Франсис Гринвей: Тұтқын архитекторының тағдыры

Кіріспе

Сәулетші

Өмір және мансап

Гринвей Глостерширдің Мангоцфилд қаласында (Англияның Бристоль қаласының жанында) Фрэнсис Гринвей мен Энн Уэббтің ұлы болып дүниеге келді. Гринвей Бристоль мен Бат қалаларында "беделді" сәулетші болды. Ұлыбританиядағы оның жалғыз сақталған ғимараты – Бристольдегі Клифтон клубы, бұрын Клифтон қонақ үйі мен жиналыстар залы болған. 1809 жылы ол банкрот болды, ал 1812 жылы "достарының кеңесімен" қаржылық құжатты жалғандағаны үшін кінәлі деп танылды және өлім жазасына кесілді; бұл жаза кейіннен 14 жылдық мәжбүрлі еңбекке ауыстырылды. Ол неліктен кінәсін мойындағаны белгісіз; мүмкін, ол өмірін сақтаудың жалғыз жолы осылай екенін естіген болар. Сиднейге депортацияны күтіп отырғанда Гринвей Бристольдегі Ньюгейт түрмесінде уақыт өткізді, онда түрмедегі көріністерді бейнелейтін суреттер салды. Гринвей 1814 жылдың ақпанында өзінің жазасын өтеу үшін генерал Хьюитт кемесімен Сиднейге, Жаңа Оңтүстік Уэльске келді. Кемеде хирург доктор Джон Харрис болды, ол Гринвейге колониядағы алғашқы жеке тапсырмасын берді – Ultimo иелігіндегі резиденциясын кеңейту. Алғашқы кездесуде Маккуори Гринвейді сынап, қалалық әкімшілік пен сот ғимаратының дизайнын үлгі кітабынан көшіруді сұрады. Гринвей бұған қатты ренжіді және өзінің шеберлігін баяндайтын хат жазды, сонымен қатар сэр Уильям Чемберстің сөздерін келтіріп, Маккуари классикалық стильдегі дизайнға мүмкіндік беруі керек екенін айтты, сондай-ақ: "Сіздің мәртебеңізден сұралған суретті дереу көшіріп аламын, бірақ кәсіби адам ретінде классикалық пропорция мен сипаттары жоқ ғимаратты көшіру маған ауыр тиеді". 1816 және 1818 жылдар аралығында, әлі де сотталған болатын Гринвей Джексон портына кіреберісінен 2 км қашықтықтағы Оңтүстік басқа мұнарасындағы Маккуари маягының жобасын жасаумен және құрылысын жүргізуге жауапты болды. Сондай-ақ Сиднейдегі Сент-Джеймс шіркеуін салған, ол Би-Би-Си-дің "80 қазынада әлемді аралау" телесериалында Дэн Крюкшенк таңдаған Австралияның екі қолдан жасалған "қазынасының" бірі болды. Ол Сиднейдегі алғашқы католик шіркеуі – Сент-Мэри шіркеуінің жобасын ұсынды, бірақ олар діни қызметкер Фр. Терридің жоспарлаған ауқымды масштабқа сай келмеді және іске аспады. Гринвей Маккуари оны үкіметтік тапсырыспен жұмыс істегенде тым жоғары төлемдер алғанын айыптап, 1822 жылы келесі губернатор Томас Брисбен оны қызметтен босатып жіберді. Гринвей 1837 жылы Ньюкасл, Жаңа Оңтүстік Уэльс қаласының жанында 59 жасында тифтен қайтыс болды. Оның қайтыс болған күні нақты белгісіз. Ол 1837 жылдың 25 қыркүйегінде Шығыс Метлендтегі Глэйб зиратына жерленген деп есептеледі, бірақ оның қабірі белгіленбеген.

Greenway was born in Mangotsfield, Gloucestershire (near the English city of Bristol), the son of Francis Greenway and Ann Webb. Greenway became an architect "of some eminence" in Bristol and Bath. His only remaining building in the United Kingdom is the Clifton Club in Bristol, originally the Clifton Hotel and Assembly Rooms. In 1809 he became bankrupt and in 1812 he pleaded guilty "under the advice of his friends", to forging a financial document, and was sentenced to death; this sentence was later commuted to 14 years' transportation. Why he pleaded guilty is unknown; he may have been told it was the only way to save his life. Whilst awaiting deportation to Sydney, Greenway spent time in Newgate Prison, Bristol, where he completed paintings depicting scenes within the prison. Greenway arrived in Sydney, New South Wales on the transport General Hewitt in February 1814 to serve his sentence. On board the ship was the surgeon Dr John Harris who was to give Greenway his first private commission in the colony which involved extending his residence on his Ultimo estate. During the initial meeting Macquarie sought to test Greenway by asking him to copy a design of a town hall and courthouse from a pattern book. Greenway was so offended by this that he responded with a letter declaring his skills and quoting Sir William Chambers that Macquarie should utilise the opportunity for a classical design, saying he would "immediately copy the drawing Your Excellency requested me to do, notwithstanding it is rather painful to my mind as a professional man to copy a building that has no claim to classical proportion and character." Between 1816 and 1818, while still a convict, Greenway was responsible for the design and construction of the Macquarie Lighthouse on the South Head 2km from the entrance to Port Jackson. and St James' Church, Sydney, which was chosen as one of Australia’s only two man made ‘treasures’ by Dan Cruickshank in the BBC series Around the World in 80 Treasures. He submitted designs for the first Catholic church in Sydney, St Mary's but they did not match the ambitious scale envisaged by the priest Fr Therry, and were not proceeded with. Greenway fell into disrepute when Macquarie accused him of charging high fees whilst on a government retainer, and he was dismissed by the next governor, Thomas Brisbane, in 1822. Greenway died of typhoid near Newcastle, New South Wales in 1837, aged 59. The exact date of his death is not known. He is believed to have been buried in the Glebe burial ground at East Maitland on 25 September 1837, but his grave is unmarked.

Өлгеннен кейін құрмет көрсету

Қызығы, қаржылық құжатты жалған жасағаны үшін сотталғанына қарамастан, Гринвейдің суреті алғашқы австралиялық ондық валютаның 10 долларлық купюрасында (1966–93) бейнеленді, осылайша ол әлемде банкнотада құрметке ие болған жалғыз сотталған жалғаншыға айналды. Гринвей – Жаңа Оңтүстік Уэльс штатының федералды сайлау округінің атымен аталушысы, сондай-ақ Канберра маңындағы және Мейтленд маңындағы Вудберидегі орта мектептің атауы. Черрибрук маңындағы Фрэнсис Гринвей көшесі Фрэнсис Гринвейдің құрметіне аталған. Белгілі австралиялық сәулетші Лесли Уилкинсонның (1882–1973) Воклюздегі үйі Фрэнсис Гринвейдің құрметіне «Гринвей» деп аталды. Виндзор, Жаңа Оңтүстік Уэльс штатына жақын орналасқан түзеу орталығы кешені Фрэнсис Гринвей кешені деп аталады.