Кіріспе

Далектер күні – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Ху» сериалының тоғызыншы маусымының бірінші сериясы, ол алғаш рет 1972 жылдың 1-22 қаңтары аралығында апта сайын төрт бөлімнен көрсетілді. Бұл Далектерді көрсететін Үшінші Доктор сериалдарының біріншісі болды, олар «Далектердің зұлымдығы» (1967) сериалынан кейін алғаш рет серияға оралды. Сериалда Доктор мен UNIT британдық дипломат сэр Реджинальд Стайлзды өлтіруге жасалған қастандықты тергеуде, ал оның шабуылдаушысы, көрінетіндей, ізсіз жоғалып кеткен.

Сюжет

Британдық дипломат сэр Реджинальд Стайлз Үшінші дүниежүзілік соғысты болдырмау үшін бейбітшілік конференциясын ұйымдастырып жатыр. Аудерли үйіндегі кабинетінде ол футуристикалық пистолет ұстаған әскердің шабуылына ұшырайды, бірақ шабуылшы күрт жоғалып кетеді. Дүрбелеңге түскен Стайлз өзін кімнің келіп кеткенін түсіне алмай, әуедегі бір күштің болғанына сенді. Үшінші Доктор, Джо және Бригадир Аудерли үйіне құпияны зерттеу үшін келеді. Доктор жабдықталмаған уақыт машинасы мен ультрадыбыстық жойғыш қаруды табады. Олар Аудерли үйінде түнде кез келген қозғалысты бақылау үшін қалады. Машина 22 ғасырдан келген екені анықталады. Доктор уақыт машинасына қайта қуат беруге тырысқанда, уақыт ағынынан Анат, Боаз және Шура атты үш бүлікші – Стайлзді өлтіру миссиясымен пайда болады. Бұл бүлікшілер Жердің Далектерге құлдыраған болашағынан келгендері белгілі болады, онда соғыс салдарынан әлем қирап қалған. Дүниежүзілік соғыстың басталуына 20 ғасырдағы бейбітшілік конференциясында болған жарылыс себеп болған. Бүлікшілер Стайлзді өлтіру арқылы болашақ оқиғаларды өзгертіп, Далектердің шапқынын болдырмақшы. Доктор бүлікшілердің шабуылының өзі жарылысқа себеп болады деп болжайды және бүлікшілер уақыт парадоксіне тап болғанын түсінеді. Уақыт машинасы Доктордың орналасқан жерін Далектерге хабарлайтын құрылғыны қамтиды. Олар шабуылға көшеді, ал салдарынан болатын шайқас 20-шы және 22-ші ғасырлар арасында ауысып-түйіседі. Доктор мен Джо құлдыққа түскен қоғамның болашағын көреді, оған қарапайым Огрон сарбаздарының әскери күші бақылайды, ал олардың үстінен Далектер билік етеді. Тұтқыннан қашып шыққаннан кейін, олар 20-шы ғасырға оралады, онда Доктор UNIT әскерлеріне бейбітшілік конференциясын эвакуациялауға және Далектерді Аудерли үйіне әкелуге бұйрық береді. Шура далекanium бомбасын жарытып, үйді және басып кірген Далектерді жояды, соның арқасында болашақтың бағыты түзеледі. Доктор Стайлзге конференцияны сәтті аяқтау керектігін айтады, өйткені олар сәтсіздікке ұшыраса, болашақта не болатынын біледі.

Өндіріс

Бұл әңгіменің жұмыс атаулары "Аңшылар" және "Қиямет жылдары" болды. Бастапқыда жазылғандай, сериал Далектердің орнына Огрондар туралы болды. Маусым соңында Роберт Сломанның "Лондондағы Далектер" атты сериясында Далектерді қайтару жоспарланған. Бірақ өндіріс тобы шоу көрермендерді қызықтыра алмайтынын түсінген соң (3-ші дәрігердің 7-ші маусымда және 8-ші маусымда Мастердің таныстырылуынан кейін) бұл жоспардан бас тарды. Сонымен қатар, Сломанның сериалы "Жерге Далектердің шабуылына" тым ұқсас болып көрінді. Оның орнына, Луи Маркстан Далектерді қосу үшін сериалды өзгертуді сұрады. "Далектер күніне" Остерли паркі бастапқыда орын ретінде ұсынылды. Аяқталған бағдарламада атауы Аудерли Хаус деп өзгертілді, ал романдағы нұсқасында Аустерли Хаус деп қайта аталды. Кейіннен "Мен ешқашан Далектерді ұнатқан емеспін" деген Джон Пертуи, монстрлардың өте шектеулі екенін және олардың танымалдығын түсінбегенін айтты. Дегенмен, ол Барри Леттстің Далектердің қайта оралуы туралы хабарлаудан кейін болған жарнама "бәлкім, мен иығымды тістегенім жөн еді" деп мойындады. Екінші жағынан, ол оқиғаның қонақ актерлерімен жұмыс істеуді ұнатты. Ол Ogrons-ты да ұнатты, себебі Далектерден айырмашылығы, олардың дизайны актерлердің аузы мен ерінін көруге мүмкіндік берді, бұл оларды ойнайтын актерлерге кейіпкерлерімен "күресуге" және "барлық түрлі мінез-құлқымен" көрермендерді өнерлеріне сендіруге мүмкіндік берді. Пертуи сонымен қатар Барри Леттсті триктерді қосуға көндіргенін еске алды, ол көлікті жақсы көретіндігін көрсетті. Алайда, ол оларды қатыстыратын қуғын-сүргінді "сериалдағы уақытында" өте қауіпті трюк деп санады. 1963 жылы "Далектер" атты алғашқы әңгімені жазған Терри Нейсон осы әңгіменің барлық төрт эпизодының соңында оларды бастаған ретінде экранда көрсетілді. Бұл сериалда Далектердің тек үш реквизиті ғана қолданылды, сондықтан экранға бір мезгілде тек үш Далек пайда болды. Бір Далек алтынға боялған, сондықтан кадрға тек екі стандартты корпус түсті. Фильмді монтаждау арқылы үш Далектен артық көрінудің иллюзиясын жасауға тырысты. Аудерли үйіндегі соңғы шайқасты көрермендер ұнатпады, себебі тек үш Далек шабуыл жасап жатқаны анық көрінді. 2011 жылғы DVD нұсқасында CGI және жаңа түсірілген кадрлар сахнаны жаңарту үшін қолданылды, бұл үйге көбірек Далектер шабуыл жасап жатқандай көрінді. Бірінші эпизодтың басында Доктор мен Джо Доктордың зертханасындағы ТАРДИС консолімен жұмыс істеп жатқан көрінісі бар. Доктордың қателігі салдарынан зертхананың кіреберісінде қысқа уақытқа басқа Доктор мен Джо пайда болып, кейін жоғалады. Бастапқыда сериал Доктор мен Джо зертханаға қайтып, олардың бұрынғы ТАРДИС консолінде жұмыс істеп жүргенін көрген көрінісімен аяқталуы керек еді, содан кейін олар жоғалып кетеді. Алайда, режиссер Пол Бернард оны түсіруден бас тартып, "Бұл аяқталғаннан кейін, аяқталады" деді. Сценарий редакторы Терренс Дикс кейінірек оқиғаның романдық нұсқасында сахнаны қалпына келтірді. Бұл әңгімеде ТАРДИС консолі "Өлім елшілері" және "Тозақ" секілді ТАРДИС-тің өзінен тыс жерде қайтадан пайда болады. Бұл сериал ерекше, өйткені екінші және үшінші эпизодтар алдыңғы эпизодтың соңында орындалған клиффхангер музыкасымен басталады.

Фильм түсіру орындары

Дропмор үйі оның орнына бейбіт келісімдер конференциясының өткізілуіне қолданылды. Грин Дракон Лэйн, Брентфордтағы Брентфорд мұнарасы Басқарушының болашақ базасын көрсету үшін пайдаланылды.

Қалыптастыру жазбалары

Скот Фредерикс кейіннен «Фендалдың суреті» (1977) фильмінде Макс Стейл рөлін ойнады. Джимми Уинстон бұрын «Small Faces» рок-тобында клавишник болған.

Баспаға шығарылған

Дикстің осы сериал бойынша жазылған романы 1974 жылғы сәуір айында Target Books баспасынан шықты. Голланд, түрік, жапон, поляк және португал тілдеріндегі басылымдары жарық көрді. Бразилиялық басылым португал нұсқасынан бөлек, «Доктор Ху және тарихтың өзгеруі» (Doutor Who e a Mudança da História) деген атпен жарық көрді.

Үй медиасы

Бұл – түпнұсқа PAL 2" видеотаспаларының барлығы сақталған ең ертегі оқиға. Оқиға алғаш рет 1986 жылы VHS және Betamax форматтарында жинақ түрінде (VHS қорабында «Далектер күні» деп қате аталып кеткен) шығарылды, ал 1994 жылы эпизодтар түрінде қайта шығарылды. Бұрынғы VHS жинағы АҚШ және Канадада таралды. Бұл оқиға екі рет LaserDisc форматында жарық көрді: алғаш рет 1992 жылы АҚШ-та жинақ түрінде, кейіннен 1996 жылы Ұлыбританияда эпизодтар түрінде. 2011 жылдың 12 қыркүйегінде DVD шығарылды. 2 дискілік DVD-де түпнұсқа эфирдегі нұсқасы және екінші дискіде жаңа CGI эффектілері, жаңа түсірілген кадрлар мен 2005 жылдан бері сериалдағы Далектердің дауыстарын сомдаған Николас Бриггстің жаңа Далек дауыстары бар арнайы нұсқасы бар. DVD-де аудио түсіндірмелер, экрандағы мәтіндік түсініктемелер, сондай-ақ актерлер мен түсіру тобы, қазір жазушы болып жұмыс істейтін сериалдың жанкүйерлері сериалдың түсірілу жолын еске алатын «Өткенді жарқырата жарылту» атты деректі фильмі қосылған. 2023 жылдың наурызында оқиға Blu-ray үшін жаңартылған форматта қайта шығарылды, ол «Doctor Who The Collection Box Set» жинағында 9-шы маусымдағы тағы төрт оқиғамен бірге ұсынылды.

Мұра

Джон Бёрн "Болашақ өткен күндері" сюжетінің негізін "Далландар күнінен" бейсана түрде алғанын мәлімдеді.