«Уақыт махаббатқа жетеді» – Роберт Хайнлайнның 1973 жылғы ғылыми-фантастикалық романы. Ұзақ өмір сүру эксперименті, Говардтар отбасы, Лазар Лонг өмірінен.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Роберт А. Хайнлайнның 1973 жылғы ғылыми фантастикалық романы.
1973 science fiction novel by Robert A. Heinlein
"Time Enough for Love" – американдық жазушы Роберт А. Хайнлайнның 1973 жылы алғаш жарық көрген ғылыми фантастикалық романы. Кітап сол жылғы ең үздік ғылыми фантастикалық роман номинациясында "Небула", "Хьюго" және "Локус" сыйлықтарының тізіміне ілікті, бірақ жеңіске ие болмады. 1988 жылғы "Прометей даңқы залы" сыйлығымен Либертариандық футуристер қоғамының ретроспективті сыйлығына ие болды.
Time Enough for Love is a science fiction novel by American writer Robert A. Heinlein, first published in 1973. The book made the shortlist for the Nebula, Hugo and Locus awards for best science fiction novel of that year, although it did not win. It did win a retrospective Libertarian Futurist Society award: the Prometheus Hall of Fame award for 1988.
Сюжет
Бұл кітап Лазар Лонгтың (шын аты Вудроу Уилсон Смит) өмірінен бірнеше кезеңді қамтиды, ол адамзаттың табиғи өмір сүру ұзақтығын арттыруға бағытталған селекциялық тәжірибенің алғашқы иегері болған. Тәжірибе бағдарламаның бастамашысының атымен "Ховардтар отбасы" деп аталады. Лазар – селекциялық тәжірибеден гөрі мутацияның нәтижесі, және ол екі мың жылдан асып кеткен ең қарт тірі адам. Кітаптың бірінші жартысы Лазардың естелік әңгімелерімен байланысты бірнеше повестьтерден тұрады. Басты оқиғада Лазар өмір сүрудің мәні қалмады деп шешеді, бірақ "Мың бір түннің" кері сценарийі сияқты, оның серігі және ұрпағы, Ховардтар отбасының бас директоры Айра Уэзерл, оның әңгімелерін тыңдап отырғанда өмірін аяқтамауға келіседі.
The book covers several periods from the life of Lazarus Long (born Woodrow Wilson Smith), an early beneficiary of a breeding experiment designed to increase mankind's natural lifespan. The experiment is known as the Howard Families, after the program's initiator. Lazarus is the result of more a mutation than the breeding experiment, and he is the oldest living human at more than two thousand years old. The first half of the book takes the form of several novellas connected by Lazarus's retrospective narrative. In the framing story, Lazarus has decided that life is no longer worth living, but, in what is described as a reverse Arabian Nights scenario, agrees not to end his life for as long as his companion and descendant, chief executive of the Howard Families Ira Weatheral, will listen to his stories.
"Өте жалқау адам туралы әңгіме"
Бұл оқиға ХХ ғасырдағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің теңізшісі, мичман және офицері Дэвид Лэмб туралы. Ол "сындарлы жалқаулық" принципіне ынтамен ден қойып, нақты жұмыс немесе соғысқа қатысу сияқты жағдайларды барынша азайта отырып, бірнеше рет қызмет бабында өседі. Оқиғаны айтқаннан кейін Лазар Дәуітті "Дональд" деп жаңылысып айтады, бұл оқырманға оқиғаның роман а clef екенін және іс жүзінде Лазардың өзі туралы екенін ойлатпақ.
This story concerns a 20th century United States Navy seaman, midshipman, and officer, David Lamb, who receives multiple promotions while minimizing any semblance of real work or combat by applying himself enthusiastically to the principle of "constructive laziness". Shortly after telling the story Lazarus mistakenly calls David "Donald", which is intended to make the reader think that the story is a roman à clef and actually refers to Lazarus himself.
"Тілсіз егіздер туралы әңгіме"
Лазар планетааралық жүк саудагері ретінде бір планетаға сапарын айтады, онда ол ағасы мен апасы екі құл сатып алады және оларды бірден босатады. Өз бетінше өмір сүруді немесе білімді білмейтін оларға Лазар сапар барысында "адам болудың" жолын үйретеді. Бұл екеуі генетикалық рекомбинация экспериментінің нәтижесінде дүниеге келді, онда екі аталық жасуша толыққанды гаплоидты гаметаларға бөлініп, екі эмбрионға қайта біріктірілді. Содан пайда болған зиготалар әйелге имплантацияланып, оның жүктілігін қамтамасыз етті. Нәтижесінде, екеуінің де анасы мен генетикалық ата-анасы бір болса да, олар кездейсоқ алынған екі адамнан гөрі генетикалық жағынан жақын емес. Олардың жыныстық қатынасқа түсуіне пәктік белбеу арқылы тыйым салынған. Бірақ, олардың ұрпақтарында генетикалық аурудың қаупі жоқ екенін растағаннан кейін (инцестқа қарсы жалғыз нақты аргумент ретінде сипатталған), Лазар олардың некесін тойлап, кейіннен оларды өркендеп жатқан бизнестің иелері және операторлары етіп бекітеді. Әңгіменің соңында ол егіздердің ондаған жылдар өткен соң да бірдей жаста болғанын айтады және олардың өзінің бұрынғы ұрпақтары екеніне сенім білдіреді, сол планетада құл болған шағынан.
Lazarus tells of his visit as an interplanetary cargo trader to a planet, where he bought a pair of slaves, brother and sister, and immediately manumitted them. Because they had no knowledge of independent living or any education, Lazarus teaches them "how to be human" during the voyage. The two were the result of an experiment in genetic recombination in which two parent cells were separated into complementary haploid gametes and recombined into two embryos. The resulting zygotes were implanted in a woman and gestated by her, with the result that although both have the same surrogate mother and genetic parents, they are no more closely related genetically than any two people taken at random. They have been prevented from sexual relations by a chastity belt. However, having confirmed that there is no risk of genetic disease in their offspring (described as the only valid argument against incest), Lazarus solemnizes their marriage and later establishes them as the owners and operators of a thriving business. At the end of the story, he reveals that the twins looked the same age decades later and expresses his belief that they were his own descendants, from an earlier time that he had been a slave on the same planet.
"Қоянды қыз туралы әңгіме"
Қысқаша кіріспе Лазарь бастап келген жаңаша қоныс салушылар тобының планетасын көрсетеді. Лазар, енді шекаралық планетада банкир және дүкенші болып жұмыс істейді, нағыз жасын жасырып, Дора есімді жас қызды өртенген үйден құтқарып, оның қамқоршысы атанды. Дора бой жеткенде, ол сол жерден кетіп қалады, бірақ кейін жасы кішірек болып қайта оралып, оған үйленеді. Екеуі Лазардың ұзақ ғұмыры көзге түспейтіндей жаңа елді мекен құру үшін көшіп кетеді. Бірте-бірте олар гүлденген қауымдастық құрады. Дора Говард әулеттерінің ұрпағы болмағандықтан, Лазардың ұзақ өмір сүруіне себеп болған оның ұрпақтарынан емес, қартайып қайтыс болады, ал Лазар оны жоқтап қалады.
A short scene setter introduces a planet on which Lazarus has led a group of pioneering colonists. Lazarus, now working as a banker and shopkeeper on the frontier planet and keeping his true age secret, saves a young girl, Dora, from a burning house and becomes her guardian. When she becomes an adult, he leaves the area but returns as a younger man and marries her, and the two move away to start a new settlement, where Lazarus' long life is less likely to be noticed. They eventually manage to build a thriving community. Because Dora is not a descendant of the Howard Families, the source of his longevity, she eventually dies of old age, leaving Lazarus to mourn.
"Бундок"
Бұл оқиғаның басында Лазар өмірге деген ынтасын қайта тапқан, ал кітаптың қалған бөлігі әдеттегі тікелей тәртіппен баяндалады. Лазар кейбір туыстарымен бірге жаңа планетаға көшіп, үш ер адам, үш әйел және көптеген баласы бар полиаморлық отбасы құрған, олардың екеуі Лазардың әйел клондары.
At the beginning of this story, Lazarus has regained his enthusiasm for life, and the remainder of the book is told in a conventional linear manner. Accompanied by some of his descendants, Lazarus has now moved to a new planet and established a polyamorous family, with three men, three women, and a larger number of children, two of whom are female clones of Lazarus.
"Да Капо"
Соңғы әңгімеде Лазар 1919 жылға кері саяхаттауға тырысады, ересек болып сол кезеңді басынан өткеру үшін, бірақ есептегі қателік салдарынан Лазар 1916 жылға, Америка Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысу алдында орналасады. Кездейсоқ нәтиже ретінде Лазар өз анасына ғашық болады. Оның және әкесінің құрметін сақтап қалу үшін Лазар әскерге жазылады. Соңында, Лазар соғысқа аттанғанша, ол мен анасы Морин өзара тартылыстарын толықтырады, себебі анасы жүкті болғандықтан, жанама зиян келмейді деп есептейді. Франциядағы Батыс майданындағы окоптарда ол қаза тапқанға ұшырайды, бірақ болашақтағы серіктері оны соңғы сәтте құтқарып, өз уақытына қайтарады.
In the concluding tale, Lazarus attempts to travel backward in time to 1919 to experience it as an adult, but an error in calculation places Lazarus in 1916, on the eve of America's involvement in World War I. An unintentional result is that Lazarus falls in love with his own mother. To retain her esteem and that of his grandfather, Lazarus enlists in the army. Eventually, before Lazarus leaves for the war, he and his mother, Maureen, consummate their mutual attraction, as his mother is already pregnant and so accepts that there is no collateral risk. In the trenches of the Western Front in France, he is mortally wounded, but is rescued at the last moment by his future companions from the framing story and returned to his own time.
Лазарь Лонгтың жазбалары
Сондай-ақ, екі "Интермиссия" бөлімі бар, әрқайсысы шамамен алты немесе сегіз беттен тұрады. Олар негізгі оқиғамен тікелей байланысы жоқ, ой қозғаушы фразалар мен афоризмдерден құралған тізім түрінде келген. Бұл бөлімдер кейін суреттермен бірге жеке түрде "The Notebooks of Lazarus Long" деген атпен жарияланды.
There are also two "Intermission" sections, each some six or eight pages long, taking the form of lists of provocative phrases and aphorisms not obviously related to the main narrative. They were later published independently, with illustrations, as The Notebooks of Lazarus Long.
Тақырыптар
Көптеген оқиғаларды байланыстыратын нәрсе – олардың инцестті зерттеуі және оны құрамына дейін жіктеуі. "Әңгімелер" аясында Хайнлайн түрлі инцест жағдайларының моральдық жағын қарастырады: туысқан емес "егіздерден" бастап, туысқан емес ата-ана мен балаға дейін, алыс туыстарға, содан кейін Лазар өзінің анасымен жатқандағы жақын туыстарға дейін. Хайнлайн генетикалық тәуекел болмаса, онда мұның амораль емес деген қорытындыға келеді.
What ties most of the stories together is that they are an examination and deconstruction of incest. In the context of his "tales" Heinlein examines the morality of a variety of possible incestuous situations: from unrelated "twins", to unrelated parent child, to distant relatives, and finally close relatives when Lazarus sleeps with his own mother. Heinlein seems to conclude that, absent genetic risk, it is not immoral at all.
Басқа мақалаларға сілтемелер
Әңгіменің басында кейіпкерлердің бірі Лазарға оған жаңа болып көрінетін бірнеше іс-әрекеттерді ұсынады, оны тірі қалып, жастыққа оралуға ынталандыру үшін. Ұсыныстардың бірі – оның жады мен санасын өзінің әйел клонына трансплантациялау, сол кезде Лазар "Мен жамандықтан қорықпаймын" оқиғаларын еске түсіреді. Кітаптың кейініректерінде кейіпкер Хайнлайндың "Аспан жетімдері" романынан "Авангард" ұрпақ кемесінің тағдыры туралы хабарлайды: ол ғарышта қарақалпы қалпында табылған, бірақ аман қалғандар (жетімдер романының кейіпкерлерінің ұрпақтары) басқа планетада аңшы-жинаушы өмір салтын қабылдаған. "Мәтүсаланың балаларынан" Лазар Жоқайраның тағдырын айтуға келіседі, бірақ басқа кейіпкер оны тоқтатады: "Бұл өтірік оның естеліктерінде төрт қайшы нұсқада жазылған, енді бізді бесіншісімен мазаламаудың қажеті жоқ". Лонг сондай-ақ Хауардтардың ұрпақтарының тағдыры туралы айтады, олар Кішкентай адамдар планетасында қалуды жөн көрген. Ол планетаға қайтып келген кезде сол кезде тірі болған Кішкентай адамдардың кейбіреуі, соның ішінде Мэри Сперлинг, Ховардтардың естеліктерін сақтаған; бірақ Лонгтың кемесі хабарлайды: "Егер сол планетаның бетінде адам жасаған зат болса, оның диаметрі жарты метрден кем". Сонымен қатар, бір сәтте Либби-Шеффилд парадискінің жасаушыларының бірі – Эндрю Джексон "Слипстик" Либбидің ғарышқа жерленгені туралы айтылады. Либби – "Байқау" әңгімесінде алғаш пайда болған адамдық есептеуші гений. Лазар Либбиге оны туған жеріне, Озаркқа қайтаруға уәде берген, бұл Либбидің өлімі алдында оны жұбатқан. Жүз жыл өткен соң Лазар Либбидің табыты айналып жүруі керек планетаға оралады, бірақ оны таба алмайды, өйткені ол оны қажетті жабдықтармен қамтамасыз еткен. Кейін ол осыны "уақыт саяхатын калибрлеу" тексеруі ретінде пайдаланады, және Либбидің табытының не болғанын "Жануардың санынан" білеміз. Сонымен қатар, Хайнлайнның "Өмір сызығы" әңгімесінің басты кейіпкері доктор Пинероға сілтеме жасалады; романның соңында кейіпкерлердің бірі Лазарға ол (Лазар) өлмейтінін айтады, бұл Пинероның (кімнің болса да өлім уақытын нақты болжай алатын) Лазардың өлімін көре алмауымен сәйкес келеді. Говардтар отбасының және Лазар Лонгтың тарихы "Қабырғалар арқылы жүретін мысық" және "Күн батудан тыс желкендеу" шығармаларында да маңызды орын алады.
Early in the story, one of the characters presents Lazarus with a number of activities that may be new (to him), to entice him into remaining alive and being restored to youth. One of the suggestions is to have his memory and consciousness transplanted into a female clone of himself, at which point Lazarus briefly remembers hearing of the events that occurred in I Will Fear No Evil. Later in the book, a character reports the fate of the generation ship Vanguard, from Heinlein's Orphans of the Sky: it was found derelict in space, but the survivors (descendants of the characters from Orphans) have adopted a hunter gatherer lifestyle on another planet. From Methuselah's Children, Lazarus offers to recount the fate of the Jockaira, but another character cuts him off, saying: "Since that lie is already in his memoirs in four conflicting versions, why should we be burdened with a fifth?" Long also reports the fate of the descendants of the Howards who chose to stay on the planet of the Little People. Some of the Little People alive at the time he returned to the planet harbored the memories of those Howards, including Mary Sperling; but Long's ship reports that "if there is a human artifact on the surface of that planet, it is less than a half meter in diameter". Also, at one point reference is made to the burial in space of Andrew Jackson "Slipstick" Libby, co creator of the Libby–Sheffield para drive. Libby is the human calculator genius who first appears in the short story "Misfit". Lazarus had promised Libby to return him to his native Ozarks, which comforted Libby as he died. One hundred years later, Lazarus returns to the planet around which Libby's coffin should be in orbit, but cannot find it, despite having so equipped it that he should have. He later uses this as a "time travel calibration" check, and we find out what happened to Libby's coffin in The Number of the Beast. Additionally, reference is made to Doctor Pinero, the primary character from Heinlein's short story "Life Line"; during the novel's ending one of the characters tells Lazarus that he (Lazarus) cannot die, which aligns with the fact that Pinero (who could predict the exact time of anyone's death) was supposedly unable to foresee the time of Lazarus's demise. The history of the Howard Families and Lazarus Long also feature prominently in The Cat Who Walks Through Walls and To Sail Beyond the Sunset.
Қабылдау
Джон Леонард, The New York Times газетінде жазған мақаласында Time Enough for Love романын "тамаша ойын-сауық" деп бағалап, "кейіпкерлерінің барлығы бірдей сөйлеп, бірдей мінез-құлық танытуының маңызы жоқ; себебі ол – соқыр сенімге түсіру шебері. Ол сезімдердің тереңінен сонша күшпен тартады ki, сенбеушілік тек тоқтап қана қоймайды, тіпті жойылады" деді. Теодор Стерджен романды жақсы бағалап, "қол жеткізе алмайтын нәрсеге ұмтылатын, бірақ ешқашан тоқтамайтын адамның ой-өрісін бақылаудың қызықтылығын" атап өтті. Романның тым ұзын болуы және инцестті жағымсыз жағдайларда көрсетуі сынға ұшырады. Кэт Хупер оны "тек мазохистерге ғана арналған" жалықтыратын роман деп сипаттады.
John Leonard, writing in The New York Times, praised Time Enough for Love as "a great entertainment", declaring that "it doesn't matter [that] all his characters sound and behave exactly the same; it's because the man is a master of beguilement. He pulls so hard of the dugs of sentiment that disbelief is not merely suspended; it is abolished". Theodore Sturgeon reviewed the novel favorably, citing "the fascination of watching the mind of a man whose reach always exceeds his grasp but who will never stop reaching". The book has been criticized for its excessive length and unpleasant promotion of incest. Kat Hooper called it a boring novel "for masochists only".