Солтүстік Тәжін шоқжұлдызы

Кіріспе

Солтүстік аспан жарты шарсындағы шоқжұлдыз Корона Бореалис – Солтүстік аспан жарты шарсындағы шағын шоқжұлдыз. Бұл 2 ғасырдағы астроном Птолемей тізімдеген 48 шоқжұлдыздың бірі және қазіргі 88 шоқжұлдыздың бірі болып табылады. Оның ең жарқын жұлдыздары жартылай шеңбер құрайды. Латынша атауы, пішінімен шабыттандырылып, «солтүстік тәж» дегенді білдіреді. Классикалық мифологияда Корона Бореалис көбінесе Дионис құдайының Крит ханшайымы Ариаднаға сыйлаған және оның аспанға орнатқан тәжін көрсетеді. Басқа мәдениеттерде бұл пішін ақсақалдар шеңберіне, бүркіт ұясына, аю орнына немесе түтін шығару тесігіне ұқсатылған. Птолемей сондай-ақ ұқсас пішіндегі оңтүстік әріптесі Корона Австралисті де тізімдеген. Ең жарқын жұлдызы – 2,2 шамалы Альфа Корона Бореалис. Сары супергигант R Coronae Borealis – сирек кездесетін гигант жұлдыздар класының прототипі – R Coronae Borealis айнымалылары, олар сутегіне өте жеткіліксіз және екі ақ жұлдыздың бірігуі нәтижесінде пайда болған деп есептеледі. Т Корона Бореалис, сондай-ақ, «Жанды Жұлдыз» деп те аталады, – қайталанатын жаңа жұлдыз деп танылатын ерекше өзгермелі жұлдыз. Әдетте 10 шамалы, ол соңғы рет 1946 жылы 2 шамаға дейін жарқылдады және 2024 жылы да осылай болады деп күтілуде. ADS 9731 және Sigma Coronae Borealis – тиісінше алты және бес құрамдас бөлігі бар көпжұлдыздар жүйелері. Бес жұлдыз жүйесінде Юпитердің мөлшеріндегі экзопланеталар табылды. Abell 2065 – Күн жүйесінен бір миллиард жарық жылы қашықтықта орналасқан, 400-ден астам мүшесі бар, өте шоғырланған галактикалар шоғыры, және ол өзі үлкен Корона Бореалис супершоғырының бір бөлігі.

Сипаттамалары

179 шаршы градусты алып жатқан және аспанның 0,433% құрайтын Корона Бореалис, IAU белгілеген шоқжұлдыздардың ауданы бойынша 73-орында тұр. Көрермендер үшін 50° оңтүстік ендік және 64° оңтүстік ендік аралығында шоқжұлдыздың кейбір бөліктері көкжиектен жоғары көтерілсе де, көкжиектен бірнеше градусқа дейінгі жұлдыздарды байқау мүмкін емес. Бельгиялық астроном Эжен Дельпорт 1930 жылы белгілеген шоқжұлдыздың ресми шекаралары сегіз сегменттен тұратын көпбұрышпен анықталады (инфографикада көрсетілген). Экваторлық координаттар жүйесінде осы шекаралардың оңтүстік көтерілу координаттары мен аралығында, ал еңіс координаттары 39,71° және 25,54° аралығында орналасқан. Оның Оңтүстік аспан жарты шарындағы аналогы – Оңтүстік Коронасы.

Жұлдыздар

Жұлдыздық шоқжұлдыздың ерекше тәж тәрізді пішінін құрайтын жеті жұлдыздың барлығы 4-ші шамадағы жұлдыздар, тек ең жарық жұлдызы Альфа Коронае Бореалис ерекшеленеді. Қалған алты жұлдыз – тета, бета, гамма, дельта, эпсилон және йота Коронае Бореалис. Немец картографы Иоганн Байер 1603 жылғы «Уранометрия» атласында Корона Бореалис шоқжұлдызындағы жиырма жұлдызға Альфадан Упсилонға дейін Байер белгілеулерін берді. Кейінгі астрономдар Зета Коронае Бореалисті қос жұлдыз деп анықтады және оның құрамдас бөліктерін Зета1 және Зета2 деп атады. Джон Флэмстид Ну Коронае Бореалиспен де солай істеді; Байер оны жалғыз жұлдыз деп санаған, ал Флэмстид оны екі жақын жұлдыз деп тапты. Ол оларды өзінің каталогында 20 және 21 Коронае Бореалис деп атады, сәйкесінше Ну1 және Ну2 белгілеулерімен бірге. Қытай астрономдары шоқжұлдызды құрайтын жұлдыздардың саны тоғыз деп есептеді, оған Пи және Ро Коронае Бореалис қосылды. Шоқжұлдыздың шекараларында 6,5 шамадан жарық 37 жұлдыз бар. Бұл Альгол типіндегі тұтқыр қос жұлдыз, оның шамасы 0,1 шамаға өзгереді және периоды 17,4 күнге созылады. Біріншілік жұлдыз – спектрлік класы A0V болатын ақ негізгі тізбек жұлдызы, оның массасы Күннің 2,91 есесі, ал жарықтығы 57 есе артық, және оның айналасында 60 астрономиялық бірлік (АБ) радиусы бар қалдықтар дискісі бар. Екіншілік серігі – спектрлік класы G5V болатын сары негізгі тізбек жұлдызы, оның диаметрі Күннің диаметрінен 0,9 есе кіші. Жерден 75±0,5 жарық жылы қашықтықта орналасқан Альфекка, ғарышта ортақ қозғалысқа ие Үлкен Аю жылдыздар тобының мүшесі деп саналады. 112±3 жарық жылы қашықтықта орналасқан, жарық компоненті 16,2 минут сайын пульсациялайтын жылдам тербелетін Ап жұлдызы. 7980 К температурасы бар A5V спектрлік класындағы жұлдыз, оның шамамен 2,6 күн радиусы бар, ал кіші жұлдыз 6750 К температурасы бар F2V спектрлік класындағы жұлдыз, оның шамамен 4,0 және 4 арасында. Нусаканның жанында Тета Коронае Бореалис орналасқан, ол 380±20 жарық жылы қашықтықта орналасқан және 4,13 шамасымен жарқырайтын қос жұлдыздық жүйе. Альфаның шығысында Гамма Коронае Бореалис орналасқан, тағы бір қос жұлдыздық жүйе, оның құрамдас бөліктері 92,94 жыл сайын бір-бірін айналып тұрады және Күн мен Нептун арасындағы қашықтыққа шамамен тең. Жарық компонент Дельта Скути айнымалы жұлдызы деп жіктеледі, бірақ бұл көзқарас баршаға мәлім емес. 170±2 жарық жылы қашықтықта орналасқан, Дельта Коронае Бореалис өмірінің көп бөлігінде ядросындағы сутегі отыны таусылғанға дейін B спектрлік класындағы көк-ақ негізгі тізбек жұлдызы болды. Оның жарықтығы мен спектрі Hertzsprung аралығын кесіп өткенін көрсетеді, ядродағы сутегін толық жандырып, ядроны қоршап тұрған қабықта сутегін жаққан. Зета Коронае Бореалис – екі көк-ақ компоненті бар қос жұлдыз, 6,3 доға секунд арақашықтықта орналасқан, оны 100 есе үлкейту арқылы оңай ажыратуға болады. Біріншісінің шамасы 5,1, ал екіншісінің шамасы 6,0. Ну Коронае Бореалис – оптикалық қос жұлдыз, оның құрамдас бөліктері Жерден шамамен бірдей қашықтықта, бірақ әртүрлі радиалдық жылдамдықтарға ие, сондықтан олар байланысты емес деп есептеледі. Негізгі Ну1 Коронае Бореалис – M2III спектрлік класындағы қызыл алып жұлдыз, шамасы 5,2, 640±30 жарық жылы қашықтықта орналасқан, ал екінші, Ну2 Коронае Бореалис – K5III спектрлік класындағы қызыл-сары алып жұлдыз, шамасы 5,4, 590±30 жарық жылы қашықтықта орналасқан. Ал Сігма Коронае Бореалис – шағын әуесқой телескоптарымен бөлінетін нағыз көп жұлдыздық жүйе. Бұл – шын мәнінде Күн сияқты массасы бар екі жұлдыздан тұратын күрделі жүйе, олар бір-бірін 1,14 күнде айналып тұрады, ал үшінші Күн сияқты жұлдыз 726 жылда айналып тұрады. Төртінші және бесінші компоненттер – қалған үш жұлдыздан 14000 АБ қашықтықта орналасқан қызыл карлик жүйесі. ADS 9731 – шоқжұлдыздағы тіпті сирек кездесетін көп жұлдыздық жүйе, ол алты жұлдыздан тұрады, олардың екеуі спектрлік қос жұлдыздар. Компоненттер былай ұйымдастырылған: Aa және Ab – бір-бірін 3,27 күнде айналып жүретін, спектрлік типтері F4V және F5V және 1,35 және 1,32 Күн массалары бар сары-ақ негізгі тізбек жұлдыздары. Бұл жұп 450 жыл бойы G4V спектрлік класындағы жұлдызды айналып жүреді. C жұлдызы – спектрлік түрі F3V сары-ақ жұлдыз, оның массасы Күн массасынан 1,41 есе көп, ол жарықтай бастады және негізгі тізбектен шығып кетті. Ол 1000 жыл бойы Da және Db жұлдыздарымен бірге, F7V спектрлік класындағы сары-ақ негізгі тізбек жұлдызы және M3V спектрлік класындағы қызыл карликпен айналып жүреді. Da және Db бір-бірін айналуға 14,28 күн жұмсайды. Соңында, C және Dab жұлдыздарының жүйесі, Aab және B жұлдыздарының жүйесі бір-бірін айналып өту үшін 20000 жылдан астам уақыт қажет. T Coronae Borealis – катаклизмік айнымалы жұлдыз, оны Blaze Star деп те атайды. Әдетте 10 шамасында тыныш, ең төменгі шамасы 10,2, ең жоғарғы шамасы 9,9 – ол бірнеше сағат ішінде 2 шамаға дейін жарықтанады, бұл ядролық тізбектік реакцияның және одан кейінгі жарылыстың салдарынан болады. T Coronae Borealis – T Pyxidis және U Scorpii сияқты рецидивті жаңа жұлдыздардың санатындағы бірнеше жұлдыздардың бірі. T Coronae Borealis-тің жарылысы алғаш рет 1866 жылы тіркелді; оның екінші жарылысы 1946 жылдың ақпанында тіркелді. T Coronae Borealis 2023 жылдың наурыз айында қараңғылана бастады және жаңа жұлдызға дейін бір жылдай қараңғыланатыны белгілі; осы себепті ол 2024 жылдың наурыз және қыркүйек аралығында жаңа жұлдызға айналуы күтілуде. T Coronae Borealis – қызыл-сары алып жұлдызы және ақ ергежейлі жұлдызынан тұратын қос жұлдыз, екі жұлдыз шамамен 8 айда бір-бірін айналып тұрады. R Coronae Borealis – 7000 жарық жылдан астам қашықтықта орналасқан сары-сары айнымалы супералып жұлдыз, және R Coronae Borealis айнымалылары деп белгілі жұлдыздар класының прототипі. Әдетте 6 шамасында, оның жарықтығы кейде 15 шамаға дейін төмендеп, содан кейін келесі бірнеше айда баяу жоғарылайды. Шаманың төмендеуі жұлдыздан шығарылған шаң оны жабады, нәтижесінде болады. Хаббл телескопымен тікелей түсірілген суреттер жұлдыздан 2000 АБ радиусына дейін созылған кең шаң бұлттарын көрсетеді, бұл жұлдыздың жұлдыздық желмен байланысты 5 нм диаметріндегі ұсақ бөлшектерден және 0,14 мкм диаметріндегі ірі бөлшектерден тұратын ағынымен сәйкес келеді. Әуесқой астрономдар бақылауға болатын жеткілікті жарықтығы бар бірнеше басқа айнымалы жұлдыздар бар, оның ішінде үш Мира типіндегі ұзақ кезеңді айнымалы жұлдыз бар: 1946 жарық жылы қашықтықта орналасқан, ол Күннен 16643 есе артық жарық шығарады және 3033 К температураға ие. Аспандағы ең қызыл жұлдыздардың бірі, ол Корона Бореалис пен Геркулес және Бутес шекараларының қиылысында орналасқан. Тағы бір қызыл алып жұлдыз, RR Coronae Borealis – 60,8 күнде 7,3 және 8,2 шама аралығында өзгеретін M3 типіндегі жартылай тұрақты айнымалы жұлдыз. RS Coronae Borealis – тағы бір жартылай тұрақты айнымалы қызыл алып жұлдыз, ол 332 күнде 8,7 және 11,6 шама аралығында өзгереді. Ол ерекшелігі – жылдам қозғалысымен (бір жылда 50 миллисекундтан жоғары) қызыл жұлдыз. Ал U Coronae Borealis – 3,45 күнде 7,66 және 8,79 шама аралығында өзгеретін Альгол типіндегі тұтқыр қос жұлдыздық жүйе.

The seven stars that make up the constellation's distinctive crown shaped pattern are all 4th magnitude stars except for the brightest of them, Alpha Coronae Borealis. The other six stars are Theta, Beta, Gamma, Delta, Epsilon and Iota Coronae Borealis. The German cartographer Johann Bayer gave twenty stars in Corona Borealis Bayer designations from Alpha to Upsilon in his 1603 star atlas Uranometria. Zeta Coronae Borealis was noted to be a double star by later astronomers and its components designated Zeta1 and Zeta2. John Flamsteed did likewise with Nu Coronae Borealis; classed by Bayer as a single star, it was noted to be two close stars by Flamsteed. He named them 20 and 21 Coronae Borealis in his catalogue, alongside the designations Nu1 and Nu2 respectively. Chinese astronomers deemed nine stars to make up the asterism, adding Pi and Rho Coronae Borealis. Within the constellation's borders, there are 37 stars brighter than or equal to apparent magnitude 6.5. In fact, it is an Algol type eclipsing binary that varies by 0.1 magnitude with a period of 17.4 days. The primary is a white main sequence star of spectral type A0V that is 2.91 times the mass of the Sun and 57 times as luminous , and is surrounded by a debris disk out to a radius of around 60 astronomical units (AU). The secondary companion is a yellow main sequence star of spectral type G5V that is a little smaller (0.9 times) the diameter of the Sun. Lying 75±0.5 light years from Earth, Alphecca is believed to be a member of the Ursa Major Moving Group of stars that have a common motion through space. Located 112±3 light years away, The brighter component is a rapidly oscillating Ap star, pulsating with a period of 16.2 minutes. Of spectral type A5V with a surface temperature of around 7980 K, it has around , 2.6 solar radii , and The smaller star is of spectral type F2V with a surface temperature of around 6750 K, and has around , , and between 4 and Near Nusakan is Theta Coronae Borealis, a binary system that shines with a combined magnitude of 4.13 located 380±20 light years distant. Flanking Alpha to the east is Gamma Coronae Borealis, yet another binary star system, whose components orbit each other every 92.94 years and are roughly as far apart from each other as the Sun and Neptune. The brighter component has been classed as a Delta Scuti variable star, though this view is not universal. Located 170±2 light years away, For most of its existence, Delta Coronae Borealis was a blue white main sequence star of spectral type B before it ran out of hydrogen fuel in its core. Its luminosity and spectrum suggest it has just crossed the Hertzsprung gap, having finished burning core hydrogen and just begun burning hydrogen in a shell that surrounds the core. Zeta Coronae Borealis is a double star with two blue white components 6.3 arcseconds apart that can be readily separated at 100x magnification. The primary is of magnitude 5.1 and the secondary is of magnitude 6.0. Nu Coronae Borealis is an optical double, whose components are a similar distance from Earth but have different radial velocities, hence are assumed to be unrelated. The primary, Nu1 Coronae Borealis, is a red giant of spectral type M2III and magnitude 5.2, lying 640±30 light years distant, and the secondary, Nu2 Coronae Borealis, is an orange hued giant star of spectral type K5III and magnitude 5.4, estimated to be 590±30 light years away. Sigma Coronae Borealis, on the other hand, is a true multiple star system divisible by small amateur telescopes. It is actually a complex system composed of two stars around as massive as the Sun that orbit each other every 1.14 days, orbited by a third Sun like star every 726 years. The fourth and fifth components are a binary red dwarf system that is 14,000 AU distant from the other three stars. ADS 9731 is an even rarer multiple system in the constellation, composed of six stars, two of which are spectroscopic binaries. efn|1=The components are organised thus: Aa and Ab are yellow white main sequence stars of spectral types F4V and F5V and 1.35 and 1.32 solar masses respectively, which orbit each other every 3.27 days. This pair is in a 450 year orbit with star B, a star of spectral type G4V that has around the same mass as the Sun. Star C is a yellow white star of spectral type F3V around 1.41 times as massive as the Sun, which has just started brightening and moving off the main sequence. It is in a 1000 year orbit with a pair of stars, Da and Db, a yellow white main sequence star of spectral type F7V and a red dwarf of spectral type M3V. Da and Db take 14.28 days to orbit each other. Finally the system of stars C and Dab, and the system of stars Aab and B, take more than 20,000 years to orbit each other. T Coronae Borealis is a cataclysmic variable star also known as the Blaze Star. Normally placid around magnitude 10—it has a minimum of 10.2 and maximum of 9.9—it brightens to magnitude 2 in a period of hours, caused by a nuclear chain reaction and the subsequent explosion. T Coronae Borealis is one of a handful of stars called recurrent novae, which include T Pyxidis and U Scorpii. An outburst of T Coronae Borealis was first recorded in 1866; its second recorded outburst was in February 1946. T Coronae Borealis started dimming in March 2023 and it is known that before it goes nova it dims for about a year; for this reason it is expected to go nova at any time between March and September, 2024. T Coronae Borealis is a binary star with a red hued giant primary and a white dwarf secondary, the two stars orbiting each other over a period of approximately 8 months. R Coronae Borealis is a yellow hued variable supergiant star, over 7000 light years from Earth, and prototype of a class of stars known as R Coronae Borealis variables. Normally of magnitude 6, its brightness periodically drops as low as magnitude 15 and then slowly increases over the next several months. These declines in magnitude come about as dust that has been ejected from the star obscures it. Direct imaging with the Hubble Space Telescope shows extensive dust clouds out to a radius of around 2000 AU from the star, corresponding with a stream of fine dust (composed of grains 5 nm in diameter) associated with the star's stellar wind and coarser dust (composed of grains with a diameter of around 0.14 μm) ejected periodically. There are several other variables of reasonable brightness for amateur astronomer to observe, including three Mira type long period variables: Located around 1946 light years distant, it shines with a luminosity 16,643 times that of the Sun and has a surface temperature of 3033 K. One of the reddest stars in the sky, it is located near the junction of the border of Corona Borealis with Hercules and Bootes. Another red giant, RR Coronae Borealis is a M3 type semiregular variable star that varies between magnitudes 7.3 and 8.2 over 60.8 days. RS Coronae Borealis is yet another semiregular variable red giant, which ranges between magnitudes 8.7 to 11.6 over 332 days. It is unusual in that it is a red star with a high proper motion (greater than 50 milliarcseconds a year). Meanwhile, U Coronae Borealis is an Algol type eclipsing binary star system whose magnitude varies between 7.66 and 8.79 over a period of 3.45 days

TY Coronae Borealis – пульсациялайтын ақ ергежейлі жұлдыз (ZZ Ceti типі), оның массасы Күннің 70% құрайды, бірақ диаметрі оның диаметрінің 1,1% ғана. 1990 жылы ашылған UW Coronae Borealis – Күннен аз массасы бар жұлдыздан және серік жұлдыздан материалды тартып алатын аккрециялық дискімен қоршалған нейтрон жұлдызынан тұратын төмен массалы X-ray қос жұлдыздық жүйесі. Оның жарықтығы өте күрделі түрде өзгереді: екі жұлдыз бір-бірін 111 минут сайын айналып тұрады, бірақ дегенератты жұлдыздың айналасындағы дискінің орбитасына сәйкес келетін 112,6 минуттық тағы бір цикл бар. 5,5 күндік соққы периоды аккрециялық дискінің уақытын көрсетеді...

Күннен тыс планеталық жүйелер

Күннен тыс планеталар бес жұлдыз жүйесінде расталды, олардың төртеуі радиалдық жылдамдық әдісімен табылды. Эпсилон Корона Бореалис спектрі 2005 жылдан 2012 жылға дейін жеті жыл бойы талданып, Юпитерден 6,7 есе үлкен планетаның орта есеппен 1,3 АЕ арақашықтықта әр 418 күнде айналып жүргенін көрсетті. Эпсилонның өзі K2III спектрлік типіндегі қызғылт түсті алып жұлдыз, ал Каппа Коронае Бореалис К1IV спектрлік типіндегі қызғылт түсті субжұлдыз, оның массасы Күннің массасынан екі есе көп. Оның айналасында шаң қалдықтары дискісі жатыр. Бұл планетаның массасы шамамен есептелді. Шаң дискісінің өлшемдері екінші субжұлдыздық серік болуы мүмкін екенін көрсетеді. Омикрон Коронае Бореалис – К типіндегі ірі дөңгелек, оның массасы 187 күнде бір рет айналатын бір планетасы бар – ірі дөңгелектер айналасында белгілі екі ең жеңіл планетаның бірі. XO 1 – шамамен 11 шамалы сары жұлдыз, G1V спектрлік типінде, массасы мен радиусы Күнге ұқсас. 2006 жылы ыстық Юпитер экзопланетасы XO 1b XO 1 орбитасында XO телескобын пайдалана отырып, транзит әдісімен табылды. Бұл планетаның көлемі шамамен Юпитермен тең, ол өз жұлдызының айналасында үш күнде бір рет айналады. 1997 жылы Жерден 57 жарық жылы қашықтықта орналасқан сары түстегі негізгі тізбекті жұлдыз және G0V спектрлік типіндегі Күн аналогы Rho Coronae Borealis радиалдық жылдамдығын талдау арқылы Юпитер көлеміндегі планеталық серіктің табылуы туралы хабарланды. Кейіннен Hipparcos спутнигінен алынған деректерді дәлірек өлшеу оның Юпитер массасынан 100 және 200 есе үлкенірек массасы бар жұлдыз екенін көрсетті. Эта Коронае Бореалис екі жұлдыздан тұратын қос жұлдыз жүйесі үшін өмірге жарамды аймақтағы ықтимал тұрақты планеталық орбиталар есептелді – сары негізгі тізбекті жұлдыздар, спектрлік типі бойынша G1V және G3V, массасы мен спектрі бойынша Күнге ұқсас. Әзірге планета табылған жоқ, бірақ 2001 жылы бұл жұлдыздардан 3640 АЕ қашықтықта L8 спектрлік типіндегі, Юпитерден 63 есе үлкен қоңыр ерікті серігі табылды.

Extrasolar planets have been confirmed in five star systems, four of which were found by the radial velocity method. The spectrum of Epsilon Coronae Borealis was analysed for seven years from 2005 to 2012, revealing a planet around 6.7 times as massive as Jupiter orbiting every 418 days at an average distance of around 1.3 AU. Epsilon itself is a orange giant of spectral type K2III that has swollen to and Kappa Coronae Borealis is a spectral type K1IV orange subgiant nearly twice as massive as the Sun; around it lies a dust debris disk, This planet's mass is estimated at The dimensions of the debris disk indicate it is likely there is a second substellar companion. Omicron Coronae Borealis is a K type clump giant with one confirmed planet with a mass of that orbits every 187 days—one of the two least massive planets known around clump giants. XO 1 is a magnitude 11 yellow main sequence star located approximately light years away, of spectral type G1V with a mass and radius similar to the Sun. In 2006 the hot Jupiter exoplanet XO 1b was discovered orbiting XO 1 by the transit method using the XO Telescope. Roughly the size of Jupiter, it completes an orbit around its star every three days. The discovery of a Jupiter sized planetary companion was announced in 1997 via analysis of the radial velocity of Rho Coronae Borealis, a yellow main sequence star and Solar analog of spectral type G0V, around 57 light years distant from Earth. More accurate measurement of data from the Hipparcos satellite subsequently showed it instead to be a low mass star somewhere between 100 and 200 times the mass of Jupiter. Possible stable planetary orbits in the habitable zone were calculated for the binary star Eta Coronae Borealis, which is composed of two stars—yellow main sequence stars of spectral type G1V and G3V respectively—similar in mass and spectrum to the Sun. No planet has been found, but a brown dwarf companion about 63 times as massive as Jupiter with a spectral type of L8 was discovered at a distance of 3640 AU from the pair in 2001.

Терең аспан нысандары

Корона Бореалисінің әуесқой телескоптармен байқауға болатын галактикалары аз. NGC 6085 және 6086 – бір-біріне телескоп арқылы бір көзбен көруге мүмкіндік беретіндей жақын орналасқан әлсіз спираль және эллипстік галактикалар. Abell 2142 – екі галактика шоғырының бірігуі нәтижесінде пайда болған, диаметрі алты миллион жарық жылы болатын үлкен, Х-сәулеленуі күшті галактика шоғыры. Оның қызыл жылжуы 0,0909 (яғни, ол 27 250 км/с жылдамдықпен бізден алыстап барады) және көрінетін шамасы 16,0. Ол шамамен 1,2 миллиард жарық жылы қашықтықта орналасқан. Бұл шоқжұлдыздағы тағы бір галактика шоғыры – RX J1532.9+3021, Жерден шамамен 3,9 миллиард жарық жылы қашықтықта. Бұл шоғырдың ортасында аса ірі және аса қуатты супермассивті қара тесіктердің бірін қамтитын үлкен эллипстік галактика орналасқан. Тағы бір галактика шоғыры – Abell 2162 – Геркулес супершоғырының құрамына кіреді.

Мифология

Грек мифологиясында "Корона Бореалис" Тесей мен Минотавр туралы аңызбен байланысты. Ол Дионис Криттегі Миностың қызы Ариаднаға берген тәжін бейнелейді деп есептелген, ол афиналық принц Тесейден бас тартқаннан кейін. Диониспен некелескенде ол тәжді киіп жүргенде, ол оны көкте олардың үйлену тойын атап өту үшін орналастырды. Басқа нұсқада Дионис Ариаднаға тәжді береді, ол өз кезегінде Критке Минотаврды өлтіру үшін келген Тесейге береді, Криттіктер Афинадан тамақтандыру үшін алым-салық талап етті. Батыр тірі жанды жойғаннан кейін лабиринттен құтылу үшін тәждің жарығын қолданады, ал Дионис кейіннен оны аспанға қояды. "De astronomia", Гигинусқа қатысты, оны Бахустың (Дионис) Олимпий тауына алғаш рет жақындаған кезде және өзін құдайларға ашқан кезде сыртқы түрін жасыру үшін киген тәж немесе гүл шоғырымен байланыстырды, бұған дейін ол Юпитердің тағы бір баласы ретінде жасырылған болатын, бұл жағдайда Семеле. Оның Геркулес шоқжұлдызына жақын болуы (De astronomia-да бұл туралы басқалар арасында Тесейге де қатысты деп жазылған) және Лира (Тесейдің лирасы бір жазбада) үш шоқжұлдыздың топ ретінде ойлап табылғанын білдіруі мүмкін. Corona Borealis - классикалық астроном Птолемейдің "Алмагестінде" аталған 48 шоқжұлдыздың бірі. Уэльс мифологиясында ол Caer Arianrhod, "Күміс шеңбердің қамалы" деп аталды және ол Ариянрод ханымның көктегі мекені болды. Ежелгі Балтықтар үшін "Корона Бореалис" "Гүл бақшасы" деп аталатын Даржелис деп аталды. Арабтар бұл шоқжұлдызды Альфекка деп атады (кейіннен Альфа Корона Бореалис деп аталды), бұл "бөлек" немесе "бөлініп" (الفكة) дегенді білдіреді, бұл Корона Бореалис жұлдыздарының жұқа асыл тастармен ұқсастығына сілтеме жасайды. Бұл да сынған ыдыс деп түсіндірілді. Бедуиндер арасында бұл шоқжұлдыз (قصعة المساكين) немесе "кедейлердің ыдысы / табағы" деп аталды. Американың түпкілікті тұрғындары Скидилер Корона Бореалис жұлдыздарын бас жұлдызы Полярис болатын жұлдыздар кеңесін көрсетті. Сонымен қатар бұл шоқжұлдыз от үстіндегі түтінді бейнелейді, ол құдайларға хабарларын жеткізеді, сондай-ақ бастықтар маңызды мәселелерді қарастыру үшін қалай жиналуы керектігін көрсетеді. Шоунилер жұлдыздарды әр түн сайын аспаннан жерге би билеу үшін түсіп келетін аспандық қарындастар ретінде қарастырған. Алфека - ең жас және ең әдемі әпкесі, оны аңшы ұстап алады, ол оған жақындау үшін далалық тышқанға айналады. Олар үйленді, бірақ ол кейінірек көкке оралды, күйеуі мен ұлы кейінірек оның артынан жүрді. Полинезия халықтары көбінесе Корона Бореалисті таниды; Туамотус халқы оны На Кауа ки токерау және, мүмкін, Те Хету деп атады. Бұл шоқжұлдыз Гавайидегі Кауа меа, Жаңа Зеландиядағы Рангавануа, Кук аралдарындағы Пукакупа атолліндегі Те Вале о Авиту деп аталатын. Тонгадағы аты белгісіз, ол Ао о Увеа немесе Кау купенга деп аталды. Австралиялық аборигендер астрономиясында жұлдыздар шоғыры жұлдыздардың пішініне байланысты womera ("бумеранг") деп аталады. Жаңа Оңтүстік Уэльстің солтүстік-батысындағы Уайлвун халқы Корона Бореалисті муллион воллаи "арқа ұясы" деп қарастырды, ал Алтайр мен Вега - әрқайсысы муллион деп атады - оны ертіп жүретін бүркіт жұбы. Солтүстік Австралияның Вардаман халқы бұл шоқжұлдызды ерлер, әйелдер және екі жыныстың заңдарының жиналатын орны деп санайды.

In Greek mythology, Corona Borealis was linked to the legend of Theseus and the minotaur. It was generally considered to represent a crown given by Dionysus to Ariadne, the daughter of Minos of Crete, after she had been abandoned by the Athenian prince Theseus. When she wore the crown at her marriage to Dionysus, he placed it in the heavens to commemorate their wedding. An alternative version has the besotted Dionysus give the crown to Ariadne, who in turn gives it to Theseus after he arrives in Crete to kill the minotaur that the Cretans have demanded tribute from Athens to feed. The hero uses the crown's light to escape the labyrinth after disposing of the creature, and Dionysus later sets it in the heavens. De astronomia, attributed to Hyginus, linked it to a crown or wreath worn by Bacchus (Dionysus) to disguise his appearance when first approaching Mount Olympus and revealing himself to the gods, having been previously hidden as yet another child of Jupiter's trysts with a mortal, in this case Semele. Its proximity to the constellations Hercules (which De astronomia reports was once attributed to Theseus, among others) and Lyra (Theseus' lyre in one account), could indicate that the three constellations were invented as a group. Corona Borealis was one of the 48 constellations mentioned in the Almagest of classical astronomer Ptolemy. In Welsh mythology, it was called Caer Arianrhod, "the Castle of the Silver Circle", and was the heavenly abode of the Lady Arianrhod. To the ancient Balts, Corona Borealis was known as Darželis, the "flower garden". The Arabs called the constellation Alphecca (a name later given to Alpha Coronae Borealis), which means "separated" or "broken up" (الفكة ), a reference to the resemblance of the stars of Corona Borealis to a loose string of jewels. This was also interpreted as a broken dish. Among the Bedouins, the constellation was known as (قصعة المساكين), or "the dish/bowl of the poor people". The Skidi people of Native Americans saw the stars of Corona Borealis representing a council of stars whose chief was Polaris. The constellation also symbolised the smokehole over a fireplace, which conveyed their messages to the gods, as well as how chiefs should come together to consider matters of importance. The Shawnee people saw the stars as the Heavenly Sisters, who descended from the sky every night to dance on earth. Alphecca signifies the youngest and most comely sister, who was seized by a hunter who transformed into a field mouse to get close to her. They married though she later returned to the sky, with her heartbroken husband and son following later. Polynesian peoples often recognized Corona Borealis; the people of the Tuamotus named it Na Kaua ki tokerau and probably Te Hetu. The constellation was likely called Kaua mea in Hawaii, Rangawhenua in New Zealand, and Te Wale o Awitu in the Cook Islands atoll of Pukapuka. Its name in Tonga was uncertain; it was either called Ao o Uvea or Kau kupenga. In Australian Aboriginal astronomy, the constellation is called womera ("the boomerang") due to the shape of the stars. The Wailwun people of northwestern New South Wales saw Corona Borealis as mullion wollai "eagle's nest", with Altair and Vega—each called mullion—the pair of eagles accompanying it. The Wardaman people of northern Australia held the constellation to be a gathering point for Men's Law, Women's Law and Law of both sexes come together and consider matters of existence.

Кейінгі сілтемелер

Corona Borealis шоқжұлдызы 1730 жылы Корбиниан Томас Atlas Mercurii Philosophicii Firmamentum Firminianum Descriptionem атласында Зальцбург архиепискобының құрметіне Corona Firmiana деп аталды, бірақ кейінгі картографтар бұл атауды қолдаған жоқ. Бұл шоқжұлдыз 1923 жылы жарық көрген Х.П. Лавкрафттың "Гипнос" әңгімесінде маңызды сюжеттік элемент ретінде пайда болған; әңгімедегі кейіпкерлердің бірі осы шоқжұлдыздан қорқады. Фин группасы Cadacross 2002 жылы "Corona Borealis" атты альбом шығарды.