Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1986 жылы жазылған Исаак Азимовтың романы
1986 novel by Isaac Asimov
"Жер және Қоры" – американдық жазушы Исаак Азимовтың ғылыми фантастикалық романы, "Қоры" сериясының бесінші кітабы және оқиға бойынша соңғысы. Ол 1986 жылы, "Қоры" трилогиясының "Қорының Шегі" деп аталатын тұңғыш жалғасынан кейін төрт жыл өткен соң жарық көрді.
Foundation and Earth is a science fiction novel by American writer Isaac Asimov, the fifth novel of the Foundation series and chronologically the last in the series. It was published in 1986, four years after the first sequel to the Foundation trilogy, which is titled Foundation's Edge.
Сюжетке кіріспе
Екінші Іргетастың оқиғаларынан бірнеше ғасыр өткен соң, Іргетастың екі азаматы адамзаттың тегін табуға тырысады, Жер – адамдардың пайда болған аңыздық планетасын іздейді. Жер туралы ақпарат, «Іргетас» дәуіріндегідей, одан да аз. Осы кезде ғалымдар әлі де «Сол» планетасының орналасқан жерін білгендей көрінеді. Бұл оқиға «Іргетастың Шегінен» кейін жалғасады, бірақ оны жеке, толыққанды туынды ретінде оқуға болады. (Дегенмен, ол «Іргетастың Шегі» төңірегінде құрылған көптеген құпияларды ашады.)
Several centuries after the events of Second Foundation, two citizens of the Foundation search for Earth, the legendary planet where humans are said to have originated. Even less is known about Earth than was the case in Foundation, when scholars still seem to know the location of 'Sol'. The story follows on from Foundation's Edge, but can be read as a complete work in itself. (It does, however, give away most of the mysteries around which Foundation's Edge is built.)
І бөлім: Гайя
Кеңесші Голан Тревизе, тарихшы Янов Пелорат және Гая планетасының Блиссі (Foundation's Edge кітабынан таныс) адамзаттың туған планетасы – Жерді табу үшін саяхатқа шығады. Саяхаттың мақсаты – Тревизенің Foundation's Edge кітабының соңындағы Галактиканың толыққанды ноосферасының адамзаттың болашағы екендігіне берген интуитивті келісіміне қатысты күмәнін сейілуіне көмектесу.
Councilman Golan Trevize, historian Janov Pelorat, and Bliss of the planet Gaia (introduced in Foundation's Edge) set out on a journey to find humanity's ancestral home planet—Earth. The purpose of the journey is to settle Trevize's doubt of his intuitive endorsement, at the end of Foundation's Edge, of the all encompassing noosphere of Galaxia as the future of mankind.
ІІ бөлім: Компорелон
Алдымен олар галактикадағы қазіргі уақытта адамдар тұрып жатқан ең көне планета деп саналатын Компорелонға барады. Олар келген бойда тұтқынға алынады, бірақ олардан шығу жолын келісім арқылы табады. Сол жерде тарихшы оларға Жерге шамалы жақын жерде орналасқан үш Spacer планетасының координаттарын береді.
First, they visit Comporellon, which claims to be the oldest currently inhabited planet in the galaxy. Upon arrival, they are imprisoned, but negotiate their way out. While there, a historian gives them the coordinates of three Spacer planets, surmised to be fairly close to Earth.
ІІІ бөлім: Аврора
Олар алғашқы Аралық планета – Аурораға келеді, ол тұрғындары тастап кеткен және экологиясы құлдырап бара жатқан планета. Тревизді үй жануарларының қасқырға айналған ұрпақтары деп саналатын жабайы иттердің қалың тобы шабуға тырысады. Олар Блис иттердің сезімдерін манипуляциялап, Тревиз нейрондық қамшысымен жазалаған иттердің бірінен шыққан айқайдан туған қорқынышты күшейте отырып, оларды психологиялық түрде кері шегінуге мәжбүрлейді.
The first Spacer planet they visit is Aurora, which was abandoned by its inhabitants and has a collapsing ecology. Trevize is nearly killed by a pack of wild dogs, presumed to be the descendants of household pets reverted to wolf like savagery. They escape when Bliss manipulates the dogs' emotions to psychologically compel a retreat, amplifying the fear induced by cries from one of the dogs that Trevize used his neuronic whip on.
IV бөлім: Солярия
Сосын олар Солярияға барады, онда Асимовтың «Роботтар мен империя» романында егжей-тегжейлі сипатталғандай, Spacer Settler қақтығыстарынан ақылды шегініс арқылы аман қалған соляриандықтардың генетикалық тұрғыдан өздерін өзін-өзі көбейтетін гермафродиттерге айналдырғанын көреді, және олар әдетте адамның физикалық қатысуына немесе жанасуына төзбейді. Олар сондай-ақ миға жасалған өзгерістер арқылы өздерінің кең иеліктерінен алынған зор энергияны сана арқылы бағыттау ("өткізу") қабілетін алған және оны жалғыз қуат көзі ретінде пайдаланады. Соляриандар бір-бірімен тікелей қарым-қатынас жасаудан аулақ болады, тек голографиялық құралдар арқылы ("көру") байланысады және тек өлгендерді алмастыру үшін қажет болған жағдайда ғана көбейеді. Блис, Пелорат және Тревиз Соляриан Сартон Бандерден қаза табуға айналды, себебі планетаға қонғаны үшін жаза – өлім, бірақ Блис Бандер оны қару ретінде қолданған сәтте өткізуді бұрып, Бэндерді қазаға ұшыратады. Қашып бара жатқанда олар Бандердің кішкентай баласы Фалломға кездеседі және Фалломның көмегімен Бандердің жер астындағы сарайынан жер бетіне шығады. Блис Фалломды әйел есімдігімен атауды жөн көреді. Олар баланы өздерімен бірге алып кетеді, себебі соляриандықтар оны өлтірер еді – ол олардың халық санына артық болар еді, ал Бандердің иелігін басқаруға басқа иеліктен жетілген бала таңдалар еді.
Next, they visit Solaria, where they find that the Solarians, who have survived the Spacer Settler conflicts by clever retreat detailed in Asimov's novel Robots and Empire, have genetically engineered themselves into self reproducing hermaphrodites, generally intolerant of human physical presence or contact. They have also given themselves the ability to mentally channel ("transduce") great amounts of energy obtained from their vast estates via a modification to the brain, and use this as their sole source of power. The Solarians avoid ever having to interact with each other, except by holographic apparatus ("viewing"), and reproduce only when necessary to replace the dead. Bliss, Pelorat, and Trevize are nearly killed by the Solarian Sarton Bander, as the penalty is death for simply landing on the planet, but Bliss deflects the transduction at the moment Bander uses it as a weapon, accidentally killing Bander. While escaping, they stumble upon Bander's young child, Fallom, and with Fallom's help, reach the surface from Bander's underground mansion. Bliss, by preference, uses the feminine pronoun for Fallom. They take the child with them, as the Solarians would execute her she would be surplus to their population requirements, and a more mature child from another estate would be chosen to take over Bander's estate.
V бөлім: Мельпомена
Қазір экипаж Мельпоменияға барады, бұл үшінші және соңғы Космос координаттары, мұндағы атмосфера қалыпты атмосфералық қысымның бірнеше мыңнан бір бөлігіне дейін төмендеген. Ғарыш костюмдерін киіп, кітапханаға кіреді де, барлық елу Космос әлемінің аттары мен координаттары тізілген тақта табады. Кемеге қайтып келе жатқанда, ғарыш костюмдерінің тығыздағыштарының маңында есікшіл (мох) өсіп жатқанын байқайды және оның көмірқышқыл газының ұсақ ағып кетуімен қоректенетінін уақтылы болжайды. Осылайша, олар есікшілді бластермен және күшті ультракүлгін сәулелендіру арқылы жоя алады, нәтижесінде споралар планетадан жасанды түрде таратылмайды. Содан кейін олар кеменің картасына Космос әлемдерін, олар дөңгелек пішіндес құрайды, белгілейді және Жердің орналасқан жері осы дөңгелектің ортасына жақын болуы керек деген қорытындыға келеді. Бұл аймақта екі жұлдыздан тұратын жүйе бар екені анықталады.
The crew now visit Melpomenia, the third and final Spacer coordinate they have, where the atmosphere has become reduced to a few thousandths of normal atmospheric pressure. Wearing space suits, they enter a library, and find a plaque listing the names and coordinates of all fifty Spacer worlds. On the way back to the ship, they notice a moss has begun to grow around the seals of their space suits, and just in time, surmise that the moss is feeding on minuscule leakages of carbon dioxide. Thus, they are able to eradicate the moss with a blaster and heavy UV illumination so that no spores are unintentionally carried off the planet. They then plot the Spacer worlds, which form a rough sphere, on the ship's map and conclude that the location of Earth must be near to the center of the sphere. This area turns out to have a binary star system.
VI бөлім: Альфа
Олар Альфа Центавр орбитасымен айналатын Альфа планетасына жетеді. Оның барлығы, 250 км ұзындығы және 65 км ені бар аралдан басқа, мұхиттан тұрады. Асимовтың "Көктегі тас" романындағы радиоактивті Жерге сілтеме жасап, Жердің топырағын қалпына келтіру әрекеттерінен бас тартылып, халықты "Жаңа Жерге" қоныстандыруға көшті, оны Бірінші Галактикалық Империя терраформациялаған болатын. Жергілікті тұрғындар достық көрінеді, бірақ құпия түрде келушілерді микробиологиялық агент арқылы өлтіруді жоспарлап отыр, осылайша олардың галактиканың қалған бөлігіне өздерінің бар екендігін хабарлауына бөгет қоймақшы. Оларға агент белсендірілмей тұрып қашу туралы ескертіледі, себебі жергілікті әйел Тревизге ризашылық білдіріп, Фалломның тек ойымен флейта ойнату қабілетіне таң қалған еді. Альфа Центаврдың Жер емес, бірақ оған жақын екеніне көз жеткізген олар, жақын жердегі жүйеге жақындап, осы жұлдыз бен Альфа Центавр жүйесінің үлкен жұлдызы арасындағы өте күшті ұқсастыққа таңғалады. Асимов мұнда астрономиялық ерекшелікті пайдаланады: Күнге ең жақын жұлдыздық жүйеде дәл сол спектрлік типі бар жұлдыз бар, G2 V, бірақ Альфа Центавр А сәл үлкен және жарқырап тұр.
They arrive at the planet Alpha, which orbits Alpha Centauri and is all ocean except for an island 250 km long and 65 km wide on which live a small group of humans. In a reference to the radioactive Earth of Asimov's novel Pebble in the Sky, the restoration of Earth's soil was eventually abandoned in favour of resettling the population to "New Earth", which the First Galactic Empire had already been terraforming. The natives appear friendly, but secretly they intend to kill the visitors with a microbiological agent to prevent them from informing the rest of the galaxy of their existence. They are warned to escape before the agent can be activated, by a native woman who has formed an attraction to Trevize and was impressed by Fallom's ability to play a flute with just her mind. Now certain that Alpha Centauri is not Earth but near it, they approach a system close by and are puzzled by the very strong similarities between this star and the larger sun of the Alpha Centauri system. Asimov here is making use of an astronomical curiosity: the nearest star system to Sol contains a star that has the same spectral type, G2 V, though Alpha Centauri A is a little larger and brighter.
VII бөлім: Жер
Жерге жақындағанда олар оның қатты радиоактивті екенін және өмірді сақтауға жарамсыз екенін анықтайды. Бірақ, кеме компьютері арқылы Солярияны іздеуге тырысқанда, Фаллом Тревиздің назарын Жердегі күштердің тығылуына арналған, айға аударады – ол ай Жерде өмір сүргендерге пана бола алатындай үлкен. Олар сол жерде Р. Данеэл Оливауды табады, ол Элайджа Бейли заманынан бері, Галактикалық империя мен Негізден бұрын, адамзатты әкедей қамқорлықпен басқарып келгенін түсіндіреді. Осылайша ол Альфа Центавраның қоныстануына, Гайяның құрылуына және психотарихияттың (бұл туралы «Негізге қадам алдында» және «Негізді алға жылжытуда» кітаптарында толық баяндалған) жасалуына себепкер болды, сондай-ақ Тревизді «Негіздің шегінде» соңында шешім қабылдауға итермеледі (бірақ ол шешімнің өзін өзгертпеді). Данельдің позитрондық миының нашарлап бара жатқаны және ол бұрын бірнеше рет жасағандай, жаңа миды құра алмайтыны анықталды, себебі оның миы қазір тым нәзік. Сондықтан ол Фалломның миын өзінікімен біріктіргісі келеді, бұл оған Галаксияның құрылысын бақылауға уақыт береді. Данель адамзаттың ішкі соғыстары мен шешіккендігінің психотарихият пен Гайяның құрылуына себеп болғанын түсіндіреді. Тревиз Галаксияны құрудың дұрыс шешім екенін растайды, себебі галактиядан тыс дамыған өмір адамзатқа шабуыл жасауы мүмкін. Тревиз Галаксия толық дайын болуы үшін жеткілікті уақыт болатынын айтады, егер жау олардың арасында жасырынбаса, Фалломның оған түсініксіз үңіліп қарағанын байқамай.
On the approach to Earth, they detect it to be highly radioactive and not capable of supporting life but, while trying to use the ship's computer to locate Solaria, Fallom calls Trevize's attention to the moon, which is large enough to serve as a hideout for the forces that lived on Earth. There, they find R. Daneel Olivaw, who explains he has been paternalistically manipulating humanity since Elijah Baley's time, long before the Galactic Empire or Foundation. He thus caused the settlement of Alpha Centauri, the creation of Gaia and the creation of psychohistory (detailed in Prelude to Foundation and Forward the Foundation), and manipulated Trevize into making his decision at the end of Foundation's Edge (although he did not manipulate the decision itself). It is revealed that Daneel's positronic brain is deteriorating and he is unable to design a new brain, as he had done several times before, since his brain is now too fragile; he therefore wishes to merge Fallom's brain with his own, allowing him time to oversee Galaxia's creation. Daneel continues to explain that human internal warfare or parochialism was the reason for his causing the creation of psychohistory and Gaia. Trevize then confirms his decision that the creation of Galaxia is the correct choice, and gives his reason as the likelihood of advanced life beyond the galaxy eventually attacking humanity. Trevize states that there should be enough time for Galaxia to be fully ready as long as the enemy is not already present among them, not noticing Fallom's alien gaze resting unfathomably upon him.
Басқа шығармалармен байланысы
Foundation's Edge-те қысқаша айтылғанымен, бұл кітап Асимовтың Robot сериясымен біріктірген серияның алғашқы кітабы болды. Радиоактивті Жер тақырыбы мыңдаған жылдар бұрынғы оқиғалармен байланысты "Көктегі тас" кітабында көтерілді. Романның оқиғаларындағы Р. Данель Оливаудың рөлі кейін жазылған туындыларда толық сипатталады. Бұл кітап "Робот" сериясының бір қысқаша қорытындысы (эпилогы) ретінде саналады. Асимов "Жылаңаш күн" және "Таң роботтары" кітаптарында кеңінен сипатталған Солярия және Аврора ғаламшарларының қазіргі жағдайын баяндайды. Автор сондай-ақ "Роботтар және империя" кітабында сипатталған Жердің тағдырын ашады. Foundation және Robot серияларының оқиғаларынан бұрын жарық көрген "Немезис" кітабы Гайяның себептері мен шығу тегіне ишара жасайды. Адамдар өте абстрактілі ғарыш ақылы бар Эритро атты сезімтал аймен ертеде байланысқа түскен. Асимовтың мұрагерлері рұқсат еткен Екінші Foundation трилогиясының соңғы кітабы – "Foundation's Triumph" Галактиканың тағы бір мүмкін болашағын талқылайды. Хари Сельдон мен Данеэл Оливау арасындағы әңгімеде Сельдон Foundation-ның Гайяны Екінші Галактикалық Империяға қосу мүмкіндігін қарастырады. Ол Галаксия құрылып, ресми білім беру қажеттілігі жойылғаннан кейін, мың жылдан соң "Галактика энциклопедиясының" жаңа басылымдары шығатынын болжайды. Осы мерзімнен кейін Энциклопедияның екі нұсқасының жарық көргені Сельдонның бәс тілгенінде жеңіске жеткеніне ықпал етеді.
Although hinted at in Foundation's Edge, this book was the first book of the series that merged it with Asimov's Robot series. The radioactive Earth theme was begun in Pebble in the Sky, which is set thousands of years earlier. R. Daneel Olivaw's role in the events of that novel would later be described in the prequels. This book serves as a kind of epilogue to the Robot series. Asimov describes what has become of the Spacer worlds of Solaria and Aurora, described extensively in The Naked Sun and the Robots of Dawn, respectively. The author also reveals what has happened to Earth, as described in Robots and Empire. The book Nemesis, predating the timeline and events found in the Foundation and Robot series, hints at the motives and origins of Gaia. Humans had a very early contact with the sentient moon Erythro, a very abstract alien intelligence. In Foundation's Triumph, the last book in the Second Foundation Trilogy authorized by Asimov's estate, another possible future for the Galaxy is discussed. In a conversation between Hari Seldon and Daneel Olivaw, Seldon discusses the possibility that the Foundation will in fact incorporate Gaia into the Second Galactic Empire. He then bets that in a thousand years, well after Galaxia should have been established and removed the need for formal education, editions of the Encyclopedia Galactica will be published. The fact that two versions of the Encyclopedia are published after this deadline seems to lend credence to the view that Seldon won the bet.
Қабылдау
Дейв Лэнгфорд "Foundation and Earth" кітабын White Dwarf #84 журналында қарап, "Ірі көлемді идеялар мен көрнекті суреттемелер романды жақсы деңгейге жақындатады, бірақ стереотиптер мен нәрсе беру арқылы берілген салмақ оны басып тастайды. Қатаң ғылыми-фантастика жанкүйерлері оның қателіктерін кешіре алады" деді.
Dave Langford reviewed Foundation and Earth for White Dwarf #84, and stated that "Whopping concepts and evocative descriptions boost the novel half way to excellence, but are defeated by the dead weight of the stereotypes and lecturing. Hard SF fans will forgive its flaws."