Кіріспе

Ренин-ангиотензин жүйесін модуляциялайтын дәрілік заттар тобы.

Ангиотензин II рецептор блокаторлары (АРБ), ресми түрде ангиотензин II рецепторларының 1 (AT1) типіне қарсы әсер ететін заттар, сондай-ақ ангиотензин рецептор блокаторлары, ангиотензин II рецепторларының антагонисттері немесе AT1 рецепторларының антагонисттері деп те аталады. Бұл ангиотензин II рецепторларының 1 (AT1) типіне (AT1) байланысып, оның қызметін тежейтін дәрілік заттар тобы, осылайша артериолалардың тарылуын және натрийдің сақталуын тоқтатады. Олардың негізгі қолданылуы – гипертонияны (жоғары қан қысымын), диабетикалық нефропатияны (қант диабетінен туындаған бүйрек зақымдануын) және жүрек жеткіліксіздігін емдеуде. Олар AT1 рецепторының белсенділігін таңдамалы түрде бұғаттап, ангиотензин II-нің байланысуын болдырмайды, бұл АПФ ингибиторларынан өзгеше. Дегенмен, АРБ АПФ ингибиторларына қарағанда азырақ қолайсыз әсерлерге ие. Олар брадикининнің немесе басқа кининдердің ыдырауын тежемейді, сондықтан АПФ ингибиторларымен емдеуді шектейтін тұрақты құрғақ жөтел мен/немесе ангиоэдема сирек кездеседі. Соңғы уақытта олар АПФ ингибиторларын қабылдауға төзбейтін науқастардағы жүрек жеткіліксіздігін емдеу үшін қолданылады, әсіресе кандесартан. Ирбесартан мен лозартанның 2-ші типті қант диабеті бар гипертониямен ауыратын науқастарға пайдалы екені көрсетілген, және олар диабетикалық нефропатияның прогрессиясын баяулатуы мүмкін. 1998 жылғы екі жақты соқыр зерттеуде «лизиноприл инсулинге сезімталдықты жақсартатыны, ал лозартан оған әсер етпейтіні» анықталды. Кандесартан мигренді алдын алу үшін тәжірибелік түрде қолданылады. Лизиноприлдің мигренді алдын алуда кандесартаннан гөрі тиімділігі аз. Ангиотензин II рецептор блокаторларының қан қысымын бақылаудағы тиімділігі әртүрлі, ең жоғары дозаларда статистикалық айырмашылықтар байқалады. Клиникалық тәжірибеде қолданылатын препараттың таңдалуы қажетті жауап деңгейіне байланысты болуы мүмкін. Кейбір препараттардың диуретикалық әсері бар. Ангиотензин II, AT1 рецепторын ынталандыру арқылы, маңызды стресс гормоны болып табылады және (АРБ) осы рецепторларды бұғаттағандықтан, гипертонияға қарсы әсерлерінен басқа, стресске байланысты ауруларды емдеу үшін де қарастырылуы мүмкін. 2008 жылы олардың Альцгеймер ауруымен (АА) айқын теріс байланысы бар екені хабарланды. АҚШ-тың Ардагерлер істері департаментінің бес миллион науқастың деректерін ретроспективті талдау көрсетті, жиі қолданылатын антигипертензивтік препараттардың әртүрлі түрлері АА дамуының өте әртүрлі нәтижелерін көрсетті. Ангиотензин рецептор блокаторларын (АРБ) қабылдаған науқастарда АА даму қаупі басқа антигипертензивтік препараттарды қабылдағандарға қарағанда 35-40%-ға төмен болды. 1968 жылы инсульт алған 1968 науқасқа жасалған ретроспективті зерттеуде инсульт алдында АРБ қабылдау инсульттың ауырлығын азайтумен және жақсы нәтижелермен байланысты болуы мүмкін екені анықталды. Бұл нәтиже АРБ миды қорғау әсерін көрсететін тәжірибелік деректермен сәйкес келеді.

Жағымсыз әсерлер

Бұл дәрілер әдетте жақсы қабылданады. Жиі кездесетін жанама әсерлерге: бас қызылу, бас ауруы және/немесе гиперкалиемия жатады. Емдеумен байланысты сирек кездесетін жанама әсерлерге: бірінші дозада ортостатикалық гипотензия, бөртпе, диарея, диспепсия, бауыр функциясының бұзылуы, бұлшықет спазмы, миалгия, арқадағы ауырсыну, ұйқысыздық, гемоглобин деңгейінің төмендеуі, бүйрек функциясының бұзылуы, фарингит және/немесе мұрынның бітелуі жатады. 2014 жылғы Cochrane жүйелі шолуында, рандомизацияланған бақыланатын зерттеулерге сүйенгенде, АПФ ингибиторларын қабылдаған пациенттермен салыстырғанда, АРБ қабылдаған пациенттердің дені жағымсыз құбылыстарға байланысты зерттеуден аз шыққандығы анықталды. Бұл дәрілер класын қолданудың басты себептерінің бірі – АПФ ингибиторларымен емдеуге байланысты тұрақты құрғақ жөтел және/немесе ангиоэдемадан аулақ болу, бірақ сирек жағдайларда олардың пайда болуы мүмкін. Сонымен қатар, АПФ ингибиторларымен емделгенде ангиоэдемаға ұшыраған пациенттерде жандама реакция қаупі де бар. Дегенмен, басқа зерттеулер АРБ-ның миокард инфаркті қаупін арттырмайтынын көрсетті. Қазіргі таңда АРБ-ның миокард инфаркті қаупін арттыратыны туралы бірлескен пікір жоқ, сондықтан қосымша зерттеулер жүргізілуде. Шындығында, АТ1 блокадасының салдарынан АРБ-лар теріс кері байланыс механизмін бұзу арқылы ангиотензин II деңгейін бастапқы деңгейден бірнеше есе жоғарылатады. Ангиотензин II деңгейінің артуы АТ2 рецепторларының тежелмейтін стимуляциясына алып келеді, олар да өрбуге ұшырайды. Алайда, соңғы деректер АТ2 рецепторларын стимуляциялау бұрынғыдай тиімді болмауы мүмкін екенін, ал кейбір жағдайларда өсуді ынталандыру, фиброз және гипертрофия арқылы зиянды болуы мүмкін, сондай-ақ проатерогендік және қабынуға қатысты әсерлерге себеп болуы мүмкін екенін көрсетеді.

Қатерлі ісік

2010 жылы жарияланған зерттеуде "Рандомизацияланған бақылаудағы зерттеулердің мета-талдауы АРБ-лардың жаңа қатерлі ісік диагнозының шамалы жоғарылау қаупімен байланысты екенін көрсетті. Деректердің шектеулі болуына байланысты, әрбір препараттың нақты қатерлі ісік қаупі туралы қорытынды жасау мүмкін емес. Бұл нәтижелер одан әрі зерттеуді қажет етеді". АҚШ Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасының (FDA) 31 рандомизацияланған бақылаудағы сынақтарды АРБ-ларды басқа емдеумен салыстырған мета-талдауы, АРБ қабылдаған науқастарда жаңа қатерлі ісік, қатерлі ісікке байланысты өлім, сүт безінің қатерлі ісігі, өкпе қатерлі ісігі немесе простата қатерлі ісігінің жоғарылау қаупін көрсетпеді. 2013 жылы АҚШ Ардагерлер істері департаментінің бір миллионнан астам ардагерлердің тәжірибесі бойынша салыстырмалы тиімділік зерттеуі өкпе және простата қатерлі ісігінің қаупін арттырмады. Зерттеушілер: "Америка Құрама Штаттары ардагерлерінің осы үлкен ұлттық тобын зерттеу барысында, АРБ-ларды жаңа қолданушылардың арасында өкпе қатерлі ісігіне шалдығу қаупінің жоғары екенін көрсететін ешқандай дәлел таппадық. Біздің нәтижелеріміз АРБ-лардың қорғау әсерімен сәйкес келеді". 2016 жылы 148 334 науқасты қамтитын мета-талдауда АРБ қолданумен байланысты қатерлі ісік ауруларының маңызды айырмашылықтары байқалған жоқ.

Құрылымы

Лосартан, ирбесартан, ольмесартан, кандесартан, вальсартан, фимасартан тетразол тобын (төрт азот және бір көміртектен тұратын сақинаны) қамтиды. Лосартан, ирбесартан, ольмесартан, кандесартан және телмисартан бір немесе екі имидазол тобын қамтиды.

Әрекет ету механизмі

Бұл заттар АТ1 рецепторларының антагонисттері болып табылады, яғни, олар ангиотензин II АТ1 рецепторларының белсенділігін бөгеп тұрады. АТ1 рецепторлары қан тамырларының тегіс бұлшық жасушаларында, бүйрек үсті безінің қабықша жасушаларында және адренергиялық жүйке синапстарында табылмайды. АТ1 рецепторларын бөгеу тікелей қан тамырларын кеңейтуге, вазопрессин секрециясын азайтуға және альдостеронның өндірісі мен секрециясын азайтуға, сондай-ақ басқа да әрекеттерге алып келеді. Біріккен әсер қан қысымын төмендетеді. Осы класс ішіндегі әрбір АRB-ның нақты тиімділігі үш фармакодинамикалық (PD) және фармакокинетикалық (PK) параметрлердің комбинациясына байланысты. Тиімділік үшін үш маңызды PD/PK саласы тиімді деңгейде болуы керек; үш сипаттаманың параметрлерін төмендегіге ұқсас кестеге біріктіру қажет, қайталауларды жою және консенсустық мәндерге келу қажет; қазіргі мәндер әртүрлі.

Ұзақ өмір сүру

Agtr1a генінің AT1-ді кодтауының жойылуы бақылау тобымен салыстырғанда тышқандардың өмір сүру ұзақтығын 26%-ға ұзартады. Ықтимал механизм – тотығу зақымдануының (әсіресе митохондрияға) азаюы және бүйректердің өмірге тіршілік етуге қатысты гендерінің артық экспрессиясы. АРБ-лар да осындай әсерге ие болады.

Фиброздық регрессия

АРБ-лар, мысалы лозартан, бұлшықет, бауыр, жүрек және бүйрек фиброзын тежеуге немесе азайтуға көмектеседі.

Аортаның кеңейтілген түбірінің регрессиясы

2003 жылғы зерттеуде кандесартан мен вальсартанның қолданылуы кеңейген аорта тамырының мөлшерін азайтуға қабілетті екені дәлелденді.