Изяслав Ярославич: Киевтің ұлы князінің өмірі мен билігі

Кіріспе

Киевтің ұлы князі (1054–1068; 1069–1073; 1077–1078)

Изиаслав Ярославич (1024 – 3 қазан 1078; крещениеде Димитрий аты берілді) – Туров князі және Киевтің ұлы князі (1054–1068; 1069–1073; 1077–1078). Изиаславтың балалары Ярополк пен Святополк Туров княздығын биледі. Олардың билігіне Ростислав Всеволодовичтің ұрпақтары күшті қарсылық көрсетті.

Өмірбаян

Изиаслав – Ярослав I-дің екінші әйелі Ингигерд Олафсдоттирден туған үлкен ұлы. Изиаслав әкесінен бұрын Владимир (Ярославтың бірінші әйелінен туған баласы) қайтыс болғандықтан, оның орнын иеленді. Изиаслав «Русская правда» – Ресейдегі алғашқы заң кодексінің бір бөлігі болған «Правда» авторының бірі еді. Осы некеден үш ұл туды: Изиаславтың ұлы Ярополк, Мстислав және Святополк. Ярослав Зиялы қайтыс болғаннан кейін оның билігі үш үлкен ұлына – Изиаславқа, Святославқа және Всеволодқа бөлінді (Владимир Новгородта одан бұрын қайтыс болды), осылайша келесі 20 жыл елді билеген Ярославичтер триумвираты құрылды. 1060 жылы триумвират огуздарға қарсы далаға жорық жасады, ал 1072 жылы Борис пен Глебтің қасиеттілігін тойлау рәсімін өткізді, оның аясында олардың қабірлері Вышгородтағы жаңа шіркеуге көшірілді. 1076-1077 жылдары қысында Полоцк князі Всеслав Новгородқа шабуыл жасады. Сол кездегі Новгород князі, Изиаславтың ұлы Мстислав, Киевке қашып кетті. Жауап ретінде триумвират Всеславты жеңу үшін аттанды. Олардың алғашқы аялдамасы Минск қаласы болды, ондағы тұрғындар қаланың ішіне жабылып қалды. Бірақ триумвират Минскіні басып алып, Немига өзенінде Всеславпен кездесті. 1067 жылдың 3 наурызында екі әскер Немига өзеніндегі шайқаста бетпе-бет келді. Ақырында триумвират жеңіске жетіп, Всеслав қашып кетті. 10 маусымда екі тарап арасында ресми бітім шарты жасалды, Изиаслав Всеславты өзінің лагеріне шақырды, бірақ бұл тұзақ еді. Всеслав пен оның екі ұлы тұтқындалып, Киевке әкелінді. 1068 жылы кумандар триумвиратты Алта өзенінде жеңіп, Киевті қоса алғанда, бірнеше маңызды қалаларды қауіпті жағдайға түсірді. Святослав Черниговқа, ал Изиаслав пен Всеволод Киевке кетті. 15 қыркүйекте Киевте өткен вече Изиаславты басқыншылармен күресуге шақырды, бірақ ол тіпті келіссөздерге де келіспеді. Киевтіктер егер ол оларды жібермесе, басқа князь жібереді деп шешіп, оған қарсы халық көтерілісін бастады. Көтерілістің бір бөлігі ретінде олар Всеславты тұтқындағынан босатып, оны жаңа князь деп жариялады. Изиаслав Польшаға қашып, Болеслав II-ден көмек сұрап, қаланы қайтарып алу үшін қайтып келді. Бірақ Всеслав Киевті басқаруды қаламады, сондықтан ол түнде қашып кетіп, қала тұрғындарын Изиаслав пен оның поляк одақтастарына қарсы тұру үшін көшбасшысыз қалдырды. Святослав пен Всеволод одан сабырлы болуын өтінді, сондықтан ол бұрынғы Новгород князі болған ұлы Мстиславты маңызды адамдарды соқыр етуге және өлтіруге жіберді. 1069 жылдың 2 мамырында Изиаслав Киевке қайтып оралды. Оның ағасы Святослав осы оқиғадан кейін билікке ие болды. Ол өткен жылдың күзінде кумандарды жеңіп, тіпті Изиаслав Польшада болған кезде олардың басшысын тұтқындаған. Сол уақытта Святослав тіпті өзінің ұлы Глебті Новгородтың жаңа князі етіп тағайындады. Изиаславтың ұлы Мстислав оның орнына Полоцкке ие болды, бірақ 1069 жылы ол қайтыс болғаннан кейін оның ағасы Святополкқа өтті. Изиаславтың өкінішіне орай, Святополк 1071 жылы Всеславпен қуылды, ол оны қайтадан басқаруға оралды, сондықтан Изиаславтың отбасы Новгородты жоғалтқандықтан ештеңеге ие болмады. 1073 жылы Изиаслав көптеген адамдарды өзінен алшақтатып, 22 наурызда Святослав пен Всеволод оны Киевтен қуғынға түсірді. Ол тағы да Польшаға барды, бірақ бұл жолы Болеслав одан пара алып, ешқандай көмек көрсетпеді. 1075 жылдың қаңтарында ол Германия королі Генрих IV-тің сотына көмек сұрауға келді, бірақ Генрих дереу көмек көрсетпеді, оның орнына Киевке қосымша ақпарат алу үшін елші жіберді. Сол уақытта ол өзінің ұлы Ярополкті Римге жіберіп, папа Григорий VII-ден қолдау сұрады. Изиаслав үшін бақытты жағдай, Святослав 1076 жылы қайтыс болды және ол 1077 жылдың 15 шілдесінде Киевке оралып, тағы да билік жүргізе алды. Святославтың қайтысынан кейін Черниговтың мұрагерлігі туралы дау туды. Изиаслав пен Всеволод 1078 жылдың сәуір айында Святославтың ұлы Олегті қуғынға түсірді. Сол жазда Олегтің ағасы Глеб, әлі де Новгородты басқарып отырған, қуғынға түсіріліп, өлтіріліп, Изиаславтың ұлы Святополкпен ауыстырылды. Бірақ шамамен сол уақытта Олег кумандардан және оның туысы Бористен қолдау алып, Черниговты қайта иеленуге оралды. Олег пен Борис Всеволодты тамыз айында жеңіп, Всеволод Киевке келіп, Изиаславтан қолдау сұрады. Ол келісті, бірақ 1078 жылдың 3 қазанында Олегке қарсы шайқаста қаза тапты.

Iziaslav was the oldest son of Yaroslav I the Wise by his second wife Ingigerd Olafsdottir. Iziaslav succeeded his father, after Yaroslav's oldest child, Vladimir (the only child by Yaroslav's first wife), had predeceased his father. Iziaslav was one of the authors of the Pravda of Yaroslav's Descendants – a part of the first legal code of the Russkaya Pravda. From this marriage were born three children: Iziaslav's son Yaropolk, Mstislav and Sviatopolk. Upon the death of Yaroslav the Wise, his realm was divided between three of his older sons (Vladimir of Novgorod died before that), Iziaslav, Sviatoslav, and Vsevolod, creating the Yaroslavichi triumvirate that ruled the country for the next 20 years. In 1060, the triumvirate campaigned together in the steppes against the Oghuz and in 1072, they presided over the celebration of the sanctity of Boris and Gleb, which involved the transfer of their relics to a new church in Vyshgorod. In the winter of 1076 1077, their cousin Vseslav, who was the prince of Polotsk, attacked Novgorod. The prince of Novgorod at the time, Iziaslav's son Mstislav, who fled for Kiev. In response, the triumvirate marched up to take out Vseslav. Their first stop was the town of Minsk, whose people reportedly shut themselves into the town. However, the triumvirate managed to take Minsk and met Vseslav at the Nemiga river. On March 3, 1067, the two armies faced off at the Battle on the Nemiga River. Ultimately, the triumvirate was victorious and Vseslav fled. On June 10, there was a formal truce between the two parties and Iziaslav invited Vseslav to his camp, but it was a trap. Vseslav and his two sons were arrested and brought to Kiev. In 1068, the Cumans defeated the triumvirate at the Alta river, which dangerously exposed some major cities, including Kiev. Sviatoslav went to Chernigov, while Iziaslav and Vsevolod went to Kiev. On September 15, a veche met in Kiev that encouraged Iziaslav to fight the invaders, but he refused to even negotiate. The Kievans decided that if he wasn't going to send them, maybe another prince would, and started a popular uprising against him. Part of that uprising was that they freed Vseslav from his captivity and acclaimed him as their new prince. Iziaslav fled to Poland to get aid from Boleslaw II and marched back to reclaim the city. However, Vseslav didn't want to rule Kiev, so he fled in the night, leaving the people of the city with no leader to face Iziaslav and his Polish allies. Sviatoslav and Vsevolod asked him to show restraint, so he sent his son Mstislav, former prince of Novgorod, to blind and kill the important people. Iziaslav was received back in Kiev by May 2, 1069. His brother Sviatoslav had gained more power from the whole affair. He was the one who defeated the Cumans in autumn of the previous year and even captured their leader while Iziaslav was off in Poland. During that time, Sviatoslav even installed his own son, Gleb, as the new prince of Novgorod. Iziaslav's son Mstislav got Polotsk instead, though after his death in 1069 it went to his brother Sviatopolk. Unfortunately for Iziaslav, Sviatopolk was expelled from the city by Vseslav in 1071 who returned to ruling it, leaving Iziaslav's family with nothing to show for losing Novgorod. By 1073, Iziaslav had alienated so many people that Sviatoslav and Vsevolod drove him out of Kiev on March 22 in a seemingly bloodless coup. He once again went to Poland, but this time Boleslaw took his bribes and didn't give him any aid. In January of 1075, he showed up at the court of King Henry IV of Germany in Mainz to ask for help, but Henry didn't immediately provide aid, instead sending an emissary to Kiev for more information. At the same time, he sent his son Yaropolk to Rome to ask for the support of Pope Gregory VII. Luckily for Iziaslav, Sviatoslav died in 1076 and he was able to return to Kiev on July 15, 1077 to once again rule. A conflict broke out after Sviatoslav's death about the rightful succession to Chernigov. Iziaslav and Vsevolod drove out Sviatoslav's son Oleg in April 1078. That summer, Oleg's brother Gleb, who was still ruling Novgorod, was driven out, killed, and replaced with Iziaslav's son Sviatopolk. But around the same time, Oleg got support from the Cumans and his cousin Boris, and came back to claim Chernigov. Oleg and Boris defeated Vsevolod in August and Vsevolod came to Kiev to ask Iziaslav for support. He agreed, but died in battle against Oleg on October 3, 1078.