Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз зоологы Мари Жюль Сезар Лелорнь де Савиньи (маʁi ʒyl sezaʁ ləlɔʁɲ də saviɲi; 5 сәуір 1777 – 5 қазан 1851) – француз зоологы және табиғатты зерттеуші, 1798 жылғы император Наполеонның Мысыр экспедициясында қызмет еткен. Ол көптеген таксондарды сипаттап жариялаған және жәндіктердің ауыз мүшелері сегменттелген буынды жануарлардың аяқтарынан пайда болған деген алғашқы ұсыныстардың бірін жасаған.
French zoologist
Marie Jules César Lelorgne de Savigny (maʁi ʒyl sezaʁ ləlɔʁɲ də saviɲi; 5 April 1777 – 5 October 1851) was a French zoologist and naturalist who served on Emperor Napoleon's Egypt expedition in 1798. He published descriptions of numerous taxa and was among the first to propose that the mouth parts of insects are derived from the jointed legs of segmented arthropods.
Өмір және жұмыс
Савиньи Жан Жак Лелорнь де Савиньи мен Франсуаза Жозеф де Барбо отбасында Провинс қаласында дүниеге келген. Ол дін қызметкері болу мақсатымен Collège des Oratoriens-те классикалық тілдерді оқыған, бірақ сонымен қатар ботаниканың негіздерін және микроскопты қолдануды да үйренген. 1793 жылы Париждегі "Эколь де Сате" (денсаулық мектебі) оқуға емтихан тапсырғаннан кейін ол жергілікті дәріханада білім алған. Ол сондай-ақ, Ламарк назарына іліктірген Табиғат тарихы мұражайындағы лекцияларға қатысқан. Жорж Кувье оған экспедицияға қосылуды ұсынды. 1798 жылы ол император Наполеонның қолдауымен француз ғылыми экспедициясының құрамында Мысырға сапар шегіп, 1802 жылы елге оралды. Кейіннен ол экспедицияның 1809 жылғы нәтижелерін жариялауға қатысты (Description de l'Égypte; толық нұсқасы 1822 жылы жарық көрді). Ол Жерорта және Қызыл теңіздердегі жануарлар әлемі туралы жазған.
Savigny was born at Provins to Jean Jacques Lelorgne de Savigny and Françoise Josèphe de Barbaud. He was educated at the Collège des Oratoriens in classical languages with a view to becoming a priest, but learned a bit of botany and the use of microscope. He then studied with a local apothecary when he passed an exam to study in Paris at the École de Santé (school of health) in 1793. He also attended lectures at the Muséum d'Histoire Naturelle where he was noticed by Lamarck. Georges Cuvier suggested that he join an expedition. In 1798 he travelled to Egypt under the sponsorship of Emperor Napoleon as part of the French scientific expedition to that country and returned in 1802. He then contributed to the publication of the findings of the expedition from 1809 (Description de l'Égypte; published more fully in 1822). He wrote about the fauna in the Mediterranean Sea and the Red Sea.
Білім алу және Мысырға саяхат
Савиньи 16 жасында үйінен, Сена және Марна департаментіндегі Провинс қаласынан Парижге оқуын аяқтау үшін келді. Ботаникаға үлкен қызығушылық танытқан ол Жан Батист Ламарк пен Жорж Кювьемен бірге Ұлттық табиғи тарих мұражайындағы лекцияларға қатысты. Кювье Наполеонға 21 жасар Савиньиді өзімен бірге Египетке зоолог ретінде алып жүруді ұсынды. Савиньи омыртқасыздарды зерттеуге жауапты болды, ал Этьен Жэфруа Сент-Илаир омыртқалылармен айналысты. 1802 жылы Парижге оралғаннан кейін Савиньи Египеттен әкелген үлкен коллекциялармен жұмыс істей бастады, көптеген қолжазбалар мен суреттер жасады. 1805 жылы ол «Histoire naturelle et mythologique de l'ibis» (Ибистің табиғи және мифологиялық тарихы) деген еңбегін жариялады. Ботаник ретінде ол Bruguiera туысын сипаттады (Savigny in Lam. 1798) және көптеген өсімдіктерді, оның ішінде балдырларды да анықтады.
At age 16, Savigny traveled from his home of Provins, in the department of Seine et Marne, to Paris to finish his studies. Being very interested in botany, he attended lectures at the Muséum national d'histoire naturelle with Jean Baptiste Lamarck and Georges Cuvier. Cuvier suggested to Napoleon that the 21 year old Savigny should follow him as zoologist to Egypt. Savigny became responsible for studying invertebrates, while Étienne Geoffroy Saint Hilaire took care of the vertebrates. After returning to Paris, in 1802, Savigny started to work on the large collections from Egypt, producing a number of manuscripts and plates. In 1805 he published Histoire naturelle et mythologique de l'ibis (Natural and mythological history of the ibis). As a botanist he described the genus Bruguiera (Savigny in Lam. 1798) and numerous plants including algae.
Кейінгі жылдар
1817 жылы Савиньидің көру қабілеті нашарлап, нервтік ауруға шалдығып, бірнеше жыл жұмыс істеуге мәжбүр болды. 1816-1820 жылдары ол маңызды "Mémoires sur les animaux sans vertèbres" (Омыртқасы жоқ жануарлар туралы естеліктер) еңбегін жариялады. Ботаник ретінде гүлдер мен олардың бөліктерін зерттеген ол, жәндіктердің құрылымын да дәл осы тәсілмен қарастырды. Лепидоптералардың, қабықшалылардың, бунақтылардың (мысалы, атқұйрықты крабтың) ауыз мүшелерін салыстырып, олардың арасында гомологиялар бар екенін көрсететін "Theorie de la bouche" (Ауыз теориясы) теориясын жасады. 1816 жылы ортақ құрылымдық жоспар бар екенін ұсынды. Бұл идея Джеффри Сент-Илаэр сияқты басқа ғалымдарға да әсер етті. 1822 жылы жұмысына оралғаннан кейін көру қабілеті нашарлай берді, ал 1824 жылы қатты "оптикалық галлюцинациялар" салдарынан көзі нашар көрді, дерлік соқыр болды. Виктор Одуан Савиньидің жұмысын аяқтауға көмектесуді ұсынды, бірақ Савиньи түпнұсқа суреттерін беруден бас тартты. Савиньи 1821 жылғы 30 шілдеде Ғылым академиясының мүшесі болып сайланды. 1824 жылдан өмірінің соңына дейін Версальде уединен өмір сүрді.
By 1817, Savigny's eyesight had deteriorated, and he suffered from a nervous affliction and had to stop working for a number of years. Between 1816 and 1820 he published the important Mémoires sur les animaux sans vertèbres (Memoires on the animals without vertebrae). He had examined flowers and their parts as a botanist and applied the same approach to the details of insects. He compared the mouthparts of lepidoptera, those of crustaceans, arthropods (like the horseshoe crab) and came up with the theory (Theorie de la bouche) that there were homologies among them. He suggested in 1816 that there was a common plan. This idea was influenced others including Geoffroy Saint Hilaire. After he returned to work in 1822, his eyesight continued to worsen, and by 1824 he became more or less blind, with terrible "optical hallucinations". Victor Audouin offered to complete Savigny's work but Savigny refused to part with the original artwork. Savigny was elected member of the Academy of Science on 30 July 1821. From 1824 to until his death he lived a reclusive life in Versailles.