Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Альмос (сонымен қатар "Альмус", словак; 1070 немесе 1075 – 1 қыркүйек 1127) – Венгрия королі Геза I-нің ұлы және король Коломанның бауыры. Ол Венгрия Корольдігінде бірнеше үкіметтік қызметтер атқарды.
Álmos (also "Almus", Slovak, ; 1070 or 1075 – 1 September 1127) was a Hungarian prince, the son of King Géza I of Hungary and brother of King Coloman. He held several governmental posts in the Kingdom of Hungary.
Ерте өмір
Алмос болашақ патша Геза I-нің балалық шағынан аман қалған екі ұлының кішісі болды. Оның анасы, Гезаның бірінші әйелі София болған сияқты, себебі Гезаның Византиялық екінші әйелі, крещениедегі есімі белгісіз, күйеуі қайтыс болғаннан кейін өз Отанына қайтып кетті. Тарихшылар Гюла Кристо мен Марта Фонттың мәліметінше, Алмос пен оның ағасы Коломан шамамен 1070 жылы дүниеге келген. 1074 жылы таққа отырған Геза I 1077 жылдың 25 сәуірінде қайтыс болды. Коломан мен Альмос әлі кәмелетке толмағандықтан, оның орнына ағасы Ладислав I отырды. Жаңа патша Коломанды шіркеуде мансапқа дайындауды жөн көрді. Патшаның бұл шешімі ерекше болды, өйткені Коломан Альмостан үлкен еді. 1084-1091 жылдары Альмос Славония герцогы болды, ал 1091-1095 жылдары ол Хорватия герцогы аталды. "Жарқын жылнамада" жазылғандай, Коломан мен Альмос 1095 жылдың көктемінде ағасымен Богемияға қарсы әскери жорыққа қатысты. Патшалығының шекарасына жеткенше, Ладислав I "ауыр дертке шалдығып", Альмосты мұрагері етіп тағайындауға бел буды. Бірақ Коломан ағасының шешімімен келіспей, Польшаға қашуға шешім қабылдады.
Álmos was the younger of the two sons surviving infancy of the future King Géza I. His mother seems to have been his father's first wife, Sophia, because Géza's Byzantine second wifewhose baptismal name is unknownreturned to her homeland after her husband's death. Both Álmos and his older brother, Coloman, were born around 1070, according to the historians Gyula Kristó and Márta Font. Géza I who ascended the throne in 1074 died on 25 April 1077. He was succeeded by his brother, Ladislaus I, because Coloman and Álmos were still minors. The new king decided that Coloman should be prepared for a career in the Church. The king's decision was unusual, as Coloman was older than Álmos. Between 1084 and 1091 Álmos was the duke of Slavonia; between 1091 and 1095 he was named duke of Croatia. According to the Illuminated Chronicle both Coloman and Álmos accompanied their uncle on a military campaign against Bohemia in the spring of 1095. Before reaching the border of his kingdom, Ladislaus I "was overcome by a grave infirmity" and decided to appoint Álmos as his heir. However, Coloman did not agree with his uncle's decision, deciding to flee to Poland.
Коломанмен қақтығыстар
Коломан патша Ладислав қайтыс болғаннан кейін өз құқықтарын талап ету үшін оралды. "Аңғал хроника" бойынша, оны Польшадан шақыртқан – оның інісі. Сол деректе Альмос «жүрегінің таза ниетімен ағасы Коломанды құрметтеді және оған мемлекеттің тәжін ұсынды». Бұл мәліметтен көрінетіндей, Альмос ағасының үстемдігін мойындады, бірақ оның орнына әкесі мен атасының иеленген бір герцогтығын алды, ол мемлекеттің үштен бірін құрады. 1096 жылы Коломанның шабуыл жасаған крестшілерге қарсы жеңісінен кейін, Ладислав I соңғы жылдары Папа Урбан II-ге қарсы қолдаған Киелі Рим императоры Генрих IV герцог Альмосқа хат жазды. Ол Коломанның «өзінің қажеттіліктеріне орай» өзінің «мүдделерін ескермегенін» айтты және Альмостан Коломанға шара қолдануын сұрады. Бірақ бұрынғы епископ өзінің ізашарының сыртқы саясатын жалғастырмай, Папаның жағына қосылды. Тарихшы Гюла Кристо оның інісі Альмостың император Генрихпен жылдар бойы жақын қарым-қатынаста болғаны Коломанның шешіміне әсер еткен болуы мүмкін деп жазады. Коломан 1097 жылы Хорватияға жорық жасады және өзі де науқанға қатысты. Коломанның болмауынан пайдаланып, Альмос патшаға қарсы қастандық жасап, әскер жинады. 1098 жылы Коломан Хорватиядан оралып, әскерімен бірге інісінің герцогтығына бет бұрды. Екі әскер Тисаваркониде кездесті, оларды тек Тиса өзені бөліп тұрды. Алайда екі әскердің басшылары келіссөздер жүргізіп, бір-бірімен соғыспауға келісті, осылайша Коломан мен Альмосты бейбіт келісімге келуге мәжбүр етті. [Коломан] әскерімен бірге [Тисаваркониға] қарсы жорық жасады, ал [Альмос] қарсы бағыттан [Тисаваркониға] жақындады, олардың арасында [Тиса] өзені болды. Бірақ адал венгрлер өзара сөйлесу үшін бітім жасауға тырысты. Олар: «Неге біз соғысамыз? Егер олар бізді жеңсе, біз өлеміз, ал егер қашса, қашып кетеді. Бұрын аталарымыз бір-бірімен, аға-інілер бір-біріне қарсы соғысып, өлді. Соғысуға ешқандай себеп көріп отырмыз. Егер соғысқылары келсе, соғыссын. Кім жеңсе, сол билеуші болсын». Осы шешімге келгеннен кейін басшылар тарап кетті. Грак [Коломанға] олардың шешімін, ал Илия [Альмоске] олардың шешімін жеткізгенде, олар өз еркімен болмаса да, бейбітшілікті сақтады.
Coloman returned after King Ladislaus had died to claim his rights. According to the Illuminated Chronicle, it was his uncle who had invited him back from Poland. The same source adds that Álmos "in the true simplicity of his heart honoured his brother, Coloman, and yielded to him the crown of the kingdom", to Álmos. This report shows that Álmos only acknowledged his brother's rule in exchange for receiving the one time ducatus or duchy of their father and grandfather, which encompassed one third of the kingdom. After Coloman's victories over the marauding crusaders in 1096, Henry IV, Holy Roman Emperor, whom Ladislaus I had supported against Pope Urban II in his last years, wrote a letter to Duke Álmos. He stated that Coloman had "neglected" his "interests because of his own necessities" and asked Álmos to intervene on his behalf at Coloman. However, the kinga former bishopdid not continue his predecessor's foreign policy and joined the pope's camp. Historian Gyula Kristó writes that the fact that his brother, Álmos had for years had a close relationship with Emperor Henry may also have influenced Coloman's decision. Coloman invaded Croatia and participated himself in the campaign in 1097. Taking advantage of Coloman's absence, Álmos began to conspire against the king and mustered his armies. Coloman returned from Croatia and marched towards his brother's duchy with his troops in 1098. The two armies encountered at Tiszavárkony, only the river Tisza separated them. However, the commanders of the two troops started negotiations and decided not to fight against each other, compelling Coloman and Álmos to make a peace. [Coloman] and his army marched to [Tiszavárkony] against [Álmos], and [Álmos] drew near to [Tiszavárkony] from the opposite direction, and between them was the river [Tisza]. But loyal Hungarians sought to bring about a truce, in order that they could talk with each other, and they said: "Why do we fight? If they defeat us in battle, we shall die; and if they escape, they will flee: in times past our fathers fought against each other and brothers against brothers, and they died. Nor do we see any ground for fighting. Let those two fight if fighting pleases them; and whichever of them shall win, let us take as lord." Having taken this decision, the chief men dispersed. When Grak told [Coloman] of their decision and Ilia informed [Álmos], they kept the peace, though it was not by their own will.|The Hungarian Illuminated Chronicle
Соңғы қарсыласу
Бірнеше жылдан кейін екі бауыр арасындағы қақтығыс қайта жанданды, Коломан 1105 жылы төрт жасар ұлы Степанды таққа отырғызғанда, бұл Алмостың ашық қарсылығына әкелді. Герцог Венгриядан кетіп, корольге қарсы император Генрих IV-тен көмек сұрады. Бірақ императордың өзінің ұлының бүлігіне тап болғанын, оған көмектесе алмайтынын түсінді. Алмос 1106 жылы Венгрияға оралды, бірақ көп ұзамай Польшаның Болеслав III-ге қашып кетті. Польшаның көмегімен ол Венгриядағы Абауйвар бекінісін басып алды. Соның нәтижесінде Коломан Болеслав III-мен кездесіп, екеуі де "мәңгілік достық пен бауырластыққа ант берді". Польша монархының қолдауысыз Алмос Коломанға мойынсұнуға мәжбүр болды. Король Коломан Алмостың жоқ екенін пайдаланып, қасиетті жерге саяхатқа кеткен кезде, 1107 немесе 1108 жылы оның герцогтығын басып алды. Алмосқа жеке мүлігін сақтауға рұқсат берілсе де, оның герцогтығын қосып алу Коломанның патшалығының тұтастығын қамтамасыз етті. Алмос Киелі жерден оралғаннан кейін Дёмёста монастырь салуға шешім қабылдады. Оның ашылуында Коломан да болды, сол кезде "Нұрлы жылнамаға" сәйкес, Алмос монархқа жасалған өлтіру әрекетіне қатысты жалған айыптамаға ұшырады. Коломан бауырын тұтқындауға шешім берді, бірақ "өте құрметті епископтар мен басқа да жақсы ниетті салтанатты тұлғалар" Алмос үшін араласып, "осылайша король мен бауыры арасында солемді келісімге келді". Алмос Пассауға кетті. Оның өтініші бойынша Германияның Генрих V 1108 жылдың қыркүйегінде Венгрияға шапқындап, Прессбургті (Братислава, Словакия) қоршады. Сонымен қатар, Алмосты қолдаған Богемия герцогы Сватоплук Дунайдың солтүстігіндегі аймақтарға шабуыл жасады. Бірақ Коломанның одақтасы Болеслав III Богемияға шапқындап, чех герцогын шегінуге мәжбүр етті. Императордың Прессбургты басып алу әрекеті де сәтсіз аяқталды, бірақ ол Коломанды бүлікші бауырын кешіруге көндіре алды, ол Венгрияға оралды. Коломан Алмостың тағы да таққа таласу үшін қастандық жасап жатқанын білді. Сабырсызданып, Коломан өзінің ұлына бейбіт мұрагерлікке кепілдік беру үшін Алмосты және оның кішкентай ұлы Беланы соқыр етті. Осы оқиғада оның бауырының жақтастарының көпшілігі де мүгедектерге айналды. Осыдан кейін Алмос Дёмёс монастырында уединениеде өмір сүрді. Коломан 1116 жылы қайтыс болды. Оның ұлы Степан әкесінің қайтыс болған айында Секешфехерварда патша болып тағайындалды. Оның бейбіт мұрагерлігі Коломанның Алмостың таққа таласуына жол бермеу үшін қабылдаған қауіпсіздік шараларының тиімді болғанын көрсетеді.
The conflict was renewed a few years later between the two brothers, when Coloman had his four year old son, Stephen, crowned in 1105, which resulted in the open rebellion of Álmos. The duke left Hungary and sought the assistance of Emperor Henry IV against the king. However, he realized that the emperor, who was facing a rebellion of his own son, could not help him. Álmos returned to Hungary in 1106, but soon fled to his brother in law, Boleslaw III of Poland. With Polish assistance, he took the fortress of Abaújvár in Hungary. As a result, Coloman had a meeting with Boleslaw III and the two monarchs "vowed perpetual friendship and brotherhood". Without the Polish monarch's support Álmos was forced to yield to Coloman. King Coloman decided to take advantage of the absence of Álmoswho had made a pilgrimage to the Holy Landand seized his duchy in 1107 or 1108. Although Álmos was allowed to keep his own private property, the annexation of his duchy ensured the integrity of Coloman's kingdom. Having returned from the Holy Land, Álmos decided to set up a monastery at Dömös. On the occasion of its consecration, where Coloman was also present, Álmos wasfalsely, according to the Illuminated Chronicleaccused of an assassination attempt on the monarch. Coloman decided to have his brother arrested, but "the most reverend bishops and other well disposed dignitaries" intervened on Álmos's behalf and "thus reconciliation was solemnly sworn" between the king and his brother. Álmos left for Passau. Upon his request, Henry V of Germany invaded Hungary and laid siege to Pressburg (Bratislava, Slovakia) in September 1108. At the same time, Duke Svatopluk of Bohemia, who also supported Álmos, made an incursion into the regions north of the Danube. However, Coloman's ally, Boleslaw III invaded Bohemia, forcing the Czech duke to withdraw. Although the emperor's attempt to take Pressburg was also a total failure, he could persuade Coloman to forgive his rebellious brother, who thus return to Hungary. Coloman discovered that Álmos was again conspiring to seize the throne. Having lost his patience, Coloman had Álmos and Álmos's young son, Béla, blinded in order to secure a peaceful succession for his own son. On the same occasion, many of his brother's partisans were likewise mutilated. After this Álmos went on to live in seclusion at the monastery of Dömös. Coloman died in 1116. His son, Stephen was crowned king in Székesfehérvár in the month of his father's death. His peaceful succession proves that the safety measures Coloman had implemented to prevent Álmos from aspiring the throne were effective.
Жер аудару
"Аң-түспенділік туралы хроника" кітабында айтылғандай, "патша Степанның қолынан өлімнен қорқып", соқыр Алмос Византия империясына қашып кеткен. Оның көптеген жақтастары онымен бірге еріп, император Иоанн II Комнен оларды Македониядағы бір қалаға қоныстандырды. Сол жерде Алмос императордан Константин деген жаңа ат алды. Византиялық Иоанн Киннамос императордың Алмосты "жақсы көріп, мейіріммен қарсы алғанын" растайды. Ол сондай-ақ патша Степан II-нің "императорға елшілер жіберіп, Алмосты Византия империясынан "қууды талап еткенін", бірақ оның өтініші қабылданбағанын қосады. Көздер Алмос қашқан күнді нақты көрсете бермейді, бірақ бұл шамамен 1125 жылы болған сияқты. Тарихшы Ференц Макк Алмос Венгриядан қашуға мәжбүр болды деп жазады, себебі ол Степанның Волыния мен Далмациядағы сәтсіздіктерін пайдаланып, Степанға қарсы құлақтанды. Оның кетуі екі мемлекет арасында 1127 жылдан 1129 жылға дейін созылған соғысқа әкелді. Алмос 1127 жылдың 1 қыркүйегінде жер аударылуда қайтыс болды. Оның ұлы Соқыр Бела 1131 жылы Венгрия патшасы болды. Герцогтың денесі 1137 жылы Венгрияға қайтарылды.
According to the Illuminated Chronicle, the blind Álmos, "fearing death at the hands of King Stephen", fled to the Byzantine Empire. Many of his partisans followed him and Emperor John II Komnenos settled them in a town in Macedonia. There, Álmos received a new name from the Emperor, Constantine. The Byzantine John Kinnamos confirms that the emperor "regarded" Álmos "favorably and received him with kindness". He adds that king Stephen II "sent his envoys to the emperor and demanded that" Álmos "be expelled from" the Byzantine Empire, but his request was rejected. The sources do not specify the date of Álmos's flee, but it seems to have occurred in about 1125. Historian Ferenc Makk writes that Álmos was forced to flee from Hungary, because he had taken advantage of Stephen's failures in Volhynia and Dalmatia and conspired against Stephen. His departure resulted a war between the two realms, lasting from 1127 to 1129. Álmos died in exile on 1 September 1127. His son Béla the Blind would succeed as king of Hungary in 1131. The duke's remains were returned to Hungary in 1137.
Негізгі дереккөздер
Джон Киннамостың "Джон және Мануил Комненнің іс-әрекеттері" (Чарльз М. Брэнд аударған) (1976). Колумбия университетінің баспасы. Поляк князьдерінің іс-әрекеттері (Пол В. Кнолл және Фрэнк Шаер аударған және түсіндірген, Томас Н. Биссонның алғы сөзімен) (2003). CEU Press. Венгр жарық жылнамасы: Chronica de Gestis Hungarorum (Дежё Дерчени редакциялаған) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. "Генрих IV-нің хаттары: Генрих герцог Алмусты қолдағаны үшін алғыс айтады және оған сыйлық уәделейді" (2000). "Он бірінші ғасырдың императорлық өмірлері мен хаттары" (Теодор Э. Моммсен мен Карл Ф. Моррисон аударған, Карл Ф. Моррисонның тарихи кіріспесі және жаңа ұсынылатын оқулары бар, Роберт Л. Бенсон редакциялаған). Колумбия университетінің баспасы. 52–100 беттер. .
Deeds of John and Manuel Comnenus by John Kinnamos (Translated by Charles M. Brand) (1976). Columbia University Press. The Deeds of the Princes of the Poles (Translated and annotated by Paul W. Knoll and Frank Schaer with a preface by Thomas N. Bisson) (2003). CEU Press. The Hungarian Illuminated Chronicle: Chronica de Gestis Hungarorum (Edited by Dezső Dercsényi) (1970). Corvina, Taplinger Publishing. "The letters of Henry IV: Henry thanks Duke Almus for his support and promises him a reward" (2000). In Imperial Lives & Letters of the Eleventh Century (Translated by Theodor E. Mommsen and Karl F. Morrison, with a historical introduction and new suggested readings by Karl F. Morrison, edited by Robert L. Benson). Columbia University Press. pp. 52–100. .