Кіріспе

Орта мектеп бағдарламасы

Дания гимназиясы Folkeskole мектебінің 9-шы және 10-шы сыныптарынан кейін жалғасатын, 3 жылдық, жалпы білім беруге бағытталған жоғары орта мектеп бағдарламасын ұсынады. Бұл бағдарлама жоғарғы орта мектептің бітіру емтиханына (studentereksamen) дайындауға көмектеседі. Осы емтиханды тапсырған түлектер, жоғары білім беруге қатысты арнайы қабылдау ережелеріне сәйкес, жоғары білім берудің дайындық курстарына түсуге құқылы. Күнделікті сөйлеу тілінде гимназия формальды түрде STX деп аталады. Академиялық гимназиядан өзге, Данияда кәсіби бағытталған жоғары орта білім берудің басқа да түрлері бар. Олардың ішінде ең негізгілері: højere handelseksamen немесе HHX ("Жоғары коммерциялық емтихан бағдарламасы"), højere teknisk eksamen немесе HTX ("Жоғары техникалық емтихан бағдарламасы") және højere forberedelseseksamen немесе HF ("Жоғары дайындық емтихан бағдарламасы").

Институттардың түрлері

2015 жылдан бастап, Данияның барлық аймақтарында орналасқан, әртүрлі мөлшердегі шамамен 140 гимназияда жоғары орта білім берудің академиялық бағытталған, жалпы білім беру бағдарламасы ұсынылады, оны аяқтаған соң жоғары мектептен түлектер емтиханы тапсырылады. 2015 жылғы мәліметтер бойынша ең кішкентай гимназияда 36 оқушы, ал ең ірісінде 1470 оқушы оқиды. Жоғары мектептен түлектер емтиханын ересектерге арналған екі жылдық арнайы курстарда да тапсыруға болады.

Пәндер мен мамандықтар

Гимназияға қабылданатын студенттер әртүрлі пәндерден тұратын бірнеше бағдарламаның ішінде "студие-тренинг" ("мамандық оқу бағдарламасы") таңдайды. Осы бағдарламалардың пәндерін жергілікті мектеп басшылығы өздеріне қарай бейімдейді. Курстың басында студенттер әдетте таңдаған бағытына сәйкес сыныптарға бөлінеді, әр оқушы міндетті пәндерді өз сыныбымен бірге оқиды, бірақ әр пән үшін басқа мұғалім болады. Оқу курсы үш жылға созылады және барлық студенттерге ортақ міндетті пәндер, студенттің оқу бағдарламасына кіретін пәндер мен қосымша пәндерден тұрады. Көптеген пәндерді А, В және С деңгейлерінде оқуға болады; А – ең жоғары деңгей, әдетте студент осы пәнді гимназия курсының үш жылы бойы оқуы тиіс. Әр студент қанша пән оқып, қандай деңгейде білім алуы керек екеніне қатысты белгілі талаптар бар. Мысалы, барлық студенттер A деңгейінде кем дегенде төрт пән (соның ішінде ең жоғары деңгейде екі міндетті пән: Дания тілі мен Тарих) және барлық студенттер B деңгейінде табиғаттану пәнін оқуы керек. Негізгі пәндерден өзге, арнайы пәндер де бар. Біріншісі – "almen sprogforståelse", ол студенттерге жалпы тіл білімін үйретеді және сөйлемдерді талдау қабілетін дамытады. Бұл пәннің жалпы бөлігінен өзге, студенттерге латын тілінің негізгі түсініктерін беруді мақсат ететін латын бөлігі де бар. Бұл пәннің мақсаты – гимназиядағы тілдерге қатысты пәндерге негіз қалау. Тағы бір пән – "Almen studieforberedelse". Оның мақсаты – студенттерді гимназияда қарастырылатын үш негізгі оқу саласымен: гуманитарлық ғылымдар, әлеуметтік ғылымдар және табиғаттану ғылымдарымен таныстыру. Сонымен қатар, студенттерге әртүрлі факультеттерде қолданылатын әртүрлі әдістемелерді үйрету көзделеді. Сабақтар екі немесе одан да көп студенттік пәндердің үйлесімін қамтиды (мысалы, Дания тілі, Тарих және Физика). Студенттер алған әдістемелік білімдерін қолданып, күрделі мәселелерді шешуге үйренеді.

Классикалық желі

2014 жылға қарай, шамамен 15 гимназия (мысалы, Н. Захле гимназиясы, Рибе Катедральдік мектебі және Тистед гимназиясы) классикалық бағытты (den klassiske linje немесе den klassisksproglige linje, "классикалық тілдер бағыты") ұсынады, ол латын және ежелгі грек тілдерінен, классикалық филология пәнінен тұрады және жоғары деңгейде оқытылады. Бағыттың мақсаты – классикалық кезеңнің тілдерін, еңбектерін, дүниетанымын және т.б. толыққанды түсіну. Гомердің "Одиссеясы" мен "Илиадасы", Овидийдің "Метаморфозалары" сияқты классикалық шығармалар (немесе олардың бөліктері) көбінесе аудармада немесе түпнұсқа тілдерінде оқылады. Латын және/немесе ежелгі грек тілдерін оқыған студенттер әдеттегі ақ түсті түлек шапқасының орнына қара түсті түлек шапқасын таңдайды. Бұл гимназиялардың бұрын "латын мектептері" деп аталуына байланысты, латын тілінің сол кездегі маңызды рөліне деген құрметті білдіреді. Осы дәуірдегі түлек шапқасы бастапқыда қара түсті болған, сондықтан латын және/немесе ежелгі грек тілдерін бітірген түлектер үшін қара түсті (бірақ қазіргі заманғы) түлек шапқасын таңдау дәстүрге айналды (алғашқы үлгідегі қара шапқа да қол жетімді). Қара шапқаға қатысты тағы да бірнеше дәстүрлер бар, бірақ ресми шектеулер жоқ: кез келген түлек қаласа, қара түлек шапқасын таңдай алады, бірақ мұндай шешім көбінесе жат көрінеді, тіпті әртүрлі дәстүрлер және қара шапқаны киюге кімнің құқығы бар екендігі туралы пікірталастар да болады.

Жалпы мақсаттар

Бастауыш мектептің 9-сыныбын аяқтағаннан кейін, гимназия 3 жылдық жалпы білім беру курсын ұсынады. Бұл жоғары білім алу үшін қажетті негізді қамтамасыз етеді және бітіру емтиханымен (жоғарғы сатыдағы мектептің бітіру емтиханы) аяқталады. Дания тілінде "studentereksamen" деп аталатын жоғарғы сатыдағы мектептің бітіру емтиханы, ережелерге сәйкес, студентті жоғары білімге түсуге құқық береді. Оқыту процесі оқушылардың жеке тұлғалық дамуына және рухани жетілуіне, сондай-ақ демократиялық қоғамда белсенді қатысуға деген қызығушылықтары мен қабілеттерін дамытуға да көмектесуі керек.

Нұсқаулық

Оқу басталғанда мұғалім оқушылармен бірлесіп күзгі семестрдегі оқу жоспарын дайындайды немесе оқушыларға осы жоспар туралы хабарлайды. Оқудың кейінгі кезеңдерінде мұғалім мен оқушылар жұмысты бірге жоспарлайды. Кейбір емтихандардың барлығы студенттер үшін міндетті (мысалы, жазбаша дания тілінен). Басқа пәндер бойынша емтихандарды білім және ғылым министрлігі жыл сайын әр студент үшін таңдайды. Студенттердің үлгерімі жеті баллдық шкала бойынша бағаланады және емтиханды өткен деп есептеу үшін студент кемінде 02 балл алуы тиіс.

Тарих

Студенттік емтихан (алғашқыда examen artium деп аталды) 1630 жылы құрылды. 1850 жылдан бастап гимназиялар (бұрынғысы lærde skoler ("білімді мектептер") немесе latinskoler ("латын мектептері") деп аталған) студенттерді емтихандауды бастады. 1871 жылы гимназиядағы білім математикалық-ғылыми және лингвистикалық-тарихи бағыттарға бөлінді. Сонымен қатар, өздігінен оқыған адамдарға арналған университет түсу емтиханы жойылды. Әйелдерге студенттік емтиханға түсуге 1875 жылға дейін рұқсат берілмеді. 1903 жылы оқу бағыттары математикалық-ғылыми, қазіргі лингвистикалық және классикалық лингвистикалық болып өзгертілді, сондай-ақ мектептердің атауы ресми түрде гимназия деп өзгертілді. 1958 жылдан бастап екі бағыт бойынша оқу жүргізілді: математикалық-ғылыми және лингвистикалық. Бірінші курс аяқталғаннан кейін студенттер әртүрлі мамандықтарды таңдауға мүмкіндік алды (мысалы, қазіргі тілдер немесе классикалық тілдер). Алайда, 1988 жылы бұл жүйе өзгертілді, екінші курс студенттері әртүрлі пәндерді еркін таңдауға мүмкіндік алды (мысалы, студент бастапқыда математикалық бағытты таңдаған болса да, ең жоғары деңгейде тіл және ғылыми пәндерді бірге оқуға мүмкіндік алды). 2005 жылы екі бағытты жүйе жойылды және гимназия толығымен реформаланды. Әр гимназияның өзі шешетін көптеген оқу бағыттары ұсынылды, бұл студенттерге көбірек бейімделу мүмкіндігін береді деп есептелді. Студенттер енді түскен кезде бағытты таңдамайды, мектепке қандай бағытты таңдауға ниеттенетінін хабарлайды және соңғы шешім әртүрлі факультеттермен (негізінен гуманитарлық ғылымдар, тілдер және табиғаттану) танысқаннан кейін жарты жылдан соң қабылданады. Сонымен қатар, әлеуметтану сияқты көптеген жалпы пәндер міндетті болды.