Кіріспе

Француздық сән дизайнері (1876–1975)
haute couture дизайнері

Мадлен Вионне (ма. də. lɛn vjɔ. ne; 22 маусым 1876, Лоирет, Франция – 2 наурыз 1975) – француз сән дизайнері, ең белгілісі "диагональ кесім киімнің пионері" ретінде танымал. Вионне Лондонға оралғанға дейін онда білім алып, 1912 жылы Парижде өзінің алғашқы сән үйін ашты. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда 1914 жылы жабылуға мәжбүр болғанымен, соғыс аяқталғаннан кейін ол қайта ашылды және Вионне 1920-30 жылдардағы Париждің жетекші дизайнерлерінің біріне айналды. Вионне 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда тағы да үйін жабуға мәжбүр болды және 1940 жылы зейнеткерлікке шықты. Лоиреттегі Шильер-о-Буадағы кедей отбасында дүниеге келген Вионнеттің ата-анасы оның өте кішкентай кезінде ажырасып, ол бес жасында әкесімен, жол төлемі жинаушымен бірге Обервильерге көшіп кетті. Оқуын аяқтағаннан кейін Вионне он екі жасында гарде-шамптр мүшелерімен бірге тігіншінің шәкірті болды. 18 жасындағы қысқа некеден кейін және жас баласын жоғалтқаннан кейін ол күйеуін тастап, Лондонға аурухана тігіншісі болып жұмыс істеуге кетті. Лондон кезінде Вионне Кейт Рейлидің модельері болып жұмыс істеді. Вионне ақырында Парижге оралып, алты жыл бойы Callot Soeurs сән үйінде туалеттер жасаушы болып жұмыс істеді. Үйдің басшысымен келіспеушілік туындағаннан кейін Вионне қызметінен кетуге ниеттенді. Ол Калло әпкелерінің үлкені Мари Калло Гербердің өтінішімен қалды, өйткені Гербермен бірге тірі модельде драпировкаланған эскиздерді жасау мүмкіндігі бар лауазым ұсынылды. Оның қарапайымдыққа құштарлығы, әдеттегідей, сән үйінің әшекейлі тігістерімен үйлеспеді. Оның жалаңаяқ модельдерді пайдалануы және кең көйлектерді жасауы үйдің стиліне қайшы келді. 1925 жылы Вионнеттің сән үйі Нью-Йорктегі Бесінші авенюде кеңейді. Ол тігілген киімдерді сатты және оларды киюшіге бейімдеді, Марлен Дитрих, Кэтрин Хепберн, Джоан Кроуфорд және Грета Гарбо сияқты әйгілі актрисалар киген сезімтал көйлектерімен сәнді трендтерді орнатты. Вионне "сәттің дизайнері" болуға ұмтылмады, әйел әдемілігі туралы өзінің жеке көзқарасына адал болуды қалаған.

Стилдер мен техника

Коко Шанельмен қатар, Вионнеге қатаң, формалды киімдерден арылып, жұмсақ, әсем киімдерге бет бұру еңбегі сіңірілді. Шанельден өзгеше, Вионне өзін өзі таныстыруға құштарлық танытпады; 1940 жылы зейнеткерлікке шығуы оның кең қозғалысқа жасаған үлесін ұмыттырды. Корсеттерден, жастықтардан, қаттылықтан және әйел денесінің табиғи пішінін бұрмалайтын барлық нәрседен бас тартып, ол әйелдің табиғи сымбатын көрсететін киімдерімен танымал болды. Дункан сияқты, Вионне де ежелгі грек өнерінен шабыт алды, онда киімдер денеге орай шалқып, оның пішінін бұрмаламайды. Оның стилі мансабы бойында көп өзгермеді, бірақ 1930 жылдары сәл бекітілді. Вионненің денеге жақын, әдемі, сәнді көрініс жасау үшін қиғаш кесімді қолдануы әйелдер киімін революциялық түрде өзгертіп, оны сән әлемінің шыңына жеткізді. Кейде осы өнертабысы үшін оған құрмет көрсетілсе де, Вионне бұл әдісті, бұрын юбкалардың жиегінде, әшекейлерде қолданылған, бірақ толық дене киімдеріне енгізгенін айтты. Шебер тігінші Вионне матаның қиғаш кесілгенін білді, оны әйел денеінің қисықтарына сәйкес етіп тігіп, қозғалыстың оңайлығын көрсетеді. Ол кесімді өзіндік есімді білдіру және қозғалыс мүмкіндігін арттыру үшін пайдаланды, дизайнына ыңғайлылық пен қозғалыс, сондай-ақ форманы қосты. Вионненің сырттай қарапайым стильдері ұзақ дайындық процесін қажет етті, оған мата кесу, бүктеу және кішкентай қуыршақтарға тігу кірді. Ол шифон, жібек немесе марокколық крептен толық киімдерді тірі өлшемде қайта жасады. Вионне киім жасау үшін креп-де-шин, габардин және атлас сияқты материалдарды қолданды; бұл маталар 1920 және 30 жылдардағы әйелдер сәнінде сирек кездесетін. Ол бүктеуге қолайлы болу үшін қажетті өлшемнен екі метрге енірек матаға тапсырыс берді, нәтижесінде сәнді, сезімтал, бірақ сонымен бірге қарапайым және заманауи киімдер пайда болды. Вионне киіміне жабысып, оны киген адаммен бірге қозғалатын ерекше стильдерге орама киім, мойындық және корсаж кіреді.

Кейінгі дизайнерлерге әсері

Мадлен Вионне 20-ғасырдың ең ықпалды сәнгерлерінің бірі саналады. Оның қиғаш кесімі және сәнге қатысты қалалық сезімталдық көзқарасы заманауи сәнге күшті және кең таралған әсер етеді, бұл Осси Кларк, Халстон, Джон Галлиано, Comme des Garçons, Аззедин Алайя, Иссей Мияке және Марчеса сияқты өткен мен қазіргі заманғы дизайнерлердің коллекцияларында көрініс береді. Мияке бірде Вионненің жұмысын алғаш көргенде: «Әйелдің судан шығып, бір ғана әдемі матаға оралған күйін көруден туындаған әсер сезіміне ұқсас болды» деген еді. Вионне француз жазушысы Мадлен Шапсалдың анасы Марсель Шомон сияқты сәнгерлерге шабыт берді. Ол Шапсалдың рухани анасы болды.