Кіріспе

Грекиялық неоплатонист философ (шамамен 213–273 жж.) "Жоғарылық туралы" трактатының анонимді авторы.

Кассиус Лонгинус (Κάσσιος Λογγῖνος; шамамен 213 – 273 ж. б.э.) – грек риторигі және философиялық сыншы. Эмесада немесе Афинада дүниеге келген ол Александрияда Аммоний Саккас пен Ориген Пяганнан білім алды және Афинада отыз жыл бойы сабақ берді, оның шәкірттерінің бірі Порфирий болды. Лонгинус Плотин дамытып жатқан неоплатонизмді қабылдамады, бірақ ескі үлгідегі платонист ретінде қызметін жалғастырды және әдеби сыншы ретінде оның айбары зор болды. Шығысқа сапар барысында ол ұстаздық қызмет атқарды, содан кейін Пальмира патшайымы Зенобияның бас кеңесшісі болды. Оның кеңесімен ол Римнен тәуелсіздігін қайтаруға тырысты. Алайда император Аврелиан бүлікті басып, Лонгинусты өлімге кесті.

Өмір

Оның Кассиус деген есімінің шығу тегі белгісіз; ол Кассиус Лонгиннің клиенті болған, немесе оның ата-бабалары Кассиус Лонгиннің ықпалы арқылы римдік құқықтарды алған болуы мүмкін. Ол шамамен 213 жылы дүниеге келіп, 273 жылы 60 жасында қаза тапты. Оның түпкілікті аты Дионисий болған деген пікір тек 1 ғасырға жататын «Жақсылық туралы» риторикалық трактаттың орта ғасырларда «Дионисий немесе Лонгин» деп аталғанынан туындады. Оның туған жері нақты емес; біреулер Лонгин Эмесада туған десе, енді біреулер Афинада туған дейді. Судада Лонгиннің ағасы, Эмесалық Фронто, Афинада риторикадан сабақ бергені және қайтыс болғаннан кейін Лонгинды, әпкесі Фронтоның ұлын өзімен қалдырғаны айтылады. Фронто немере інісінің біліміне ерекше мән берген сияқты, және өлім төсегінде оны мұрагері етіп тағайындады. Лонгин өзінің «Мақсаттар туралы» еңбегінің кіріспесінде, Порфирийдің «Плотин өмірі» атты еңбегінде сақталғандай, өмір бойы ата-анасымен көп сапарлар жасағанын, көп елдерді аралап, сол кездегі философтар ретінде үлкен беделге ие болғандармен танысқанын айтады. Олардың ішіндегі ең танымалдары – Аммоний Саккас, Ориген, Плотин және Амелий. Лонгин бірінші екеуінің де ұзақ уақыт шәкірті болды, бірақ Аммоний мен Плотиннің дамытып жатқан неоплатонизмін қабылдамай, ескі үлгідегі платонист ретінде қала берді. Философияны зерттеген кезінде Лонгин Платонның еңбектерін жақсы білді; оның өзінің шынайы платонист екені әлі де сақталған үзінділерден, сондай-ақ Платонның бірнеше диалогтарына жазған түсіндірмелерінен көрінеді. Оның түсіндірмелерінің біраз бөлігі бізге жетті, олар оның замандастары ежелгілердің даналығын ашқан деп мәлімдеген аллегориялық түсініктерден алыс екенін көрсетеді. Оның түсіндірмелері Платон талқылаған мәселені ғана емес, сонымен қатар оның стилін және сөздік қорын түсіндірді. Плотинге қарсы Лонгин платондық идеялардың құдайлық Ақылдан тыс жерде бар екенін айтты. Плотин оның «Бірінші принциптер туралы» трактатын оқығаннан кейін Лонгин ғалым болуы мүмкін, бірақ ол философ емес деді. Лонгин Александриядағы Аммонийден және саяхаттарында кездескен басқа да философтардан білгендерін жинап, Афинаға оралды. Афинада ол көптеген шәкірттеріне ынтамен білім берді, сондықтан жазуға уақыт қалмады. Оның ең көрнекті шәкірті Порфирий болды. Афинада Лонгин философия, сын, сондай-ақ риторика және грамматикадан дәріс берген сияқты, оның білімінің шегі соншалық зор болды, Еунапий оны «тірі кітапхана» және «жүретін мұражай» деп атады. Лонгиннің ең танымал қабілеті – оның сынға қабілеттілігі еді, ол соншалықты жоғары болғандықтан, «Лонгин сияқты үкім айту» деген сөз «дұрыс үкім айту» дегенмен мағынасы бірдей болды. Өмірінің көп бөлігін Афинада өткізгеннен кейін, ол өзінің ең жақсы еңбектерін жазды, содан кейін Шығысқа, Эмесадағы достарын көруге немесе отбасылық мәселелерді шешуге барды. Сол кезде ол Пальмира патшайымы Зенобиямен танысқан болуы мүмкін, ол өте талантты, өнер мен әдебиетті жақсы көретін әйел болғандықтан, оны грек әдебиетінен сабақ беруге шақырды. Лонгин Пальмирада кең кітапханасы болмағандықтан, әдебиетпен айналысудан толығымен бас тартуға мәжбүр болды. Бірақ ол көп ұзамай өзінің талантын басқа мақсатта қолдануға болатынын түсінді, өйткені патша Одаэнат қайтыс болғаннан кейін патшайым Зенобия империяны басқаруды қолға алды. Ол Лонгиннің кеңесіне жүгінді, ол оған римдік үстемдіктен бас тартуға және тәуелсіз билеуші болуға кеңес берді. Нәтижесінде Зенобия Рим императоры Аврелианға жігерлі хат жазды. 273 жылы Аврелиан Пальмираны басып алып, жойғанда, Лонгин Зенобияға берген кеңесі үшін өмірін берді. Лонгин бұл оқиғадан қатты ренжіді, өйткені патшайым римдіктердің қолына түскеннен кейін өзінің кінәсіздігін мәлімдеді және барлық кінәні кеңесшілеріне, әсіресе Лонгинге таңды. Ол өлім жазасын Сократқа лайық берік және қуанышпен қабылдады. Жеке өмірінде Лонгин жақсы мінезді болған сияқты; оның шәкірті Порфирий оны Плотин мектебінде жақсырақ философия іздеу үшін тастап кеткенімен, Лонгин оған жаман ниет танытпады, оны досы ретінде қабылдады және Пальмираға келуге шақырды. Ол еркіндікті қатты жақсы көрді, өз пікірін ашық білдіруге және басқалардың қателіктерін әшкерелеуге дайын болды.

Жазбалар

Көптеген қызығушылықтарына қарамастан, Лонгин көптеген еңбектер жазды, олардың бәрі жойылған және жоғары бағаланған. Бұрын "Жоғарлық туралы" риторикалық трактатын оның жазғаны ойлаған, бірақ қазір оны бірінші ғасырдың белгісіз авторы жазған деп есептейді. Судада тізілген еңбектерінің ішінде "Гомерге қатысты сұрақтар", "Гомерге қатысты мәселелер мен шешімдері", "Гомер философ па?" және аттикалық тіл туралы екі жарияланым бар. Оның ең маңызды филологиялық еңбегі – кем дегенде 21 кітаптан тұратын "Филологиялық әңгімелер" еңбегі еске алынбаған. Оның "Басты мақсат туралы" еңбегінің маңызды бөлігі Порфирийде сақталған. Оның атымен Гефестионның метр туралы нұсқаулығына кіріспе ("Пролегомена") және Апсинийдің ұқсас трактатының ортасына енгізілген риторика туралы трактаттың фрагменті де бар. Онда студенттерге өнертабыс, құрылым, стиль, жад және басқа да пайдалы нәрселер туралы қысқаша, практикалық кеңестер берілген.