Кіріспе
Тринидад пен Тобагодағы саяси партия – Халықтық Ұлттық Қозғалысы. Халықтық Ұлттық Қозғалысы (PNM) Тринидад пен Тобагодағы ең ұзақ қызмет еткен және ең көне белсенді саяси партия. Партия Тринидад пен Тобаго тарихының көп бөлігінде ұлттық және жергілікті саясатта үстемдік құрды, 1956 жылдан бері барлық сайлауларға қатысып, елдің билік партиясы ретінде қызмет етті немесе төрт рет негізгі оппозиция болды. Бұл елдің екі маңызды саяси партиясының бірі. PNM-нің төрт премьер-министрі және көптеген министрліктері болды. Партия либерализм қағидаларын жақтайды және көбінесе саяси спектрдің ортасынан солға қарай орналасады. Партия 1956 жылы Эрик Уильямс құрды, ол Ямайкадағы Норман Мэнлидің демократиялық социалистік, ортадан солға қарай бағытталған Халықтық Ұлттық партиясынан шабыт алды. Ол 1956 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, 30 жыл бойы билікті ұстады. 1981 жылы Уильямс қайтыс болғаннан кейін партияны Джордж Чемберс басқарды. Партия 1986 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, Ұлттық қайта құру альянсына (NAR) 33–3 есебімен ұтылды. Патрик Мэннинг басшылығымен партия 1990 жылы Джамаат әл-Муслиминнің төңкеріске талпынысынан кейін 1991 жылы билікке оралды, бірақ 1995 жылы Біріккен Ұлттық Конгреске (UNC) билікті жоғалтты. PNM 2000 жылғы жалпы сайлауда UNC-ге тағы да жеңіліске ұшырады, бірақ UNC-дегі жарылыс 2001 жылы жаңа сайлауларға әкеп соқты. Бұл сайлаулар PNM мен UNC арасында 18–18 теңдікке әкелді, ал президент Артур Н. Р. Робинсон Мэннингті премьер-министр етіп тағайындады. Мэннинг Өкілдер палатасының спикерін сайлай алмады, бірақ 2002 және 2007 жылдары өткен жаңа сайлауларда көпшілік дауысқа ие болды, содан кейін 2010 жылы билікті жоғалтты. Партия 2015 жылғы жалпы сайлауда Кит Роули басшылығымен билікке оралды, онда 1981 жылғы жалпы сайлаудан бері ең жақсы нәтижеге қол жеткізді, дауыс берушілердің 51,7 пайызын және 41 орынның 23-ін жеңіп алды. 2020 жылғы жалпы сайлауда олар дауыс берушілердің көпшілігін және Өкілдер палатасындағы көпшілікті (22 орын) жеңіп алды. Партияның символы – бализиер гүлі (Heliconia bihai), ал партияның саяси штаб-пәтері Порт-оф-Испаниядағы «Бализиер үйі» деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, PNM-ді Тринидад пен Тобагоның афро-тринидадтықтары мен креолдық мулаттардың көпшілігі қолдады, сондықтан оны «Қара партия», «Африкалық партия» немесе «Креол партиясы» деп атайды. PNM қалалар мен қалалық аймақтарда ең күшті қолдауға ие. Бұрынғы тарихи қолдаушыларының арасында қытайлар, христиан дініндегі үндістер (пресвитериандық үндістерден басқа) және елдің кез келген ұлтынан шыққан мұсылмандар да болды. 2015 жылғы жалпы сайлаудан бері үкіметтегі партия Өкілдер палатасының 41 депутатының 22-сіне және Сенаттың 31 депутатының 16-сына толыққанды көпшілікті құрайды. Партия 2019 жылғы Тринидадтың жергілікті сайлауынан бері 139 жергілікті кеңесшінің 72-сіне ие және 14 аймақтық корпорацияның жетісін басқарады. Партия 2021 жылғы желтоқсандағы Тобаго Ассамблеясының сайлауынан бері Тобаго Ассамблеясының 12 депутатының бірі болып табылады. Социалистік партия болмаса да, PNM 1957 жылдан 1962 жылға дейін Вест-Индия Федерациясының Федералды Парламентіндегі демократиялық социалистік Батыс Индия Федералды Еңбек партиясының мүшесі болды. Партия құрамында Тобаголық филиал – жартылай тәуелсіз Тобаго Кеңесі бар. 2018 жылдың қыркүйегіне қарай PNM-де 100 000-нан астам тіркелген мүше бар.
the People's National Movement nationally
The People's National Movement (PNM) is the longest serving and oldest active political party in Trinidad and Tobago. The party has dominated national and local politics for much of Trinidad and Tobago's history, contesting all elections since 1956 serving as the nation's governing party or on four occasions, the main opposition. It is one out of the country's two main political parties. There have been four PNM Prime Ministers and multiple ministries. The party espouses the principles of liberalism and generally sits at the centre to centre left of the political spectrum. The party was founded in 1956 by Eric Williams, who took inspiration from Norman Manley's democratic socialist centre left People's National Party in Jamaica. It won the 1956 General Elections and went on to hold power for an unbroken 30 years. After the death of Williams in 1981, George Chambers led the party. The party was defeated in the 1986 General Elections, losing 33–3 to the National Alliance for Reconstruction (NAR). Under the leadership of Patrick Manning, the party returned to power in 1991 following the 1990 attempted coup by the Jamaat al Muslimeen, but lost power in 1995 to the United National Congress (UNC). The PNM lost again to the UNC in the 2000 General Elections, but a split in the UNC forced new elections in 2001. These elections resulted in an 18–18 tie between the PNM and the UNC, and President Arthur N. R. Robinson appointed Manning as Prime Minister. Manning was unable to elect a Speaker of the House of Representatives, but won an outright majority in new elections held in 2002 and again in 2007, before losing power in 2010. It returned to power in the 2015 general election under Keith Rowley where it had its best result since the 1981 general election, winning 51.7 percent of the popular vote and 23 of the 41 seats. In the 2020 general election, they won the popular vote and a majority in the House of Representatives, winning 22 seats. The party symbol is the balisier flower (Heliconia bihai) and the Party's political headquarters is known as the "Balisier House" located in Port of Spain. Historically, the PNM has been supported by a majority of Afro Trinidadians and Tobagonians and the Creole Mulatto population, thus it is colloquially called the Black Party, the African Party, or the Creole Party. The PNM has its strongest support in cities and urban areas. It was also historically supported by different minorities such as the Chinese, Christian Indians (other than Presbyterian Indians), and Muslims of any ethnicity of the country. In government since the 2015 general election, the party holds an overall majority of 22 out of 41 Members of Parliament in the House of Representatives and 16 out of 31 members of the Senate. The party has 72 out of the 139 local councillors and is in control of seven of the 14 regional corporations since the 2019 Trinidadian local elections. The party also has one out of 12 assembly members in the Tobago House of Assembly since the December 2021 Tobago House of Assembly elections. Despite not being a socialist party, the PNM was a member of the democratic socialist West Indies Federal Labour Party in the Federal Parliament of the West Indies Federation from 1957 to 1962. The party includes a semi autonomous Tobagonian branch known as the Tobago Council of the People's National Movement. As of September 2018, the PNM has 100,000+ registered members.
Билікке көтерілу
1948 жылы Эрик Уильямс Тринидадқа оралғанда саяси база құруға кірісті. 1948-1955 жылдар аралығында ол Мұғалімдердің білім беру және мәдени қауымдастығының саяси білім беру қозғалысы (ПЭМ) аясында бірқатар саяси лекциялар оқыды. Напарима колледжі – мұндай лекциялар оқылған орындардың бірі. 1956 жылдың 15 қаңтарында Уильямс ПНМ-ді құрды. 1956 жылғы жалпы сайлауда ПНМ дауыс берушілердің 38,7%-ын алып, Заң шығару кеңесіндегі 24 орынның 13-ін жеңіп алды. Заң шығару кеңесінде абсолютті көпшілікті қамтамасыз ету үшін Уильямс Колониялар хатшысын кеңестің бес тағайындалған мүшесін тағайындауға рұқсат беруге көндірді (губернатор сэр Эдвард Бетамның қарсылығына қарамастан). Бұл оған Заң шығару кеңесінде нақты көпшілікті берді. Осылайша Уильямс Бас министр болып сайланды және оның жеті министрінің де сайлануына қол жеткізді. 1958 жылғы Федералды сайлауда (ПНМ Батыс Индия Федералды Еңбек партиясының құрамында бақ сынасты), ол Тринидад пен Тобагодан 10 орынның төртеуін 47,4% дауыспен жеңіп алды. Қалған алты орынды оппозициялық Демократиялық Еңбек партия иеленді. 22 сәуірде бүлікшілер капитуляцияласу туралы келіссөздерді бастады. Осыдан кейін Джон О’Халлоран (Индустрия министрі) және Жерар Монтано (Ішкі істер министрі) сияқты бірнеше министрлер отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1971 жылғы жалпы сайлауда ПНМ-ге аз ғана қарсылық болды, себебі негізгі оппозициялық партиялар дауыс беру машиналарын пайдаланғаны үшін сайлауды бойкоттады. ПНМ сайлауда барлық 36 орынды жеңіп алды, оның ішінде сегізін қарсылықсыз иеленді. Сонымен қатар, Уильямс Орынбасар басшы лауазымын үшке бөліп, Камалуддин Мохаммед, Эррол Махабир және Джордж Чемберсті тағайындады. 1972 жылы Дж.Р.Ф. Ричардсон фракциядан шығып, өзін тәуелсіз деп жариялады. Кейіннен ол оппозиция жетекшісі болып тағайындалды. Оған доктор Хорас Чарльз да қосылды. 1973 жылы ПНМ үлкен дағдарысқа тап болды. 28 қыркүйекте Уильямс қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. Бұл партия басшысы лауазымына үміткерлердің шарықталуына әкелді. 18 қарашаға дейін тіркелген 476 партиялық ұйымның 250-і ұсыныс жасады, олардың 224-і Бас прокурор Карл Хадсон Филлипс, ал 26-сы Денсаулық сақтау министрі Камалуддин Мохаммед үшін болды. Уильямс 2 желтоқсанда саяси жетекші ретінде қайта оралатынын жариялады және Хадсон Филлипс партиядан қуылды.
Төмендеу және құлдырау
1976 жылы ПНМ 54% дауыспен 36 орынның 24-ін жеңіп алды. 1978 жылғы наурыз айында Хектор МакКлиан, Құрылыс министрі, партиядан және үкіметтен кетіп, өзін тәуелсіз депутат деп жариялады. 1981 жылғы 29 наурызда Эрик Уильямс қайтыс болды. Уильямс партияны темірдей бақылап, барлық мүмкін бәсекелестерін партиядан қуды. Нақты мұрагер болмағандықтан, президент Эллис Кларк партияның үш саяси лидерінен жаңа премьер-министрді таңдауға мәжбүр болды. Кларк Камалуддин Мохаммед пен Эррол Махабирді басып озып, Джордж Чемберсті премьер-министр етіп тағайындады. Кейін Чемберс ПНМ саяси лидері болып сайланды және партияны 1981 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткізді. ПНМ 36 орынның 26-сын жеңіп, дауыс берудің 52% -ын алды. Ол 1986 жылға дейін билікті сақтап тұрды, ол кезде А.Н.Р. Робинсон басшылығындағы Ұлттық қайта құру альянсы (NAR) жеңіске жетті. ПНМ 36 орынның 3-ін жеңіп, сайлаушылардың 32% дауысын алды. Чемберс отставкаға кетті, ал оның орнына Патрик Мэннинг саяси лидер болды.
Маннинг пен ПНМ қайта құрылды
Маннинг көшбасшы болғанда ол «жаңа ПНМ» деп уәде берді және абыройсыз ескі гвардияны қасақана назарға алмады. Ол Венделл Мотли, Кит Роули және Август Рамрекерсингхті өзінің орынбасарлары етіп тағайындады. 1991 жылғы сайлауда ПНМ билікке қайта оралды, себебі NAR өзін-өзі жойды. 1991 жылғы сайлауда партия 36 орынның 21-ін жеңіп алды, дауыстардың 45%-ын жинады. Алайда, осы мерзімнің соңында партия тұрақсыздыққа ұшырады. Ол бір орынды қосымша сайлауда, ал екіншісін Ральф Марадж Біріккен Ұлттық Конгресске (UNC) өткенде жоғалтты. Марадждың партиядан кетуіне себеп болған мәселе – шектеулі Төтенше жағдай жариялау, оның жалғыз мақсаты – Өкілдер палатасының спикері Ока Сипаулды (Марадждың қарындасы) қызметтен шеттету болды. Партия сонымен қатар, партияның жақтастарының сүйіктісі, Қоғамдық пайдалылық министрі Моррис Маршаллдың қайтысынан қолдауын жоғалтты. Партиялық қолдаудың төмендеуін тоқтатуға тырысу үшін Мэннинг 1995 жылы мерзімінен бұрынғы «шашыранқы сайлауды» жариялады. Партияның көптеген жетекші мүшелері, соның ішінде Қаржы министрі Венделл Мотли қайта сайлануға түспеді. Партия 1995 жылғы жалпы сайлауда 36 орынның 17-сін жеңіп, дауыстардың 48%-ын алды. Басдео Пандай басқаратын Біріккен Ұлттық Конгресс (UNC) де 17 орын жеңіп алды және қалған екі орынды жеңген Ұлттық қайта құру альянсымен коалициялық үкімет құрды. ПНМ екі депутаттың партиядан кетуімен және UNC үкіметін қолдауымен одан әрі әлсіреп қалды. Бұл Мэннингті партия басшылығынан кетуге және Мотли оны алмастыруға шақыруға әкелді. Мэннинг отставкаға кетпеді, ал Мотли саясаттан демалысқа шықты. 1997 жылы өткізілген басшылық сайлауда Мэннингке Кит Роули қарсы шықты. Мэннинг саяси көшбасшы ретінде қайта сайланды. 2000 жылы ПНМ тағы бір жеңіліске ұшырады, 36 орынның 16-сын жеңіп, дауыстардың 46%-ын алды. 2001 жылы тағы бір сайлау өтті, нәтижесінде ПНМ мен UNC 18 орыннан ие болды, ПНМ сайлаушылардың 46%-ының, ал UNC 50%-ының қолдауын алды. Алайда, президент Артур Н. Р. Робинсон «адамгершілік және рухани негіздерге» сүйене отырып, Мэннингті премьер-министр етіп тағайындады. (Тринидад пен Тобагодағы сайлауда, төменгі палатадағы орын саны партияның сайлауда жеңіске жететінін немесе жеңілгенін анықтау үшін ең жақсы көрсеткіш болып табылады). Спикерді сайлау мүмкін болмағандықтан, Мэннинг президентке парламентті жабық отырысқа шақыруды ұсынды. 2002 жылдың 7 қазанында өткен жалпы сайлауда ПНМ 50,7% дауыс жинап, 36 орынның 20-сын жеңіп алды.
2015 жылдан бері үкіметте
2015 жылдың 9 қыркүйегінде Кит Роули ПНМ партиясының сайлауда жеңіске жеткенінен кейін жаңа премьер-министр болып ант берді. 2020 жылдың тамызында үкіметтегі ПНМ партиясы кезекті жалпы сайлауда жеңіске жетті, нәтижесінде қазіргі премьер-министр Кит Роули екінші мерзімге қайта сайланды.
Тобаго халықтық ұлттық қозғалысы кеңесі
Тобагоның жеке мүшелігі, сайлау округтерінің ұйымдары, басшылары, кеңселерi және саяси көшбасшысы бар жеке ПНМ партиясы бар. Партия көшбасшысыСоңғы сайлауҮкіметЖылыДауыстар (%)МандаттарТобаго ПНМ КеңесіЭнсил Деннис202140.8Прогрессивті демократиялық патриоттар.
Өкілдер Палатасы
СайлауПартия басшысыДауыс саныОрындықтарПозицияҮкіметNo.%±No.±1956Эрик Уильямс105,51339.8%— 131-ші1961190,00357.0% 17.2 7 1-ші1966158,57352.4% 4.6 4 1-ші197199,72384.1% 31.7 12 1-ші1976169,19454.2% 29.9 12 1-ші1981Джордж Чемберс218,55752.9% 1.3 2 1-ші1986183,63532.0% 20.9 23 2-ші1991Патрик Мэннинг233,15045.1% 13.1 18 1-ші1995256,15948.8% 3.7 4 1-ші2000276,33446.5% 2.3 1 2-ші2001260,07546.5% 2 2-ші2002308,76250.9% 4.4 2 1-ші2007299,81345.85% 5.05 6 1-ші2010285,35439.65% 6.2 14 2-ші2015Кейт Роули378,44751.68% 12.03 11 1-ші2020322,25049.08% 2.6 1 1-ші2025ТБА 2022
Батыс Үндістан
Сайлау партиясы Тобының жетекшісіДауыс саныОрын саныПозицияҮкіметтік № Үлесі № Үлесі1958WIFLP119,52747.4%40.0%2-орын
Корпорациялар
Сайлауда дауыс беру Кеңесшілер Корпорациялар Басшы No. Дауыс үлесі±No.±No.±1959Эрик Уильямс140,27548.1%— 33?1968?49.4% 1.3% 35?197112,28752.1% 2.7% 22?197764,72551.1% 1.0% 22?198074,66757.8% 6.7% 311983Джордж Чемберс?39.1% 18.7% 4661987Лидер Дауыстар Орындықтар Үкімет позициясы No.%±No.±1980Эрик Уильямс (Ұлттық партия жетекшісі)7,09744.4— 42-ші1984Джордж Чемберс (Ұлттық партия жетекшісі)8,20041.4 3.0 3 2-ші1988Патрик Мэннинг (Ұлттық партия жетекшісі)5,97735.8 5.6 2-ші19926,55536.7 0.9 2-ші19965,02333.6 4.1 2-ші2001Орвилл Лондон10,50046.7 13.3 7 1-ші200512,13758.4 11.7 3 1-ші200912,31151.2 7.2 3 1-ші201319,97661.2 10.0 4 1-ші2017Келвин Чарльз13,31054.7 6.5 2 1-ші2021 қаңтарTracy Davidson Celestine13,28850.4 4.3 4 1-ші2021 желтоқсан11,943*40.8* 9.6* 5 2-ші
(National party leader)7,09744.4— 42nd1984George Chambers
(National party leader)8,20041.4 3.0 3 2nd1988Patrick Manning
(National party leader)5,97735.8 5.6 2nd19926,55536.7 0.9 2nd19965,02333.6 4.1 2nd2001Orville London10,50046.7 13.3 7 1st200512,13758.4 11.7 3 1st200912,31151.2 7.2 3 1st201319,97661.2 10.0 4 1st2017Kelvin Charles13,31054.7 6.5 2 1stJanuary 2021Tracy Davidson Celestine13,28850.44.34 1st December 202111,943*40.8*9.6*5 2nd