Кіріспе

Ливандық саясаткер

Самир Фарид Геагеа (سمير فريد جعجع, сондай-ақ Самир Джа'жа деп те жазылады; 1952 жылдың 25 қазанында туған) – ливандық саясаткер және бұрынғы қарсылық күштерінің командирі. 1986 жылдан бері Ливан күштері партиясын және таратылған Ливан күштері жасақтарын басқарып келеді. Бейрут қаласындағы Айн әл-Реманехте туған, Бшарри тегінен шыққан Геагеа жас кезінде Катаб партиясына қосылды. 1979 жылдан 1984 жылға дейін Ливан күштерінің Солтүстік фронтына жетекшілік етті. 1985 жылдың наурыз айында Ливан күштерінің көшбасшысы Башир Джемайелдің қазасынан кейін шығыс аймақтарындағы христиандық саяси жағдай нашарлаған соң, ол Эли Хобейка мен Карим Пакрадунимен бірлесіп, қан төгілмей саяси жағдайды бақылауға алып келген көтеріліске басшылық етті. Геагеа бастапқыда Сирия армиясына қарсы даулы премьер-министр генерал Мишель Аун жариялаған «Азаттық соғысын» қолдады. 1990 жылдың 31 қаңтарында генерал Аун Самир Геагеа басқаратын Ливан күштеріне қарсы «жою соғысы» деп аталатын соғыс жариялады. 1990 жылдың 24 қаңтарында Геагеа премьер-министр Омар Карами басқаратын соғыстан кейінгі алғашқы үкіметте мемлекеттік министр болып тағайындалды. Геагеа Сирия режимінің үкіметке айқын бақылауына байланысты бұл лауазымнан бас тартты. 1992 жылдың 16 мамырында Геагеа Рашид Эль Соль кабинетінің министрі болып тағайындалды, бірақ осы себептерге байланысты одан да бас тартты. 1994 жылы Геагеа шіркеуді бомбалау және соғыс кезінде саяси кісі өлтірулер ісі бойынша тұтқындалып, сотқа тартылды. Ол айыптауларды жоққа шығарып, өзін Сирия-Ливан қауіпсіздік қызметінің саяси қудалауының құрбаны деп мәлімдеді. Кедр революциясынан және Сирия күштерінің Ливаннан шығарылуынан кейін, жаңадан сайланған Ливан Парламенті 2005 жылдың 18 шілдесінде оған рақымшылық берді.

Ерте өмір және білім

Геагея 1952 жылғы 25 қазанда Бейрут қаласының Айн-эль-Реммене ауданында Ливанның солтүстігіндегі Бшарри қаласынан шыққан қарапайым маронит отбасында дүниеге келді. Ливан армиясында адъютант болып қызмет етті. Оның ағасы Джозеф Мэриленд штатында танымал математик. Ол "Эколь Бенильде" бастауыш және орта мектебінде білім алды, ол тегін жекеменшік мектеп болды. Халил Жибран қорының стипендиясымен Бейрут американдық университетінде, содан кейін Сент-Джозеф университетінде медицинаны оқыды. 1975 жылы азамат соғысы басталғаннан кейін Геагея Бейрут американдық университетіндегі төрт жылдық оқуын тоқтатты. Ол оңшыл Фалангистер партиясының белсенді мүшесі болды, ол 1975 жылы Ливан азамат соғысы басталғанда басты христиандық күшке айналды. Ол Сетрида Геагея депутатына үйленген.

Соғыс кезеңі (19751990)

Геагея біртіндеп шендерді көтеріліп, сол кездегі фалангист Катаеб Регулятивтік күштерінің қолбасшысы Башир Джемайелдің өтініші бойынша бірнеше операцияларды басқарды. 1978 жылдың маусым айында Солтүстік Ливандағы Фалангіст партиясының жетекшісі Джуд эль-Байе бұрынғы президент Сулейман Франжиемен билік үшін күресте қаза болғаннан кейін Башир Джемайел Геагея мен Эли Хобейкаға Эхдендегі Франжие сарайында жасырынып отырған күдіктілерді ұстауға арналған бөлімге жетекшілік етуді бұйырды. Бұл оқиға Эдден қырғыны деп танылды. Сирия армиясының ондаған бақылау бекеттерін асып өткен шабуылдаушы күш Ехденнің шетінде қарсылыққа тап болды, онда Геагея жараланды. Ол Бейрутке жеткізіліп, Бейрут қаласының Ахрафие ауданындағы «Диу» ауруханасына жатқызылды, ол жерде өзінің интернатурасын өтеді еді. Оның оң қолы жартылай сал болды және ол білімін жалғастыра алмады. Ал әскери операция Тони Франжие мен оның отбасының қазасына әкелді. Кейін Геагея Франциядағы ауруханаға ауыстырылды. 1980-ші жылдардың басында Геагея Ливан күштерінің (ЛФ) әскери құрамының солтүстік майданына басшы болып тағайындалды, онда ол негізінен туған қаласы Бшарриден және Солтүстік Ливанның басқа қалалары мен ауылдарынан тартылған 1500-ге жуық жауынгерге басшылық етті. Геагея өз адамын Сирия армиясына қарсы қатал шайқастарда Ел Курада және Кнатта жетектеді. 1982-1983 жылдары Геагея Ливан күштерін Валид Жумблаттың Прогрессивті социалистік партиясының жасақтарына, палестиналықтарға және сириялықтарға қарсы Ливанның орталық бөлігіндегі Шоуф тауларын бақылау үшін болған шайқаста басқарды. Израильдің 1985 жылдың 15 ақпанында Сидоннан шығуынан кейін Геагея Сидонның шығысы мен солтүстігіндегі христиан ауылдарынан Айн әл-Хилва босқындар лагеріне және қаланың өзіне қарсы ЛФ шабуылын бастады. 24 сәуірде оның жауынгерлері шегінуге мәжбүр болды, нәтижесінде Иклим әл-Харруб ауылдарынан шамамен 60 000 маронит көшіп кетті. 1990 жылдың 1 сәуірінде Бостандық соғысы кезінде Элиас Храуи үкіметі флот адмиралы Эли Хайекке губернаторлықтағы ЛФ казармаларын басып алуды тапсырды. Бұл Самир Геагея мен Храуи арасындағы келісімнің бір бөлігі болды, онда армия кантонның 2/3 бөлігін әскери және саяси тұрғыдан бақылауға алады (қалған 1/3 - Солтүстік губернаторлық және Шығыс Бейруттегі Ахрафие), бірақ жасақтың 10 000 саяқты күші әзірге сақталады. Алайда Мишель Аун ЛФ пен Храуи үкіметі арасындағы кез келген келісімді немесе одақты қабылдамайтынын ашық мәлімдеді. Жою соғысы Шығыс Бейрут пен оның маңындағы елді мекендерді (Метнге дейін) қиратып жатқанда, қол беру іс жүзінде Кесерван ауданында басталды – Нахр әл-Калб деңгейінде – Барбараға дейін. Алайда мамыр айына қарай ЛФ Аунның әскерлерінен Жоуниеден Бейрутке дейінгі барлық жағалауды басып алды, теңіздік жабдықтау жолдарын толығымен кесіп тастады. Сонымен қатар, Геагея Хайекті Храуи ЛФ-ның кез келген одақтастығынан бас тартқан Аунның үкіметке кірігуге дайындығының символы ретінде Жоуниедегі ЛФ казармасына орналастырды. Бұл оқиғалар, Сирия армиясының қолдауымен бірге, Тайф келісімі мен оның үкіметінің пайдасына жағдайды өзгертті.

Ливан әскерлері

1985 жылдың 12 наурызында Геагеа мен Ели Хобейка Ливан күштерінің басшысы Фуад Абу Надердің билігін аяқтау мақсатымен ішкі төңкеріс жасады. Абу Надердің президент Амин Джемайелге, яғни туысына тым жақын екені айтылды, ал оның саясатын көптеген Ливан күштерінің басшылары қабылдамады. Ол сонымен қатар христиан аймақтарынан салық жинады, тегін ашық жүрек операцияларын жасады, христиан қалаларын Еуропа мен Америкадағы қалалармен бауырластырды және Бейрут халықаралық әуежайы (Бейруттің батыс шетінде орналасқан) сириялық күштердің бақылауында болғандықтан, Халат аймағында әуежай ашуға тырысты, бұл ливандық христиандардың әуежайға қол жеткізуін дерлік мүмкін емес етті.

Соғыстан кейінгі кезең (1990)

1990 жылдың ақпан айында генерал Мишель Аун Гегеяның Ливандық күштерін Шығыс Бейруттен ығыстыруға бағытталған шабуылды бастады. Соғыстың 15 жылында болған кез келген уақыттан гөрі, шайқас барысында Бейруттің христиандық аймақтары көбірек қирады және көптеген жандар зардап шекті. 1990 жылдың 13 қазанында Сирия генерал Аунды Баабдадағы президенттік сарайдан қуғынға шығарды. Аун президент Әмин Жәмелдің өкілеттік мерзімі аяқталғаннан кейін президент сайлауы өткізілмеген кезеңде уақытша үкіметке жетекшілік етіп тұрды. Аунның ықпалынан тыс қалғаннан кейін Гегея христиандық аймақтардағы жалғыз көшбасшыға айналды. Кейіннен Гегеяға жаңа Ливан үкіметінде (Рождество қарсаңында құрылған) министрлік портфельдер ұсынылды.

Катаеб партиясымен қарым-қатынастар

LF басшысы болумен қатар, Геагеа Катаэб саяси бюросындағы өкілдігін сақтап қалды. 1992 жылы ол Катаэб президенттік сайлауына түсті, бірақ Жорж Саадеге жеңіліп қалды, оның салдарынан араларында қарым-қатынас нашарлады. Кейін сол жылы Сааде Геагеаны және "Құтқару комитеті" деп белгілі болған барлық мүшелерін партиядан қуды. Комитет саяси бюроның бірнеше мүшелері мен ЛФ және Геагеяға адал аудандық басшыларынан құралған еді. 2022 жылы Вям Вахаб MTV телеарнасына берген сұхбатында Самир Геагеаның 1992 жылғы Катаэб президенттік сайлауында жеңіліске ұшырауына үш жасырын дауыс себеп болғанын мәлімдеді.

Тұтқындау және сотталу

Сирия Геагеяға Сирия қатысуын қабылдауға немесе айыптамаларға қарсы күшейтілген қысым жасады. Қамауға алынғанға дейін оған бірнеше жанашыр саяси қайраткерлер хабарласып, алдағы сот процесі туралы ескертті және Ливаннан қауіпсіз шығуға көмектесуді ұсынды. Геагея кетпеуге шешім қабылдады. Сириялықтар сол кездегі президент Элиас Храуи жариялаған 1990 жылға дейін жасалған барлық қылмыстар мен қасіреттерге рақымшылық беру туралы заңның әлсіз тұстарын пайдаланды. Бұл заңда сондай-ақ, осы күннен кейін жасалған кез келген қылмыс рақымшылықтың күшін жояды делінген. 1994 жылдың 26 қаңтарында Геагея Сирияның Кардаха қаласына президент Хафез әл-Ассадтың ұлы Баселдің автокөлік апатында қаза болғанына байланысты көңіл айту үшін барды. Сирияға сапары барысында президенттің жекжаттысы Мохаммед Махлуф одан сириялық офицерлермен сөйлесуді сұрады, бірақ Геагея қабірге келгенін айтты, бұл сириялықтармен ынтымақтастықтан бас тарту ретінде қарастырылды. 1994 жылдың 27 ақпанында Зук Микаэль ауданындағы Сайидет әл-Нажет (Құтқарушы Анамыз) шіркеуінде бомба жарылып, 9 адам қаза тауып, көптеген адамдар жарақат алды. Бұл жарылысты кім жасағаны белгісіз, бірақ оны көлеңкелі топтар жасады деп есептелді. Самир Геагеяға Ливан азаматтық соғысы кезінде жасаған көптеген қылмыстарына қарамастан, басқа да қауымдар мен аймақтардағы саяси және әскери лидерлерге рақымшылық заңының тиесілі болуы сияқты, оған да рақымшылық заңын жою мақсатында қылмыс тағылды. 1994 жылдың 23 наурызында Ливан үкіметі ЛФ таратылуына бұйрық берді және Геагеяның орынбасары Фуад Малек қамауға алынды. Геагея өзі 1994 жылдың 21 сәуірінде Гадрас ауылында шіркеуді жарғандығына бұйрық бергені, «саяси партия нысанымен әскери күшті сақтап, үкімет билігіне қарсы шығуға тырысқаны», зорлық-зомбылық әрекеттерін қоздырғаны және Ливан азаматтық соғысы кезінде кісі өлтіргені айыптарымен тұтқындалды. Ол бұрынғы премьер-министр Рашид Карами, Ұлттық Либералдық Партиясының төрағасы Дани Шамун мен оның отбасы, сондай-ақ ЛФ-тің бұрынғы мүшесі Элиас Аль Зайекты өлтіргені айыпталды. Ол сонымен қатар министр Мишель Мюррді өлтіруге талпынғандығымен де айыпталды. Шіркеу ісі бойынша ақталған, бірақ қалған істер бойынша өмір бойына төрт рет сотталды. Amnesty International Самир Геагеяның соты мен үкімін саяси мақсатта және әділетсіз деп сынады.

Түрмеге қамау

Геагея 11 жыл бойы Ливан қорғаныс министрлігінің Ярзедегі үшінші жертөле деңгейіндегі терезесіз, кішкентай жеке камерада қамауда отырды. Жақсы жарықтанбаған және нашар желдетілетін түрме камерасының нашар санитарлық жағдайы салдарынан оның денсаулығы нашарлап, салмағы күрт төмендеді. Оған ақпарат құралдарына және сыртқы әлемге қол жеткізуге тыйым салынды, тек әйелі мен жақын туыстарымен ғана кездесуге рұқсат берілді. Геагеяның барлық сөйлескендері бақыланып, ешкіммен саясат туралы әңгімелесуіне тыйым салынды. Қамауда болған жылдары Геагея соғыс кезіндегі әрекеттерін медитация арқылы қайта қарастырып, жасағандарының дұрыс екенін анықтауға тырысты. Ол өзін әдебиет оқумен, индуист философиясымен, Құранмен, христиан теологиясымен және мистикамен, әсіресе иезуит діни қызметкері Тейльяр де Шарденнің еңбектерімен айналыстырды.

Шығару

Седр революциясының көшбасшылары Геагеаның соты мен үкімдерін әділетсіз, саяси мақсаттағы және Сирияның Ливанды басып алған кезінде үкім еткен қараушы үкіметтің Геагеаны саяси аренадан ығыстыру және Ливан күштерін тарату үшін жасаған қастандық деп есептеді. 2005 жылғы парламент сайлауында Седр революциясының қолдаушылары көпшілік дауысқа ие болғаннан кейін, олар Геагеаны даулы үкімдерден босату үшін кешірім заңын қабылдау үшін лобби жасады. Ол 25 қазан күні (туған күні) Ливанға оралды және 2006 жылдың 11 желтоқсанына дейін Ливанның солтүстігіндегі атамекені Седр аймағында тұрды, содан кейін Кесерванның Бзуммар қаласындағы қонақ үйге көшті. 2007 жылдың 30 маусымында Кесерванның Маараб қаласындағы жаңа тұрғын үйіне көшті.

Қазіргі саяси қызметі

Ливан саяси аренасында Геагея мен ЛФ 14 наурыз альянсының басты христиандық құрауы болып саналады. 2008 жылдың қыркүйегінде Геагея Жоуниедегі мыңдаған жақтастарының алдында тарихи кешірім сұрады. Халықаралық жағынан Геагея АҚШ және Франция сияқты ықпалды елдермен қарым-қатынасын қайта жаңартуға тырысты. 2007 жылдың 19 наурызында ол Франция президенті Жак Ширакпен Елисей сарайында кездесті. 2008 жылдың наурызында ол АҚШ-та Ақ үй шенеуніктерімен, соның ішінде сол кездегі Мемлекеттік хатшы Кондолиза Райспен, Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің (NSA) басшысы Стивен Хэдлимен және Таяу Шығыс және Оңтүстік Азия жөніндегі Сыртқы істер жөніндегі кіші комитетінің төрағасы Гэри Акерменмен келіссөздер жүргізді. 2015 жылы Сауд Арабиясы Сыртқы істер министрлігінен құпия ақпараттардың таралуы Геагеяның дене күзетшілеріне ақы төлеу үшін ақша сұрағанын және "патшалықтан не қажет болса, соны істеуге дайын екенін" мақтан еткенін көрсетті. Ливан күштері 2022 жылғы 15 мамырдағы жалпы сайлауда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Ол Парламенттегі ең ірі христиандық партияға айналды.

Ирак Күрдістанға сапары (2012)

2012 жылдың 18 қаңтарында Самир Геагеа Ирак Курдистанына сапар жасады, онда оны Ербілдегі, негізінен христиандар тұратын Анкава ауданында қаһарман ретінде күтіп алды және ол Курдистан президенті Масуд Барзанимен кездесті.

Адам өлтіруге әрекеті (2012)

2012 жылдың 4 сәуірінде сағат 11:30-да, 11:33-де Гегеяның Ма'Араб кешенінде оқ атылған дыбыс естілді. Гегеяның қауіпсіздік күштері аумақты тексеріп, 12,7 калибрлі снайперлік мылтықтан қалған оқтарды тапты. Бұл жоғары технологиялық мылтық тек АҚШ және/немесе Ресейде ғана өндіріледі, Ливан жаяу әскерлерінде, Ливан қарулы күштерінде немесе қара нарықта табылмайды. Бұл қаруды тек бір күшті тарап ғана қол жеткізе алатынын көрсетеді. Сарапшылар қылмыстың артында Сирия тарапындағы күштер, көбінесе Хезболла тұрғанын айтады. Оқиға туралы баспасөз конференциясында айтылған мәліметтерге сәйкес, Гегея үйінің маңындағы бақта серуендеп жүрген. Гүл теру үшін иілгенде, Гегея оқ атылған дыбысты естіп, дереу жерге жатырды, ал оның қауіпсіздік күштері жағдайды бақылауға алды. Оның қаза болуы мүмкін болған жерде екі оқ қабырғаны тесіп өткен. Атушылар кем дегенде бір километр қашықтықта, резиденцияның батыс жағында орналасқан (бірақ күзетшілер қалың ағаштардың арасынан көре алмады) және Гегеяны, Сирия/Иран күштеріне және қазіргі үкіметке қарсы күрескен жалғыз белділі сыншыны үнсіздендіру үшін бұл операция бірнеше ай бойы жоспарланған. Ливан қауіпсіздік күштерінің мәліметінше, кісі өлтіру әрекетіне үш топқа бөлінген тоғыз адамнан тұратын топ қатысқан; үш топтың екеуі Гегеяға оқ атумен айналысқан. АҚШ бұл қастандыққа наразылық білдірді.

Президенттікке үміткерлік (2014)

2014 жылы Геагеа президент Мишель Сулейманның орнын басу үшін Ливан президенттік сайлауына үміткер екенін жариялады, оның 6 жылдық мерзімі 2014 жылдың 25 мамырында аяқталуға тиіс болған. Геагеа президенттікке қатысты 14 наурыз Альянсының толыққанды саяси қолдауын алды. "Еркін патриоттық қозғалысының" депутаты Мишель Аун, егер "Болашақ қозғалысының" Саад Харири оның президенттікке кандидатурасын қолдамаса немесе қыркүйекке дейін жаңа президент сайланбаса, парламент сайлауын белгіленген уақытында өткізуге басымдық беретінін мәлімдеді. Геагеа Аунды өзіне қарсы сайлауға түсуге немесе екі саяси альянстың ешқайсысына да жатпайтын, келісіммен сайланатын кандидатты ілгерілетуге мүмкіндік беретін "Б жоспарына" көшуге шақырды. Ондай кандидаттар – "Фаланга" партиясының Амин Гемайел және "Марада қозғалысының" Сулейман Франжье болды. Алтыншы сайлау турында нәтиже болмағаннан кейін Ливан демократиялық партиясының басшысы Талал Арслан президенттің халықпен тікелей сайлануын ұсынды. Ол былай деді: "Президенттік дағдарыс – Ливан халқына жасалған ауыр құлық. Елді құтқарудың және президенттікке деген құрметті қайта орнатудың жалғыз жолы – сайлауды тікелей халық жүргізу". Ливандық күштердің депутаты Антуан Захра Геагеа партияның үміткері болып қала беретінін айтты. Бірақ ел 2 жылдық президенттік дағдарысқа ұшырады, ол 2016 жылы Геагеаның ұзақ жылдар бойы қарсыласы болған Мишель Аунды Маараб келісімі арқылы президенттікке қолдауымен аяқталды. Аун президент болып сайланды, бұл екі жылдан астам президенттік орынның бос тұруына нүкте қойды.

Франциямен қарым-қатынасы

2020 жылы Бейрутте болған жарылыстан кейін Самир Геагеа Эммануэль Макронның Мұстафа Адибті үкімет құруға тағайындау туралы ұсынысын қабылдамады. 2022–2024 жылғы Ливан президенттік сайлауы барысында Самир Геагеа Францияны Сүлеймен Франжиеге қолдау көрсетіп, оның Хезболламен ортақ мүддесіне қызмет етуіне бағындырды деп айыптады. 2023 жылдың 14 желтоқсанында Самир Геагеа француз апталық журналы Valeurs actuelles-ке берген сұхбатында Франциядан енді ештеңе күтпейтінін мәлімдеді.

Қытаймен қарым-қатынасы

Ливандық күштер партиясы Қытай Коммунистік партиясымен жақсы қарым-қатынас сақтайды. 2022 жылдың 23 қарашасында Геагеа Қытайға баруға ресми шақыру алды.