Кіріспе

Тринидад пен Тобагодағы саяси партия – Халықтық Ұлттық Қозғалысы. Халықтық Ұлттық Қозғалысы (PNM) Тринидад пен Тобагодағы ең ұзақ қызмет еткен және ең көне белсенді саяси партия. Партия Тринидад пен Тобаго тарихының көп бөлігінде ұлттық және жергілікті саясатта үстемдік құрды, 1956 жылдан бері барлық сайлауларға қатысып, елдің билік партиясы ретінде қызмет етті немесе төрт рет негізгі оппозиция болды. Бұл елдің екі маңызды саяси партиясының бірі. PNM-нің төрт премьер-министрі және көптеген министрліктері болды. Партия либерализм қағидаларын жақтайды және көбінесе саяси спектрдің ортасынан солға қарай орналасады. Партия 1956 жылы Эрик Уильямс құрды, ол Ямайкадағы Норман Мэнлидің демократиялық социалистік, ортадан солға қарай бағытталған Халықтық Ұлттық партиясынан шабыт алды. Ол 1956 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жетіп, 30 жыл бойы билікті ұстады. 1981 жылы Уильямс қайтыс болғаннан кейін партияны Джордж Чемберс басқарды. Партия 1986 жылғы жалпы сайлауда жеңіліске ұшырады, Ұлттық қайта құру альянсына (NAR) 33–3 есебімен ұтылды. Патрик Мэннинг басшылығымен партия 1990 жылы Джамаат әл-Муслиминнің төңкеріске талпынысынан кейін 1991 жылы билікке оралды, бірақ 1995 жылы Біріккен Ұлттық Конгреске (UNC) билікті жоғалтты. PNM 2000 жылғы жалпы сайлауда UNC-ге тағы да жеңіліске ұшырады, бірақ UNC-дегі жарылыс 2001 жылы жаңа сайлауларға әкеп соқты. Бұл сайлаулар PNM мен UNC арасында 18–18 теңдікке әкелді, ал президент Артур Н. Р. Робинсон Мэннингті премьер-министр етіп тағайындады. Мэннинг Өкілдер палатасының спикерін сайлай алмады, бірақ 2002 және 2007 жылдары өткен жаңа сайлауларда көпшілік дауысқа ие болды, содан кейін 2010 жылы билікті жоғалтты. Партия 2015 жылғы жалпы сайлауда Кит Роули басшылығымен билікке оралды, онда 1981 жылғы жалпы сайлаудан бері ең жақсы нәтижеге қол жеткізді, дауыс берушілердің 51,7 пайызын және 41 орынның 23-ін жеңіп алды. 2020 жылғы жалпы сайлауда олар дауыс берушілердің көпшілігін және Өкілдер палатасындағы көпшілікті (22 орын) жеңіп алды. Партияның символы – бализиер гүлі (Heliconia bihai), ал партияның саяси штаб-пәтері Порт-оф-Испаниядағы «Бализиер үйі» деп аталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, PNM-ді Тринидад пен Тобагоның афро-тринидадтықтары мен креолдық мулаттардың көпшілігі қолдады, сондықтан оны «Қара партия», «Африкалық партия» немесе «Креол партиясы» деп атайды. PNM қалалар мен қалалық аймақтарда ең күшті қолдауға ие. Бұрынғы тарихи қолдаушыларының арасында қытайлар, христиан дініндегі үндістер (пресвитериандық үндістерден басқа) және елдің кез келген ұлтынан шыққан мұсылмандар да болды. 2015 жылғы жалпы сайлаудан бері үкіметтегі партия Өкілдер палатасының 41 депутатының 22-сіне және Сенаттың 31 депутатының 16-сына толыққанды көпшілікті құрайды. Партия 2019 жылғы Тринидадтың жергілікті сайлауынан бері 139 жергілікті кеңесшінің 72-сіне ие және 14 аймақтық корпорацияның жетісін басқарады. Партия 2021 жылғы желтоқсандағы Тобаго Ассамблеясының сайлауынан бері Тобаго Ассамблеясының 12 депутатының бірі болып табылады. Социалистік партия болмаса да, PNM 1957 жылдан 1962 жылға дейін Вест-Индия Федерациясының Федералды Парламентіндегі демократиялық социалистік Батыс Индия Федералды Еңбек партиясының мүшесі болды. Партия құрамында Тобаголық филиал – жартылай тәуелсіз Тобаго Кеңесі бар. 2018 жылдың қыркүйегіне қарай PNM-де 100 000-нан астам тіркелген мүше бар.

Билікке көтерілу

1948 жылы Эрик Уильямс Тринидадқа оралғанда саяси база құруға кірісті. 1948-1955 жылдар аралығында ол Мұғалімдердің білім беру және мәдени қауымдастығының саяси білім беру қозғалысы (ПЭМ) аясында бірқатар саяси лекциялар оқыды. Напарима колледжі – мұндай лекциялар оқылған орындардың бірі. 1956 жылдың 15 қаңтарында Уильямс ПНМ-ді құрды. 1956 жылғы жалпы сайлауда ПНМ дауыс берушілердің 38,7%-ын алып, Заң шығару кеңесіндегі 24 орынның 13-ін жеңіп алды. Заң шығару кеңесінде абсолютті көпшілікті қамтамасыз ету үшін Уильямс Колониялар хатшысын кеңестің бес тағайындалған мүшесін тағайындауға рұқсат беруге көндірді (губернатор сэр Эдвард Бетамның қарсылығына қарамастан). Бұл оған Заң шығару кеңесінде нақты көпшілікті берді. Осылайша Уильямс Бас министр болып сайланды және оның жеті министрінің де сайлануына қол жеткізді. 1958 жылғы Федералды сайлауда (ПНМ Батыс Индия Федералды Еңбек партиясының құрамында бақ сынасты), ол Тринидад пен Тобагодан 10 орынның төртеуін 47,4% дауыспен жеңіп алды. Қалған алты орынды оппозициялық Демократиялық Еңбек партия иеленді. 22 сәуірде бүлікшілер капитуляцияласу туралы келіссөздерді бастады. Осыдан кейін Джон О’Халлоран (Индустрия министрі) және Жерар Монтано (Ішкі істер министрі) сияқты бірнеше министрлер отставкаға кетуге мәжбүр болды. 1971 жылғы жалпы сайлауда ПНМ-ге аз ғана қарсылық болды, себебі негізгі оппозициялық партиялар дауыс беру машиналарын пайдаланғаны үшін сайлауды бойкоттады. ПНМ сайлауда барлық 36 орынды жеңіп алды, оның ішінде сегізін қарсылықсыз иеленді. Сонымен қатар, Уильямс Орынбасар басшы лауазымын үшке бөліп, Камалуддин Мохаммед, Эррол Махабир және Джордж Чемберсті тағайындады. 1972 жылы Дж.Р.Ф. Ричардсон фракциядан шығып, өзін тәуелсіз деп жариялады. Кейіннен ол оппозиция жетекшісі болып тағайындалды. Оған доктор Хорас Чарльз да қосылды. 1973 жылы ПНМ үлкен дағдарысқа тап болды. 28 қыркүйекте Уильямс қайта сайлануға түспейтінін мәлімдеді. Бұл партия басшысы лауазымына үміткерлердің шарықталуына әкелді. 18 қарашаға дейін тіркелген 476 партиялық ұйымның 250-і ұсыныс жасады, олардың 224-і Бас прокурор Карл Хадсон Филлипс, ал 26-сы Денсаулық сақтау министрі Камалуддин Мохаммед үшін болды. Уильямс 2 желтоқсанда саяси жетекші ретінде қайта оралатынын жариялады және Хадсон Филлипс партиядан қуылды.

Төмендеу және құлдырау

1976 жылы ПНМ 54% дауыспен 36 орынның 24-ін жеңіп алды. 1978 жылғы наурыз айында Хектор МакКлиан, Құрылыс министрі, партиядан және үкіметтен кетіп, өзін тәуелсіз депутат деп жариялады. 1981 жылғы 29 наурызда Эрик Уильямс қайтыс болды. Уильямс партияны темірдей бақылап, барлық мүмкін бәсекелестерін партиядан қуды. Нақты мұрагер болмағандықтан, президент Эллис Кларк партияның үш саяси лидерінен жаңа премьер-министрді таңдауға мәжбүр болды. Кларк Камалуддин Мохаммед пен Эррол Махабирді басып озып, Джордж Чемберсті премьер-министр етіп тағайындады. Кейін Чемберс ПНМ саяси лидері болып сайланды және партияны 1981 жылғы жалпы сайлауда жеңіске жеткізді. ПНМ 36 орынның 26-сын жеңіп, дауыс берудің 52% -ын алды. Ол 1986 жылға дейін билікті сақтап тұрды, ол кезде А.Н.Р. Робинсон басшылығындағы Ұлттық қайта құру альянсы (NAR) жеңіске жетті. ПНМ 36 орынның 3-ін жеңіп, сайлаушылардың 32% дауысын алды. Чемберс отставкаға кетті, ал оның орнына Патрик Мэннинг саяси лидер болды.

Маннинг пен ПНМ қайта құрылды

Маннинг көшбасшы болғанда ол «жаңа ПНМ» деп уәде берді және абыройсыз ескі гвардияны қасақана назарға алмады. Ол Венделл Мотли, Кит Роули және Август Рамрекерсингхті өзінің орынбасарлары етіп тағайындады. 1991 жылғы сайлауда ПНМ билікке қайта оралды, себебі NAR өзін-өзі жойды. 1991 жылғы сайлауда партия 36 орынның 21-ін жеңіп алды, дауыстардың 45%-ын жинады. Алайда, осы мерзімнің соңында партия тұрақсыздыққа ұшырады. Ол бір орынды қосымша сайлауда, ал екіншісін Ральф Марадж Біріккен Ұлттық Конгресске (UNC) өткенде жоғалтты. Марадждың партиядан кетуіне себеп болған мәселе – шектеулі Төтенше жағдай жариялау, оның жалғыз мақсаты – Өкілдер палатасының спикері Ока Сипаулды (Марадждың қарындасы) қызметтен шеттету болды. Партия сонымен қатар, партияның жақтастарының сүйіктісі, Қоғамдық пайдалылық министрі Моррис Маршаллдың қайтысынан қолдауын жоғалтты. Партиялық қолдаудың төмендеуін тоқтатуға тырысу үшін Мэннинг 1995 жылы мерзімінен бұрынғы «шашыранқы сайлауды» жариялады. Партияның көптеген жетекші мүшелері, соның ішінде Қаржы министрі Венделл Мотли қайта сайлануға түспеді. Партия 1995 жылғы жалпы сайлауда 36 орынның 17-сін жеңіп, дауыстардың 48%-ын алды. Басдео Пандай басқаратын Біріккен Ұлттық Конгресс (UNC) де 17 орын жеңіп алды және қалған екі орынды жеңген Ұлттық қайта құру альянсымен коалициялық үкімет құрды. ПНМ екі депутаттың партиядан кетуімен және UNC үкіметін қолдауымен одан әрі әлсіреп қалды. Бұл Мэннингті партия басшылығынан кетуге және Мотли оны алмастыруға шақыруға әкелді. Мэннинг отставкаға кетпеді, ал Мотли саясаттан демалысқа шықты. 1997 жылы өткізілген басшылық сайлауда Мэннингке Кит Роули қарсы шықты. Мэннинг саяси көшбасшы ретінде қайта сайланды. 2000 жылы ПНМ тағы бір жеңіліске ұшырады, 36 орынның 16-сын жеңіп, дауыстардың 46%-ын алды. 2001 жылы тағы бір сайлау өтті, нәтижесінде ПНМ мен UNC 18 орыннан ие болды, ПНМ сайлаушылардың 46%-ының, ал UNC 50%-ының қолдауын алды. Алайда, президент Артур Н. Р. Робинсон «адамгершілік және рухани негіздерге» сүйене отырып, Мэннингті премьер-министр етіп тағайындады. (Тринидад пен Тобагодағы сайлауда, төменгі палатадағы орын саны партияның сайлауда жеңіске жететінін немесе жеңілгенін анықтау үшін ең жақсы көрсеткіш болып табылады). Спикерді сайлау мүмкін болмағандықтан, Мэннинг президентке парламентті жабық отырысқа шақыруды ұсынды. 2002 жылдың 7 қазанында өткен жалпы сайлауда ПНМ 50,7% дауыс жинап, 36 орынның 20-сын жеңіп алды.

2015 жылдан бері үкіметте

2015 жылдың 9 қыркүйегінде Кит Роули ПНМ партиясының сайлауда жеңіске жеткенінен кейін жаңа премьер-министр болып ант берді. 2020 жылдың тамызында үкіметтегі ПНМ партиясы кезекті жалпы сайлауда жеңіске жетті, нәтижесінде қазіргі премьер-министр Кит Роули екінші мерзімге қайта сайланды.

Тобаго халықтық ұлттық қозғалысы кеңесі

Тобагоның жеке мүшелігі, сайлау округтерінің ұйымдары, басшылары, кеңселерi және саяси көшбасшысы бар жеке ПНМ партиясы бар. Партия көшбасшысыСоңғы сайлауҮкіметЖылыДауыстар (%)МандаттарТобаго ПНМ КеңесіЭнсил Деннис202140.8Прогрессивті демократиялық патриоттар.

Өкілдер Палатасы

СайлауПартия басшысыДауыс саныОрындықтарПозицияҮкіметNo.%±No.±1956Эрик Уильямс105,51339.8%— 131-ші1961190,00357.0% 17.2 7 1-ші1966158,57352.4% 4.6 4 1-ші197199,72384.1% 31.7 12 1-ші1976169,19454.2% 29.9 12 1-ші1981Джордж Чемберс218,55752.9% 1.3 2 1-ші1986183,63532.0% 20.9 23 2-ші1991Патрик Мэннинг233,15045.1% 13.1 18 1-ші1995256,15948.8% 3.7 4 1-ші2000276,33446.5% 2.3 1 2-ші2001260,07546.5% 2 2-ші2002308,76250.9% 4.4 2 1-ші2007299,81345.85% 5.05 6 1-ші2010285,35439.65% 6.2 14 2-ші2015Кейт Роули378,44751.68% 12.03 11 1-ші2020322,25049.08% 2.6 1 1-ші2025ТБА 2022

Батыс Үндістан

Сайлау партиясы Тобының жетекшісіДауыс саныОрын саныПозицияҮкіметтік № Үлесі № Үлесі1958WIFLP119,52747.4%40.0%2-орын

Корпорациялар

Сайлауда дауыс беру Кеңесшілер Корпорациялар Басшы No. Дауыс үлесі±No.±No.±1959Эрик Уильямс140,27548.1%— 33?1968?49.4% 1.3% 35?197112,28752.1% 2.7% 22?197764,72551.1% 1.0% 22?198074,66757.8% 6.7% 311983Джордж Чемберс?39.1% 18.7% 4661987Лидер Дауыстар Орындықтар Үкімет позициясы No.%±No.±1980Эрик Уильямс (Ұлттық партия жетекшісі)7,09744.4— 42-ші1984Джордж Чемберс (Ұлттық партия жетекшісі)8,20041.4 3.0 3 2-ші1988Патрик Мэннинг (Ұлттық партия жетекшісі)5,97735.8 5.6 2-ші19926,55536.7 0.9 2-ші19965,02333.6 4.1 2-ші2001Орвилл Лондон10,50046.7 13.3 7 1-ші200512,13758.4 11.7 3 1-ші200912,31151.2 7.2 3 1-ші201319,97661.2 10.0 4 1-ші2017Келвин Чарльз13,31054.7 6.5 2 1-ші2021 қаңтарTracy Davidson Celestine13,28850.4 4.3 4 1-ші2021 желтоқсан11,943*40.8* 9.6* 5 2-ші