Балалық шақ пен жасөспірімдік кезеңдегі жыныс бездерінің дамуы

Кіріспе

Балиғат жасына қадам басқандағы жыныс бездеріндегі алғашқы өзгерістер. Гонадархе (,/g//oʊ//n//ə/'/d//ɑr//k//i/) – балиғат жасына қадам басу кезіндегі жыныс бездерінде (репродуктивті бездерде) болатын ең алғашқы өзгерістерді білдіреді. Гипофиздің гонадотропиндеріне жауап ретінде әйелдердегі жұмыртқалықтар мен еркектердегі ұрықтар өсуге бастайды және жыныс гормондары, әсіресе эстрадиол мен тестостерон өндірісін арттырады. Жұмыртқалықтар мен ұрықтарда рецепторлар, сәйкесінше фолликулалық және Лейдиг жасушалары болады, онда гонадотропиндер жыныс бездерінің жетілуін және эстроген мен тестостеронның секрециясын күшейтеді. Кейбір аурулар осы процестердің уақытын немесе мәнін өзгертуге алып келуі мүмкін. Еркектерде гонадархе ұрықтардың үлкеюіне және еркекленіп өсуге (вирилизацияға) жауапты. Әйелдерде гонадархе сүт бездерінің дамуына (телархеға) және менструацияның басталуына (менархеға) жауапты.

Физиологиясы

Жасөспірімдікке генетикалық, жатыр ішіндегі даму, тамақтану және қоршаған орта сияқты көптеген факторлар әсер етеді. Әке-шешенің жасөспірімдікке жеткен жасы да адамның жасөспірімдікке қашан жететініне әсер етеді. Қыздарда жасөспірімдік әдетте 9 жас шамасында, ал ұлдарда 11 жас шамасында басталады. Дене салмағы мен тамақтанудың жасөспірімдік кезеңінің басталуына да әсері бар, себебі май тіні гормоналды сигналдар жіберіп, осы процеске қатысады. Жасөспірімдік кезеңі гонадархе және адренархе процестерін қамтиды. Гонадархе гипоталамустың макронейрондарынан басталады, олар гонадотропин босататын гормон (GnRH) деп аталатын гормонды өндіреді. Бұл гормон алдыңғы гипофизден шығарылатын фоликулға ынталандыратын гормон (FSH) және лютеинизациялық гормон (LH) гормондарының бөлінуіне жауапты. Гонадархе жасөспірімдік кезеңінің басталуын білдіреді және гонадалардың, яғни негізгі репродуктивтік мүшелердің гипоталамуста гонадотропин босататын гормонның (GnRH) бөлінуіне ынталандырылғаннан кейін жетілу процесі болып табылады. Кисспептин өндірісі жасөспірімдік кезеңінде GnRH импульстарын және ұрықтың даму кезінде GnRH белсенділігін реттейді. Ересек емеген жұмыртқалықтардан эстроген секрециясы да осы процеске белгілі бір тоқтату әсерін тигізеді. Қыздарда ересек көкейкездің дамуының алғашқы клиникалық белгісі – телорхе. Бес қыздың біреуінде телорхеден бұрын пуберхе белгілері көрініс беруі мүмкін. Жасөспірімдік кезеңіндегі клиникалық дамуды көкейкез бен жамбас шашының дамуы бойынша Таннер сатылары арқылы жіктеу оңай. Қыздарда жасөспірімдік өсуге байланысты өсу күркіреуі жасөспірімдік кезеңінің басында, жыныс гормондарының тікелей ынталандыруымен және өсу гормоны мен инсулинді ұқсас өсу факторы (GH-IGF) осінің жанама әсерімен пайда болады. Гипоталамус-гипофиз-гонадалық осінің әрекетінен бөлінетін гонадотропиндер овуляцияны және фолликулярлық функцияны ынталандырады. Ұлдарда гонадархе ұрықтың көлемі 3 мл-ден жоғары болғанда, сыртқы жыныс мүшелерінің 2-ші сатыға немесе одан да жоғары жеткенде немесе жамбас шашының 2-ші сатыға немесе одан да жоғары жеткенде анықталады. Егер екі ұрықтың көлемі бірдей болмаса, үлкен ұрықтың өлшемі қолданылады. Сол сияқты, қыздарда егер бір жақтағы көкейкездің даму сатысы үлкен болса, сол саты қолданылады. Гонадотропиндердің бөлінуі негізінен Сертоли жасушаларын ынталандыру арқылы сперматогенезді жүргізуге дайын тұқым түтікшелерінің жетілуін қамтамасыз етеді, ал Лейдиг жасушалары да ересектердегі тестостерон деңгейін өндіру үшін ынталандырылады.

Puberty is influenced by a multitude of factors including genetic, prenatal, nutritional, and environmental status. Parental pubescent age also influences what age a person starts puberty. Puberty in females usually begins around 9 years old and around 11 years old in males. Body weight and nutrition status is evidenced to have an effect on puberty onset as well, due to some input from adipose tissue hormonal signaling. Puberty involves both the processes of gonadarche and adrenarche. Gonadarche starts off by the macroneurons of the hypothalamus which produce hormone called the gonadotropin releasing hormone (GnRH) which is responsible for the release of the hormones follicle stimulating hormone (FSH) and luteinizing hormone (LH), which are produced by the anterior pituitary. Gonadarche marks the beginning of puberty and it is the process in which gonads, or the primary reproductive organs, mature, following stimulation of gonadotropin hormone releasing hormone (GnRH) release in the hypothalamus. The production of kisspeptin mediates the GnRH pulse release in puberty, but also GnRH activity during fetal development. Some input of suppression is also linked to secretions of estrogen from immature ovaries in females. In females, the first clinical indication of the beginning of adult breast development is thelarche. One in each five females may show signs of pubarche before thelarche. The clinical development across normal puberty is better classified by the Tanner Stages of sexual development for breast and pubic hair. In females, the pubertal growth spurt arise early in puberty due to the direct stimulation of sex steroids and indirectly by the growth hormone insulin like growth factor (GH IGF) axis. Ovulation and follicular functions are stimulated by the gonadotropins released by the hypothalamic pituitary gonadal axis' action. In males, gonadarche is determined with testicular volume greater than 3 mL, genital stage greater than or equal to 2, or pubarche, which is defined as pubic hair stage greater than or equal to 2. If testicular volumes of the 2 testes are not equal, the larger testis measurement is used. Similarly in females, if a female has a larger breast stage on one side, this stage is used. Gonadotropins release mediates maturation of seminiferous tubules to be ready to perform spermatogenesis primarily through stimulation of Sertoli cells, while Leydig cells are similarly stimulted to produce adult levels of testosterone.

Орталық ерте жеткіншектік [CPP] / Прогрессивті ерте жеткіншектік гонадархе

Орталық ерте жеткіншектік (CPP) бұзылысы, сондай-ақ прогрессивті ерте гонадархе немесе GnRH-қа тәуелді ерте жеткіншектік деп те аталады, және ол баланың денесі қалыпты жасқа қарағанда ертерек жасөспірімдікке енген кезде пайда болады. CPP-мен ауыратын адамдар көбінесе тез өседі, себебі олардың сүйектері әдеттегіден жылдам жетіледі. Дегенмен, олардың өсу аймақтары көбінесе ертерек жабылып, тиісті емделмеген жағдайда CPP-мен ауыратын балалар ересектерге жеткенде күтілген бойға жете алмайды. CPP гипоталамустағы GnRH (гонадотропин-босататын гормон) импульстік генераторының мерзімінен бұрын белсендірілуіне немесе толыққанды басылмауына байланысты туындайды. GnRH импульстік генераторы – екі маңызды гормон, LH (лютеиндеуші гормон) және FSH (фолликулға ынталандыратын гормон) бөлінуін реттейтін денедегі бақылау орталығы, бұл гормондар фертильділік үшін өте маңызды. Бұл жағдайға ұшыраған балалар, жыныстық мүшелерінің ерте дамуын қоса алғанда, жасөспірімдік кезеңнің қалыпты сатыларынан өтеді, бірақ олар оны әдеттегіден ертерек бастайды. Бұл сирек кездесетін жағдай, Испанияда 2008-2010 жылдар аралығында жиналған деректерге сәйкес, жылына миллион адамға шамамен 0,02-ден 1,07 дейін жағдай тіркеледі. Бұл препараттар табиғи GnRH-ның өзгертілген түрлері болып табылады. Олар табиғи GnRH-қа қарағанда баяу ыдырайды және GnRH рецепторларына күштірек әсер етеді. Бұл гипофизде GnRH-ның үздіксіз стимуляциясына әкеледі, GnRH өндірісін баяулатады және гонадотропин секрециясын төмендетеді. Бұл GnRH рецепторларының агонистері АҚШ-та күнделікті инъекциялар түрінде немесе 28 күн сайын берілетін деполық формада қол жетімді. Ересектерге дейін бойын сақтау үшін бірнеше сақтық шараларын ескеру маңызды. Емдеу кезінде бойдың өсуі айтарлықтай өзгереді, себебі ол емнің басталған жасына тікелей байланысты. Бұл айырмашылық әсіресе қыздарда байқалады. Сонымен қатар, бойдың нәтижелері әдетте ересектерге дейін күтілетін бойдың, емдеудің басында және соңында тіркелген бойдың арасындағы айырмашылық негізінде есептеледі. Бұл тәсіл даулы, себебі CPP-мен ауыратын балалардың бойын болжағанда жиі асыра бағалаулар болады. Нәтижесінде, денсаулық сақтау мамандары КПБ-мен ауыратын адамдардың бойын дәл болжау мүмкіндігі шектеулі. Көптеген адамдар ерте жасөспірімдік кезеңмен байланысты психологиялық стреске алаңдайды, ал кейбіреулер бұл мәселені шешу үшін CPP-мен ауыратын балалардың жасөспірімдікке енуін тоқтатуды қарастырады. Кейбір хабарламаларда CPP немесе ерте менархе бар балаларда нашар психологиялық жағдайлар тіркелген. Алайда, басқа зерттеулер бұл тұжырымға қарсы келіп, CPP-мен ауыратын балалардың психологиялық жағдайында ешқандай айырмашылық жоқ екенін анықтады. CDGP-мен ауыратын балаларды емдеудің мақсаты – өсуді жақсарту, сондай-ақ дене пропорцияларын сақтау және сүйек массасының ең жоғары деңгейін ұстау, өсу әлеуетіне зиян келтірмеу. Балалардың эмоционалдық жағдайлары да зерттеледі, себебі кейбір балаларда олардың өсуінің жетіспеушілігіне байланысты стресс байқалған. Бұл стресс олардың оқу үлгеріміне және әлеуметтік қарым-қатынастарына әсер етеді. Семіздік пен қыздарда және ұлдарда ерте жасөспірімдік арасындағы байланысты растайтын зерттеулер әлі де толыққанды емес. Кейбір зерттеулер семіздіктің қыздарда ертерек жасөспірімдікке әсер етуі мүмкін екенін көрсеткен, бірақ ұлдардағы кешіккен жасөспірімдікке қатысты деректер тұрақты емес. Жасыөспірімдік кезеңнің басталуын анықтау ұлдар мен қыздарда әртүрлі болуы мүмкін. Көкбауыршақ немесе сүт бездерінің дамуы әдетте қыздарда жасөспірімдік кезеңнің алғашқы белгісі болып табылады. Семіздікпен ауыратын балаларда сүт бездерінің дамуымен бірге артық майлы тінді анықтау қиын болуы мүмкін, бұл ерте жасөспірімдік диагнозын дұрыс емес қоюға әкелуі мүмкін. Алайда, ұлдарда ерте жыныстық бездердің дамуын анықтау қиын, себебі жасөспірімдік кезеңнің басталуының нақты белгісі – 3 мл немесе одан да үлкен ұрықшалардың ұлғаюы болып табылады, бұл инвазивті бақылауларды қажет етеді. Репродуктивті белсенділікті реттеуге және адамдарда эстроген мен прогестерон бөліп шығаруға жауапты гипоталамус-гипофиз-гонадалық (HPG) ось емдеу аяқталғаннан кейін қалыпты деңгейге оралады және балалар емдеуді аяқтағаннан кейін қалыпты жасөспірімдік дамуына ие болады, бұл қалыпты балалардың қалыпты деңгейімен сәйкес келеді. Ұзақ мерзімді эндокриндік, метаболикалық, репродуктивтік және психологиялық нәтижелер туралы деректер жеткіліксіз.

The disorder Central Precocious Puberty (CPP) is also known as Progressive Precocious Gonadarche or GnRH dependent precocious puberty, and it occurs when a child's body initiates puberty earlier than what is normally observed. Individuals with CPP will often experience an early growth spurt because their bones are maturing faster than usual. However, since their growth plates will often close earlier and without proper treatment, children with CPP may not reach their predicted adult height. CPP is caused by premature activation or incompletely suppressed hypothalamic GnRH(gonadotropin releasing hormone) pulse generator. The GnRH pulse generator is a control center in the body that regulates the release of two important hormones, LH (Luteinizing hormone) and FSH (follicle stimulating hormone), hormones crucial in fertility. Children with this condition undergo the typical stages of puberty, including the early development of reproductive organs, at younger ages than usual. This is a rare condition with an estimated incidence of about 0.02 to 1.07 cases per million each year based on data collected from 2008 to 2010 in Spain. These medications are modified variations of natural GnRH. They are degraded at a slower rate than native GnRH and have a stronger effect on GnRH receptors. This results in continuous GnRH stimulation in the pitutitary, which slows down the production of more GnRH, decreasing gonadotropin secretion. These GnRH receptor agonists are available in the US as daily injections or less frequent depot forms, given every 28 days. When trying to preserve adult height it is important to keep a few precautions in mind. During treatment, there is a significant amount of variation in height gained, as it is closely related to the age at which treatment is started. This variation is especially seen in females. Additionally, height outcomes are usually calculated based on the difference between projected adult height, the height recorded at the beginning of treatment, and at the end of treatment. This approach is controversial, as there are frequent overestimations when heights are projected in children with CPP. As a result, health professionals are rarely able to accurately predict the hight outcome of people with CPP. Psychological distress in relation to early puberty is a concern for many, and some have considered stopping puberty in children with CPP as a means to addressing this issue. Some reports have illustrated poorer psychological outcomes in children with CPP or early menarche. However, there are other studies that counter act this claim and find no difference in the psychological outcomes in gris with CPP. When treating children with CDGP, the goal is to improve growth as well as maintain average body proportions and peak bone mass, while ensuring that growth potential is not impaired. Emotional outcomes for children are also studied, as distress has been documented in some children due to their lack of growth. This distress has been shown to affect their school performance and social relationships. The research supporting the link between obesity and delayed puberty in both females and males is still not concrete. Some studies have supported that obesity may have an effect of earlier puberty in females but the data is not consistent with its relation to delayed puberty in males. Assessment of the start of puberty can be harder to identify between males and females. Thelarche or breast bud development is usually the first sign of puberty in females. In children with obesity, it may be harder to identify excess adipose tissue with bread bud development, leading to potential false early puberty diagnosis. However, markers of early gonadal development is harder to identify in males because the true marker of the onset of puberty is testicular enlargement of 3 ml of larger which requires more invasive observations. The hypothalamic–pituitary–gonadal (HPG) axis which is essentially in charge of regulating reproductive activity and releasing estrogen and progesterone in humans returns to normal levels by the end of the treatment and the children generally have normal development of puberty after finishing the treatment same as the normal levels of typical children. There is not much data on the long term endocrine, metabolic, reproductive, and psychological outcomes.