Жозе Слово: Апартеидке қарсы күрескер және Түсті Жердегі саясаткер

Кіріспе

Оңтүстік Африка саясаткері, Кейптаундағы бейресми елді мекен

Джо Слово (туған Йосель Машел Слово; 23 мамыр 1926 – 6 қаңтар 1995) – Оңтүстік Африка саясаткері және апартеид жүйесіне қарсы күрескен. Марксистік-лениншіл идеологияны ұстанған ол, Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының (САКП) ұзақ жылдар бойы жетекшісі және теориялық негізін қалаушысы, Африка Ұлттық Конгресінің (АҰК) белгілі мүшесі және АҰК-нің әскери қанаты uMkhonto we Sizwe (МК) командирі болды. Оңтүстік Африканың еврей литвалық отбасында дүниеге келген, Слово 1955 жылғы маусымда «Азаттық хартасын» қабылдаған көпұлтты Халық Конгресінің делегаты болды. 1960 жылы алты айға түрмеге қамалып, келесі жылы uMkhonto we Sizwe басшысы ретінде танылды. 1963 жылдан 1990 жылға дейін елден қуылған күйде өмір сүрді, Ұлыбритания, Ангола, Мозамбик және Замбиядан апартеидтік режимге қарсы операциялар жүргізді. 1990 жылы Оңтүстік Африкаға оралып, апартеидті жою бойынша келіссөздерге қатысты. Демократиялық сайлаудан кейінгі 5 жылға арналған «күн бату шарттарын» ұсынғанымен, барлық тараптарға кепілдіктер мен жеңілдіктер бергенімен және нәсілшілдікке қарсы бейбіт ұстанымымен белгілі болды. 1994 жылғы сайлаудан кейін Нельсон Мандела үкіметінде Тұрғын үй министрі болды. 1995 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болды.

Өмір

Слово родился 23 мая 1926 года в Обелиае, Литва, в еврейской семье, эмигрировавшей в Союз Южной Африки, когда ему было восемь лет. Его отец работал водителем грузовика в Йоханнесбурге. Несмотря на религиозность семьи, он стал атеистом, сохранив уважение к «позитивным аспектам еврейской культуры». Слово получил образование в школе имени короля Эдуарда VII, покинул школу в 1941 году и устроился на работу клерком-диспетчером. Он вступил в Национальный союз распределительных работников и, как профсоюзный организатор, участвовал в организации забастовки. В 1942 году Слово вступил в Коммунистическую партию Южной Африки. Вдохновленный сражениями Красной Армии против нацистов на Восточном фронте во время Второй мировой войны, Слово добровольно пошел воевать. Он служил сигнальщиком в боевых операциях южноафриканских сил в Северной Африке и Италии, а по возвращении в Южную Африку вступил в Спрингбок Легион – многорасовую радикальную организацию ветеранов. В период с 1946 по 1950 год он окончил юридический факультет Витватерсрандского университета и был студенческим активистом. Он учился в одном классе с Нельсоном Манделой и Гарри Шварцем. В 1949 году он женился на Рут Фёрст, другой известной еврейской активистке против апартеида и дочери казначея КПЮА Юлиуса Фёрста. У них родились три дочери: Шон, Джиллиан и Робин. Рут Фёрст была убита в 1982 году в Мапуту по приказу Крейга Уильямсона, майора полиции Южной Африки. В 1950 году КПЮА была запрещена, и Фёрст и Слово были внесены в список коммунистов в соответствии с Законом о подавлении коммунизма, и их нельзя было цитировать или посещать общественные собрания в Южной Африке. Он стал активным участником Южноафриканского конгресса демократов (союзника АНК в рамках Конгрессного альянса) и был делегатом на июньском Конгрессе народа 1955 года, организованном АНК и индийскими, цветными и белыми организациями в Клиптовне недалеко от Йоханнесбурга, который разработал Хартию свободы. Он был арестован и заключен под стражу на два месяца во время процесса о государственной измене 1956 года. Обвинения против него были сняты в 1958 году. Позже он был арестован на шесть месяцев во время чрезвычайного положения, объявленного после резни в Шарпевилле в 1960 году. В 1961 году Слово и Абонгз Мбеде стали двумя лидерами uMkhonto we Sizwe (МК), военной крыла АНК, созданного в союзе между АНК и КПЮА. В 1963 году он ушел в эмиграцию и жил в Великобритании, Анголе, Мозамбике и Замбии. В качестве начальника штаба МК он определял ее деятельность, например, взрыв на Черч-стрит в 1983 году. В 1982 году жена Слово, Рут Фёрст, была убита в Мапуту, Мозамбик, где пара жила в изгнании. В 1984 году Слово, член АНК и КПЮА, был вынужден покинуть Мозамбик в соответствии с Нкоматийским соглашением между Марксистской Народной Республикой Мозамбик и апартеидной Южной Африкой. В 1984 году он был избран генеральным секретарем КПЮА в Лусаке, Замбия, а в 1985 году стал первым белым членом национального исполнительного комитета АНК. Слово был ведущим теоретиком как в КПЮА, так и в АНК. В 1970-х годах он написал влиятельное эссе «Южная Африка: нет среднего пути», в котором утверждал, что правительство апартеида не сможет достичь стабильности, вовлечь значительные слои растущего черного среднего класса или демократизировать: единственный выбор – свержение апартеида путем восстания, сосредоточенного на МК, или еще большие репрессии. В то время доминирующей в руководящем движении АНК была ортодоксальная просоветская и двухэтапная точка зрения на изменения в Южной Африке – сначала «национально-демократическая революция», затем социализм. Слово в своей работе 1988 года «Южноафриканский рабочий класс и национально-демократическая революция» защищал двухэтапную концепцию, утверждая, что «национально-демократическая революция» будет «реализовывать экономические меры, которые выходят далеко за рамки буржуазной демократии» и таким образом «создаст благоприятную основу для социалистической трансформации, но сама по себе не создаст и не обязательно приведет к социализму». В 1989 году он написал «Провалился ли социализм?», в котором признал слабости социалистического движения и злоупотребления сталинизма, одновременно отвергая попытки левых дистанцироваться от социализма. Слово настаивал на «обоснованной уверенности в будущем социализма и его неотъемлемом моральном превосходстве», указывая на «неудачи капитализма», хотя он теперь отвергал модель однопартийного государства. В мае 1990 года, после 27 лет изгнания, Слово вернулся в страну, чтобы принять участие в первых «переговорах о переговорах» между правительством и АНК. Больной, он сложил с себя полномочия генерального секретаря КПЮА в 1991 году и получил почетную должность председателя КПЮА. Преемником Слово стал Крис Хани, который был убит два года спустя правым экстремистом. Слово был долгое время демонизированной фигурой в южноафриканском белом обществе, широко представлялся как полковник КГБ или русский секретный агент и привлек большое внимание прессы после своего возвращения. В 1992 году Слово добился крупного прорыва в переговорах по прекращению апартеида в Южной Африке, представив «заходные положения», разработанные руководством АНК/КПЮА: коалиционное правительство на пять лет после демократических выборов, гарантии для государственных служащих, включая территории гомландов и вооруженные силы, и процесс амнистии. Они были призваны предотвратить перевороты правых и дестабилизацию. Однако Слово конкретно отверг любые компромиссы в отношении полного мажоритарного правления и любое соглашение, которое «конституционно предотвратило бы» новое правительство «эффективно вмешиваться в процесс исправления расово накопленных дисбалансов во всех сферах жизни». После выборов 1994 года Слово стал министром жилищного строительства в правительстве Нельсона Манделы до своей смерти в 1995 году от рака. На его похоронах присутствовало все высшее командование АНК и большинство высших должностных лиц страны, включая Нельсона Манделу и Табо Мбеки, и он был похоронен на кладбище Авалона в Соуэто, что неслыханно для белого южноафриканца. На мероприятии присутствовало 50 000 человек, практически все черные.

Slovo was born on 23 May 1926 in Obeliai, Lithuania, to a Jewish family that emigrated to the Union of South Africa when he was eight. His father worked as a truck driver in Johannesburg. Although his family were religious, he became an atheist who retained respect for "the positive aspects of Jewish culture". Slovo was educated at King Edward VII School and left school in 1941 and found work as a dispatch clerk. He joined the National Union of Distributive Workers and, as a shop steward, was involved in organising a strike. Slovo joined the South African Communist Party in 1942. Inspired by the Red Army's battles against the Nazis on the Eastern Front of World War II, Slovo volunteered to fight in the war. He served as a Signaler in combat operations for the South African forces in North Africa and Italy, and on his return to South Africa he joined the Springbok Legion, a multiracial radical ex servicemen's organization. Between 1946 and 1950 he completed a law degree at the University of the Witswatersrand and was a student activist. He was in the same class as Nelson Mandela and Harry Schwarz. In 1949 he married Ruth First, another prominent Jewish anti apartheid activist and the daughter of SACP treasurer Julius First. They had three daughters, Shawn, Gillian and Robyn. Ruth First was assassinated in 1982 in Maputo, by order of Craig Williamson, a major in the South African Police. In 1950, the SACP was banned and both First and Slovo were listed as communists under the Suppression of Communism Act and could not be quoted or attend public gatherings in South Africa. He became active in the South African Congress of Democrats (an ally of the ANC as part of the Congress Alliance) and was a delegate to the June 1955 Congress of the People organised by the ANC and Indian, Coloured and white organisations at Kliptown near Johannesburg, that drew up the Freedom Charter. He was arrested and detained for two months during the Treason Trial of 1956. Charges against him were dropped in 1958. He was later arrested for six months during the State of Emergency declared after the Sharpeville massacre in 1960. In 1961, Slovo and Abongz Mbede emerged as two of the leaders of uMkhonto we Sizwe (MK), the military wing of the ANC, formed in alliance between the ANC and the SACP. In 1963 he went into exile and lived in Britain, Angola, Mozambique and Zambia. In his capacity as chief of staff of MK he codetermined its activities, like the 1983 Church Street bombing. In 1982, Slovo's wife, Ruth First was assassinated in Maputo, Mozambique, where the couple lived in exile. In 1984, Slovo, an ANC and SACP member, was forced to leave Mozambique in terms of the Nkomati Accord between the Marxist People's Republic of Mozambique and apartheid South Africa. In 1984, he was elected general secretary of the SACP in Lusaka, Zambia, and in 1985, he became the first white member of the ANC's national executive. Slovo was a leading theoretician in both the SACP and the ANC. In the 1970s he wrote the influential essay "South Africa: No Middle Road", which argued that the apartheid government would be unable to achieve stability, co opt significant sections of the small but growing black middle class, or democratise: the only choice was between an insurrectionary overthrow of apartheid, centred on MK, or ever greater repression. At the time the SACP's orthodox pro Soviet and two stage view of change in South Africa – "national democratic revolution" first, socialism later – was dominant in the ANC led liberation movement. Slovo's 1988 "The South African Working Class and the National Democratic Revolution" defended the two stage conception, insisting that "national democratic revolution" would "implement economic measures which go far beyond bourgeois democracy" and so "erect a favourable framework for a socialist transformation but will not, in themselves, create, or necessarily lead to, socialism". In 1989, he wrote "Has Socialism Failed?" which acknowledged the weaknesses of the socialist movement and the excesses of Stalinism, while at the same time rejecting attempts by the left to distance themselves from socialism. Slovo insisted on having a "justified confidence in the future of socialism and its inherent moral superiority", and pointing to "the failures of capitalism", although he now rejected the one party state model. In May 1990, after 27 years of exile, Slovo returned to the country to participate in the early "talks about talks" between the government and the ANC. Ailing, he stood down as SACP general secretary in 1991 and was given the titular position of SACP chairperson. Slovo was succeeded by Chris Hani, who was assassinated two years later by a white right winger. Slovo was a long demonised figure in white South African society, widely misrepresented as a KGB colonel or Russian secret agent, and attracted a great deal of press after his return. In 1992, Slovo secured a major breakthrough in the negotiations to end apartheid in South Africa by presenting the "sunset clauses" developed by the ANC/ SACP leadership: a coalition government for five years following democratic elections, guarantees for civil servants, including the homelands and armed forces, and an amnesty process. These were intended to head off right wing coups and destabilisation. However, Slovo specifically rejected any compromise on full majority rule, and any agreement that "constitutionally prevented permanently" a new government "from effectively intervening to advance the process of redressing the racially accumulated imbalances in all spheres of life". After the elections of 1994, Slovo became Minister for housing in Nelson Mandela's government, until his death in 1995 of cancer. His funeral was attended by the entire high command of the ANC, and by most of the highest officials in the country, including both Nelson Mandela and Thabo Mbeki, and he was buried in Avalon Cemetery, Soweto, unheard of, for a white South African. 50,000 people, virtually all black, attended the event.

Азаматтық және ұқсас сыйлықтар

2004 жылы Слово «Оңтүстік Африканың 100 ең ұлы адамы» тізімінде 47-орынды иеленді. Дурбан мен Кейптаунда жерді заңсыз иемдену арқылы салынған шатырлы қоныстар негізін қалаушылар оларды Джо Словоның есімімен атады. Йоханнесбургтегі Харроу жолы мен Дурбан орталықтағы Филд көшесі тиісінше Джо Слово даңғылы және Джо Слово көшесі болып қайта аталды. Оңтүстік Африканың Грэмстаун қаласындағы Родс университетінде салынып біткен жаңа тұрғын үй ғимараты оның құрметіне «Джо Слово» деп аталды. Оңтүстік Африка кәсіподақтарының конгресі, Оңтүстік Африкадағы ең ірі кәсіподақ федерациясы және АНК мен SACP-нің серігі, жыл сайынғы Джо Слово еске алу лекциясын ұйымдастыруға көмектеседі және оның қайтыс болған күніне орай мәлімдеме жасайды. Словоның бүкіл Оңтүстік Африка бойынша зор құрметке ие болғаны белгілі, Зимбабве журналы «Оңтүстік Африка саяси және экономикалық айлығы» оның өліміне арнап арнайы нөмір шығарды және Словоны некрологта «азаттық күресінің батыры» және «африкалық патриоты» деп сипаттады, ол қаралардың бостандығы үшін күреске толыққанды берілген еді.

Кино және музыка

Джо Слово Шон Слово сценарий жазған екі фильмде кейіпкер ретінде көрінеді. 1988 жылғы марапатқа ие болған "А World Apart" фильмінде ол "Гус Рот" (Жерун Краббе сомдады) рөлінде бейнеленген. 2006 жылғы "Catch A Fire" фильмінде оны Малкольм Пурки ойнады.