың ортасында Геризим тауының басында самариялық ғибадатхана болғанын көрсетті, ол б.з.д. II ғасырдың басында қиратылып, қайта салынды, бірақ 111–110 жж. б.з.д. Хасмоней басшысы Иоанн Гирканның бұйрығымен еврей күштері тарапынан қайта қиратылды. Археологиялық зерттеулер самариялық ғибадатхананың аумағы, қақпаларын есептемегенде, 96 метр × 98 метр болғанын көрсетті. Осы периметрдің ішінде мыңдаған керамикалық ыдыстар және қой, ешкі, сиыр мен көгершін сияқты жануарлардың құрбандыққа шалынған күйген сүйектері, сондай-ақ құдайдың аты (Тетраграмматон) жазылған көптеген тастар табылды. 475 жылы таудың шыңына христиан шіркеуі салынды. Бұл бекітілген шіркеу мен бұрынғы самариялық ғибадатхананың салдарынан Геризим тауының үстіңгі жазық бөлігінде кең ауқымды қираған орындар әлі де сақталған. Шіркеуді қоршаған қабырғаның шегін анық көруге болады. Бұл қираған орындардың астынан тау жынысының үстіне салынған ірі тас құрылыс табылды. Қазір "B құрылымы" деп аталатын бұл құрылыстың көлемі шамамен жарты кубты (ені мен ұзындығы 21 м × 20 м, биіктігі 8,5 м) құрайды, ол негізінен кесілмеген әк тас плиталарынан тұрады, олар ешқандай байланыстыру материалы қолданылмай біріктірілген, және ішкі бөлмелер мен қабырғалар жоқ. Ғалымдар бұл орын туралы Ешуаның баянындағы оқиғаның қанаандықтармен жасалған келісімге негізделгенін болжайды. Төрешілер кітабындағы "Шехемдегі бағана" жақын жатқан жазыққа атын бергендей маңызды, және бұл бағана Эль-Бериттің баэтилусы болуы мүмкін; Ешуаның баянындағы куә ретінде орнатылған тас, кейінгі израильдік теологияға сәйкес этиологияны ұсынуға жасалған әрекет болуы мүмкін.