Датнияда білім беру жүйесі: 15-16 жасқа дейін міндетті, мемлекеттік мектептер тегін. Жеке мектептерге де қолдау бар. 82% студенттер білімін жалғастырады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Даниядағы білім берудің жалпы шолуы
Overview of education in Denmark
Данияда 15-16 жасқа дейінгі балаларға білім алу міндетті (undervisningspligt), алайда Folkeskole ("мемлекеттік мектеп")-ге қатыну міндетті емес. Он бес/он алты жасқа дейінгі оқу жылдары Folkeskole деп аталады, себебі кез келген білім беру осы мектептердегі деңгейге сай болуы тиіс. Жастардың шамамен 82%-ы осы білімнен кейін жоғары білім алады. Мемлекеттік қаржыландырылатын білім беру көбінесе тегін және барлығына қолжетімді. Данияда жеке мектептерге қатысты ұзақ дәстүр бар және бастауыш білім беретін мектептердегі балалардың шамамен 15,6%-ы жеке мектептерде оқиды, олар ваучерлік жүйе арқылы қолдау көрсетіледі. 2008 жылы БҰҰ-ның Адам даму индексімен бірге жарияланған Білім индексі, 2013 жылғы деректерге сүйене отырып, Данияны 0.873 көрсеткішімен тізімдейді, бұл көрсеткіш әлемдегі ең жоғары көрсеткіштердің қатарында, Австралия, Финляндия және Жаңа Зеландиядан кейін орналасады. Даниядағы ерлер мен әйелдердің сауаттылық деңгейі шамамен 99% құрайды.
Education in Denmark is compulsory (undervisningspligt) for children below the age of 15 or 16, even though it is not compulsory to attend Folkeskole ("public school"). The school years up to the age of fifteen/sixteen are known as Folkeskole, since any education has to match the level offered there. About 82% of young people take further education in addition to this. Government funded education is usually free of charge and open to all. Denmark has a tradition of private schools and about 15.6% of all children at basic school level attend private schools, which are supported by a voucher system. The Education Index, published with the UN's Human Development Index in 2008, based on data from 2013, lists Denmark as 0.873, amongst the highest in the world, beneath Australia, Finland and New Zealand. Literacy in Denmark is approximately 99% for both men and women.
Тарих
Данияның білім беру жүйесінің бастауы орта ғасырдың басында Рим-католик шіркеуі құрған кафедралық және монастырь мектептеріне салады, ал 12-13 ғасырларда ашылған мектептердің жетісі бүгінгі күнге дейін сақталған. 1536 жылы ресми түрде іске асырылған Реформациядан кейін мектептер Корольдікке қарады. Олардың басты мақсаты – студенттерді теологиялық зерттеулерге дайындау, оларды латын және грек тілдерінде оқуға, жазуға және сөйлеуге үйрету болатын. Ол кездегі халықтық бастауыш білім әлі де жай-жақсы дамымаған еді, бірақ 1721 жылы патшалықтың барлық аймақтарында 240 rytterskoler («атты әскер мектептері») құрылды. Сонымен қатар, 18 ғасырда кең тараған пиетизм қозғалысы белгілі бір деңгейде сауаттылықты қажет етті, осылайша жалпы білім беруге деген қажеттілікті күшейтті. Руссо сияқты ойшылдардың ізгілік ойлары барлық балаларға білім беруді дамытуға көмектесті. 1809 жылы ескі дін қызметкерлері мектебі сол заманғы рухта гуманитарлық мемлекеттік қызметкерлер мектебіне айналдырылды, ол ежелгі грек және латын мәдениеттерін зерттеу арқылы «шынайы адамгершілікті қалыптастыруға» және табиғаттану мен қазіргі тілдерді оқытуға бағытталды. 19 ғасыр бойы (сондай-ақ бүгінгі күнге дейін) Данияның білім беру жүйесіне дін қызметкері, саясаткер және ақын Н.Ф.С. Грунтвигтің идеялары зор әсер етті, ол оқу-әдістемелік шабыттандыруға және халықтық жоғары мектептерді құруға ұмтылды. 1871 жылы 19 ғасырдың ғылыми-техникалық прогресі орта білім беруді екі бағытқа бөлуге алып келді: гуманитарлық және математика-ғылыми бағыттар. Бұл бөлініс 2005 жылға дейін гимназияның (академиялық жалпы орта білім беру бағдарламасы) құрылымының негізі болды. 1894 жылы Folkeskole («халық мектебі», мемлекеттік қаржыландырылатын бастауыш білім беру жүйесі) ресми түрде құрылды (оған дейін ол Almueskolen («жалпы мектеп») деп аталды), және индустриалды қоғамның талаптарына сай білім беру жүйесін жақсарту шаралары қабылданды. 1903 жылы гимназияның 3 жылдық курсы mellemskole («орта мектеп», 6-9 сыныптар) құру арқылы тікелей муниципалды мектептермен байланыстырылды, кейін ол realskoleмен алмастырылды. Бұрын гимназияға түсуге ниеттенген студенттер (осылайша университеттерге қабылдануға құқық алу үшін) жеке репетиторлыққа немесе басқа да осыған ұқсас тәсілдерге жүгінуге мәжбүр болды, өйткені муниципалды мектептер жеткіліксіз болды. 1975 жылы realskole жойылды және Folkeskole (бастауыш білім беру) оқушылардың академиялық жетістіктеріне қарамастан барлық балалардың бірдей мектептерде оқитын теңгерімді жүйеге айналды. Соңғы кездегі саяси партиялардың (мысалы, Социал-демократтар және Либералды Альянс) кейбіреулері міндетті білім беру мерзімін тоғыз жылдан он екі жылға дейін ұзартуды жақтауда.
The Danish education system has its origin in the cathedral and monastery schools established by the Roman Catholic Church in the early Middle Ages, and seven of the schools established in the 12th and 13th centuries still exist today. After the Reformation, which was officially implemented in 1536, the schools were taken over by the Crown. Their main purpose was to prepare the students for theological studies by teaching them to read, write and speak Latin and Greek. Popular elementary education was at that time still very primitive, but in 1721, 240 rytterskoler ("cavalry schools") were established throughout the kingdom. Moreover, the religious movement of Pietism, spreading in the 18th century, required some level of literacy, thereby promoting the need for public education. The philanthropic thoughts of such people as Rousseau also helped spur developments in education open to all children. In 1809, the old Clergyman's School was transformed in accordance with the spirit of the time into a humanistic Civil Servant's School which was to "foster true humanity" through immersion in the ancient Greek and Latin cultures combined with some teaching of natural science and modern languages. Throughout the 19th century (and even up until today), the Danish education system was especially influenced by the ideas of clergyman, politician and poet N. F. S. Grundtvig, who advocated inspiring methods of teaching and the foundation of folk high schools. In 1871, the scientific and technical development of the 19th century led to a division of the secondary education into two lines: the languages and the mathematics science line. This division was the backbone of the structure of the Gymnasium (i. e. academic general upper secondary education programme) until the year 2005. In 1894, the Folkeskole ("public school", the government funded primary education system) was formally established (until then, it had been known as Almueskolen ("common school")), and measures were taken to improve the education system to meet the requirements of industrial society. In 1903, the 3 year course of the Gymnasium was directly connected the municipal school through the establishment of the mellemskole ('middle school', grades 6–9), which was later on replaced by the realskole. Previously, students wanting to go to the Gymnasium (and thereby obtain qualification for admission to university) had to take private tuition or similar means as the municipal schools were insufficient. In 1975, the realskole was abandoned and the Folkeskole (primary education) transformed into an egalitarian system where pupils go to the same schools regardless of their academic merits. Recently, some political parties (e. g. Social Democrats and Liberal Alliance) have advocated extending the time of compulsory education from nine to twelve years.
Міндетті білім беру
Халық мектебі міндетті білім берудің барлық кезеңін қамтиды, 5-6 жастан 15-16 жасқа дейінгі білім алушыларды мектепке дейінгі, бастауыш және негізгі білім берумен қамтиды.
The folkeskole covers the entire period of compulsory education, from the age of 5 6 to 15 16, encompassing pre school, primary and lower secondary education.
Орта білім
Орта білім көбінесе екі жылдан төрт жылға дейін созылады және 15-16 және 18-19 жас аралығындағы оқушыларға арналған. Орта білім міндетті емес, бірақ көбінесе тегін болады, сондай-ақ студенттерге көптеген бағдарламалардың арасынан таңдау мүмкіндігі бар. Білім беру бағдарламаларының кейбіреулері академиялық бағытта, олардың ең көп таралғаны – гимназия. Ал қалғандары көбірек практикалық бағытта, мысалы, шеберлер немесе кеңсе қызметкерлері сияқты мамандықтарға дайындау үшін кәсіптік училищенің оқуымен және тәлімгерлікпен үйлесімде жүзеге асырылады. Данияда оқушылар орта білімді аяқтауға үш рет мүмкіндік алады, содан кейін олар өз күштерімен білім алуға тырысады. Егер олар осыдан кейін білім алуды жалғастырғысы келсе, оларға рұқсат беріледі, бірақ үкіметтен ешқандай қаржылық қолдау көре алмайды.
Secondary education usually takes two to four years and is attended by students between the ages of 15 16 and 18 19. Secondary education is not compulsory, but usually free of charge, and students have a wide range of programmes to choose from. Some education programmes are academically oriented, the most common being the Gymnasium. Others are more practically oriented, training students for jobs as e. g. artisans or clerks through a combination of instruction in vocational schools and apprenticeship. In Denmark students have three attempts to finish their secondary education; from there on they are left on their own. If they wish to continue from here on, they are allowed to get an education but no longer with any economic support from the government.
Орта білімнен кейінгі білім беру
Данияда жоғары білім алу әртүрлі білім беретін мекемелерде мүмкін. Магистрлік деңгейде білім беруді тек университеттер жүзеге асырады, ал университет колледждері белгілі бір бакалаврлық дәрежелерді ұсынады, бірақ магистрлік деңгейде білім беру үшін университетпен ынтымақтастық жасай алады (мысалы, Орхус университетіндегі журналистика магистрі Данияның медиа және журналистика мектебімен бірлесіп ұсынылады). Бакалаврлық дәрежелер университеттерде академиялық бакалавр дәрежесі немесе университет колледждерінде кәсіби бакалавр дәрежесі (дан. professionsbacheloruddannelse) түрінде болады, бірақ университеттер де кәсіби бакалавр дәрежесін ұсына алады, мысалы, Ольборг университетінде әлеуметтік жұмыскер мамандығын алуға болады.
Higher education in Denmark can take place at a number of different institutions that offer educations of different types. Only universities offer education at the master level, while university colleges offer certain bachelor degrees, but may collaborate with a university to offer a master level degree (such as the MA in Journalism at Aarhus University being a collaboration with the Danish School of Media and Journalism. Bachelor degree are either academic bachelor degrees at universities or professional bachelor degrees at university colleges (Danish: professionsbacheloruddannelse), but universities may also offer professional bachelor degrees, and for instance, you can take the education to become a social worker at Aalborg University.
Бизнес академиялары
Бизнес академиялары (даниялық: Erhvervsakademi) екі жылдық академиялық мамандық бағдарламаларын ұсынады; кейбір бизнес академиялары кәсіби бакалавр бағдарламаларын, сондай-ақ ересектерге арналған білім беру мен дипломдық бағдарламаларды да ұсынады.
Business academies (Danish: Erhvervsakademi) offer two year academy profession programmes; some business academies also offer professional bachelor programmes, further adult education and diploma programmes.
Теңіз білім беру мекемелері
Теңіз білім беру мекемелері Дания сауда флоты және балық аулау саласы үшін оқу бағдарламаларын ұсынады.
The maritime education institutions offer study programmes for the Danish merchant fleet and the fishing industry.
Университеттер
Данияның кәсіптік жоғары колледждері (professionshøjskoler) мамандыққа қатысты жоғары білім, сондай-ақ орта буынғы жоғары білім (MVU) және дипломдық курстарды ұсынады, бірақ магистратура деңгейінде университет білімі бермейді.
Danish university colleges (professionshøjskoler) offer profession specific tertiary education, also known as medium higher education (MVU) and diploma courses, but do not offer university education at postgraduate level.
Сәулет және өнер саласындағы мекемелер
Архитектура және өнер институттары бейнелеу және қолданбалы өнер салаларында әртүрлі білім беру бағдарламаларын ұсынады.
The institutions in architecture and art offer various degree programmes within the fine arts and applied arts.
Университеттер
Даниядағы алғашқы университет – Копенгаген университеті, ол 1479 жылы құрылған. Екіншісі – Шлезвиг-Гольштейндегі Киль университеті, ол 1665 жылы құрылған. 1864 жылы Шлезвиг-Гольштейн неміс әскерлері тарапынан басып алынған кезде Копенгаген университеті Дания Корольдігіндегі жалғыз университет болды және 1928 жылға дейін, Орхус университеті құрылғанға дейін осылай жалғасты. Содан бері көптеген университеттер ашылды және қазір Данияда сегіз университет бар. Даниядағы жоғары білім Еуропалық Одақ және Швейцария студенттері үшін тегін. Бакалавриат, магистратура, докторантура, алмасу бағдарламалары және жазғы мектептер сияқты көптеген бағдарламалар ағылшын тілінде оқытылады.
The first university in Denmark, University of Copenhagen, was established in 1479. The second, University of Kiel in Schleswig Holstein, was established in 1665. When Schleswig Holstein was conquered by German forces in 1864, the University of Copenhagen was once again the only university in the Kingdom of Denmark and remained so until 1928 when the Aarhus University was founded. Since then, more universities have been established, and Denmark now has eight universities. Higher education in Denmark is free for students from the European Union and Switzerland. Many programmes are taught in English, including Bachelor's, Master's, PhD, exchange, and summer school programmes.
Академиялық еркіндік
Wright және Ørberg (2008) Данияның жоғары білім беру жүйесі туралы маңызды қорытынды жасады: «Даниялық модель еркін нарық пен жаңартушы мемлекеттік үлгілердің ең жаман жақтарын біріктіреді: университеттерге, олардың басшыларына және ғалымдарына өздерінің экономикалық өмір сүрулері үшін жеке жауапкершілікпен еркіндік беріледі, бірақ бұл секторге саяси бақылау күшті. Бұған «университеттерді босату» дейді». 2017 жылы Еуропалық Одаққа мүше 28 елдегі университеттердегі академиялық еркіндік туралы салыстырмалы зерттеуде Дания тек 24-ші орынды иеленді. Барлық санаттар бойынша (заңнамадағы академиялық еркіндік; заңнамадағы институционалдық автономия; заңнамадағы басқарудың дербестігі; жұмыс орнының тұрақтылығы; конституция және халықаралық келісімдер) Дания Еуропалық Одақтың орташа көрсеткіштерінен төмен болды. Зерттеу авторлары Даниядағы академиялық еркіндікке қойылған шектеулер көптеген басқа ЕО мемлекеттерінде өте қатаң деп есептелер еді деп мәлімдейді.
Wright and Ørberg (2008) came to a critical conclusion on the Danish system of higher education: "The Danish model combines the worst of both the free trade and the modernising state models of autonomy: universities, their leaders and academics are given freedom in the sense of individual responsibility for their own economic survival, whilst the sector comes under heavy political control. This is called "setting universities free"." In a 2017 comparative study on academic freedom in the universities of 28 European Union members, Denmark ranks only 24th. In all categories (academic freedom in legislation; institutional autonomy in legislation; self governance in legislation; job security; constitution and international agreements), Denmark ranked below the EU average. The authors of the study argue that the restrictions on academic freedom in Denmark would, in most other EU states, be considered draconian.