Кіріспе

Австриядағы оңшыл саяси қозғалыс

Австрия нацизмі немесе австриялық ұлттық социализм – 20 ғасырдың басында құрылған жалпыгермандық қозғалыс. Қозғалыс 1903 жылғы 15 қарашада Австрияда Неміс жұмысшы партиясының (DAP) құрылуымен нақты форма алды, оның кеңсесі Ауссиг қаласында (қазіргі Чехиядағы Усти-над-Лабем) орналасқан. Энгельберт Доллфустың (1932–1934) билігі кезінде қозғалыс қысымға алынды, оның саяси ұйымы, DNSAP («Германия ұлттық социалистік жұмысшылар партиясы») 1933 жылдың басында тыйым салынды, бірақ 1938 жылы Австрияны Германия аннексиялағаннан кейін қайта жаңғыртылып, Германия нацистік партиясының құрамына енді.

Шығу тегі

Франко Штайн Эгерден (қазіргі Чеб, Чехия) және Брюкстен (қазіргі Мост, Чехия) кітап мұқабасын жасаушы шәкірт Людвиг Фогель 1893 жылы Deutschnationaler Arbeiterbund (Германиялық Ұлттық жұмысшылар одағы) ұйымдастырды. Бұл теміржол, кен және тоқыма өнеркәсібінің жұмысшылары, шәкірттері мен кәсіби одақ мүшелерінен құралған, олар жұмыс күшінің неміс тілін білмейтін бөліктерімен, әсіресе теміржол саласындағы қақтығыстардың нәтижесінде ұлтшылдыққа бейімделді. 1899 жылы Штайн Эгерде жұмысшылардың съезін шақырып, 25 тармақты бағдарлама жариялады. 1902 жылғы сәуірде Саазда "Австрия үшін неміс саяси жұмысшылар қауымдастығы" (Deutschpolitischer Arbeiterverein für Österreich) деген атпен тағы бір съез өткізілді. 1903 жылғы 15 қарашада Ауссигте олар "Австриядағы неміс жұмысшы партиясы" (Deutsche Arbeiterpartei in Österreich) деген атпен қайта ұйымдасты. Келесі партия съездерінде Ханс Книрш өздерін "Nationalsozialistische" (Ұлттық-социалистік) немесе "Deutsch Soziale" (Неміс әлеуметтік) жұмысшы партиясы деп атауды ұсынды. Чех Ұлттық-әлеуметтік партиясының атын қайталауды қаламаған Богемиялық топтар бұл ұсынысты қабылдамады. Бұл топтың алғашқы мүшелерінің бірі – Фердинанд Буршовский, ол Хогенштадттан (Моравия) шыққан баспагер, жазушы және баспа ісімен айналысқан.

DNSAP

1918 жылы мамыр айында Венада өткен партия съезінде DAP өзінің атын Deutsche Nationalsozialistische Arbeiterpartei (DNSAP) деп өзгертті. Ол кейіннен неміс нацистік манифестіне әсер еткен деп есептелетін Ұлттық социалистік бағдарламаны жариялады. 1920 жылдан бастап партияның символы ретінде свастика қосылды. 1920 жылға дейін ол балға, емен жапырақтары және қаламдан тұрды. Австрияның DNSAP 1923 жылы бірнеше фракцияларға, ал 1926 жылы доктор Уолтер Риль басқарған Deutschsozialen Verein (Германияның әлеуметтік қауымдастығы), Шульц тобы, Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei Österreichs – Hitlerbewegung және басқа да шашыраңқы топтарға бөлінді. 1930 жылдан кейін ДНСАП-тың көптеген бұрынғы мүшелері Австрияда туған Адольф Гитлер басқарған неміс НСДАП-ын қолдады және 1938 жылы Австрияның Германиямен қосылуына (Аншлюс) әкелген нацистік төңкеріске жетекшілік еткен маңызды күштердің бірі болды. Фашизмді зерттеуші Стэнли Пейннің сөзіне сәйкес, егер 1933 жылы сайлаулар өткізілсе, ДНСАП шамамен 25% дауыс жинаған болар еді. "Contemporary Time" журналының сарапшылары 50% қолдау көрсету мүмкіндігін айтты, ал нацистік Германиямен шектес Тироль аймағында бұл көрсеткіш 75% жеткен. Гитлердің жалпы фюрер ретінде мойындалуына байланысты Landesleiter деп аталған партия жетекшілерінің қатарында Альфред Прокш (1931–33), Герман Нойбахер (1935) және Йозеф Леопольд (1936–38) болды, бірақ нақты билік көбінесе Гитлердің Австриядағы нацистік қызметті бақылау үшін жіберген неміс Теодор Хабихт қолында болды.