Польшадағы Góra Kalwaria тарихы

Кіріспе

Góra Kalwaria (Гора-Кальвария) – Польшаның шығыс-орталық бөлігінде, Висла өзенінің жағасында орналасқан Мазовия воеводігінің қаласы. Варшавадан оңтүстік-шығысқа қарай шамамен орналасқан және 2019 жылғы мәліметтер бойынша, халқы 12 109 адамды құрайды. Бұл қала католик христиандары мен Гер әулетінің хасидтік яһудилері үшін зор діни маңызға ие.

Тарих

Гора ауылы XIII ғасырда болған. Бұл Польша Корольдігінің Ұлы Польша провинциясындағы Мазовия воеводствосындағы Черск округінде орналасқан, поляк аристократиясының жеке меншік ауылы еді. 1666 жылы «Топан су» деп аталатын шведтердің басып алу кезінде толығымен қиратылған ол, Познань епископы Стефан Вierzbowski-дің меншігіне өтті, ол қираған жерде жаңа қала салуға шешім қабылдады. Ол жердің қасиетті жерге ұқсас екенін көріп, жігерленді. 1670 жылы қала Жаңа Иерусалим деп аталды, қала құқықтары берілді және құрылыс жұмыстары басталды. Қаланың жоспары ортағасырлық Иерусалим карталарына негізделген, ал көшелер желісі латын кресін құрады. Епископ Доминикан, Бернардин және Пиар ордендерін қалаға қоныстануға шақырды, ол көп ұзамай монастырлар, шіркеулер, капеллалар және құдас жолдарымен (мысалы, Крест жолы станциялары) толып кетті. Қаланың таза христиан қаласы болуы тиіс еді және еврейлерге онда тұруға рұқсат берілмеді. Епископ Вierzbowski-дің қайтысы мен Польшаның бөлінісінен кейін қаланың құлдырауы басталды. Көптеген шіркеулер мен капеллалар бұзылды, ал 1883–1919 жылдары Гора-Калвария қала құқықтарынан айырылды. XIX ғасырдың басында еврейлерге қоныстануға қойылған тыйым алынды, содан кейін еврейлер қаладағы басым топқа айналды, сонымен қатар Ресейден қуылғандарының есебінен (Қоныс белдеуін қараңыз). Гора-Калвария кейіннен хасидтік иудаизмнің маңызды орталықтарының біріне және Гер әулетінің мекеніне айналды. 1815 жылы қала Польшаның Ресей бөлігіне қарады. Қаңтар көтерілісі кезінде қаланың өзінде немесе маңында поляк көтерілісшілері мен орыс әскерлері арасында бірнеше қақтығыстар болды. Қақтығыстар 1863 жылдың 27 қаңтарында, 4 наурызында және 12 сәуірінде, сондай-ақ 1864 жылдың 1 ақпанында болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гора-Калвария Германия тарапынан басылып алынды. 1918 жылдың 11 қарашасында, Польша тәуелсіздік алған күні, Шимон Адамьец басқаратын жергілікті поляк өрт сөндірушілері неміс әскерлерін қарсылықсыз қарусыздандырып, қаланы азат етті. 1919 жылы, Польша-Совет соғысы кезінде қалада бірнеше поляк атты әскер эскадрильясы құрылды. 1920 жылдың 13-14 тамызында поляктар қаланы басқыншы орыстардан сәтті қорғады. Варшава шайқасы (1920) кезінде Гора-Калварияда жарақат алған поляк әскерлері үшін аурухана ұйымдастырылды. Холокост кезінде қаланың еврей халқы алдымен шағын геттода шоғырланды. 1942 жылы олар Варшава геттосына, одан кейін Треблинка жойқын лагеріне көшірілді. 1945 жылы қала Польшаға қайтарылды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдарда коммунизм құлағанға дейін билікте болды. Коммунизм құлағаннан кейін маршал Юзеф Пілсудскіге және Польша-Совет соғысының поляк батырларына арналған соғысқа дейінгі ескерткіштер қайта орнатылды.

The village of Góra already existed in the 13th century. It was a private village of Polish nobility, administratively located in the Czersk County in the Masovian Voivodeship in the Greater Poland Province of the Kingdom of Poland. Completely destroyed during a Swedish occupation known as the Deluge, in 1666, it became the property of Stefan Wierzbowski, Bishop of Poznań, who decided to found a new town on the ruins. His plan was to build a calvary — a religious center dedicated to passion plays and services, which was popular in the early modern Poland. He was encouraged by the fact that the local landscape resembled that of the Holy Land. In 1670, the town was renamed Nowa Jerozolima, granted city rights and construction work kicked off. The urban design was based on medieval maps of Jerusalem, and the street grid formed a Latin cross. The bishop invited Dominican, Bernardine and Piarist orders to settle in the town, which soon became dotted with monasteries, churches, chapels and passion paths (such as stations of the Cross). The town was supposed to be a purely Christian one and Jews were not allowed to settle there. After Bishop Wierzbowski's death and the Partitions of Poland the decline of the town began. Many churches and chapels were pulled down, and in the years 1883–1919 Góra Kalwaria was deprived of town rights. In the early 19th century, the ban on Jewish settlement was lifted and afterwards Jews became the predominant group in the town, also due to their expulsion from Russia (see Pale of Settlement). Góra Kalwaria then became one of the major centers of Hasidic Judaism and home to the Ger dynasty. In 1815, the town fell to the Russian Partition of Poland. During the January Uprising, several clashes between Polish insurgents and Russian troops took place in the town or its environs. The clashes took place on 27 January, 4 March and 12 April 1863 and 1 February 1864. During World War I, Góra Kalwaria was occupied by Germany. On 11 November 1918, the day Poland regained independence, local Polish firefighters led by Szymon Adamiec disarmed the German troops without a fight and liberated the town. In 1919, during the Polish–Soviet War, several Polish horse artillery squadrons were formed in the town. On 13–14 August 1920, Poles successfully defended the town from the invading Russians. During the Battle of Warsaw (1920), a hospital for wounded Polish troops was organized in Góra Kalwaria. During the Holocaust, the Jewish population of the town was first concentrated in a small ghetto. In 1942, it was transferred to the Warsaw Ghetto and from there to the Treblinka extermination camp. In 1945, the town was restored to Poland, although with a Soviet installed communist regime, which then stayed in power until the Fall of Communism in the 1980s. After the Fall of Communism, pre war monuments dedicated to Marshal Józef Piłsudski and the Polish heroes of the Polish–Soviet War were restored.