Ламалар туқымдасы және олардың эволюциясы

Кіріспе

сүтқоректілер туысы сүтқоректілер туысы Лама – Оңтүстік Америкада кездесетін түйелер тұқымдасына жататын жануарлар туысы: жабайы гуанако және викунья, сондай-ақ үйретілген лама, альпака және чилиуэк. Американы испандықтар басып алғанға дейін лама, альпака және чилиуэк континенттегі жалғыз үйретілген екі тұяқты жануарлар болған. Олар жүк тасу үшін ғана емес, сонымен қатар еті, терісі және жұны үшін де өсірілген.

Жіктеу

Ертедегі жазушылар оларды жиі қоймен салыстырғанмен, олардың түйемен туыстығы көп ұзамай анықталды. Олар Линнейдің «Systema Naturae» еңбегінде Camelus туысына енгізілді. 1800 жылы Кювье лама, альпака және гуанаконы Lama тұқымына, ал викуньяны Vicugna тұқымына қосты. Кейіннен альпака Vicugna-ға көшірілді; екеуі де 2021 жылы Америка сүтқоректілер қоғамымен қайтадан Lama тұқымына қайтарылды. Дегенмен, Vicugna тұқымының қайтарылуын барлығы қолдамайды, мысалы, Корольдік қоғам олардың жеке жіктелуін сақтап қалды (Vicugna pogo және Vicugna vicunga), бұл жіктелуге қатысты көптеген сілтемелерде Америка сүтқоректілер қоғамының позициясына дейін де, кейін де қолданылды. Бұл Жаңа дүние түйелері, түйелермен бірге, Artiodactyla (жұп аяқты тұяқтылар) тобының ерекше бөлімі – Tylopoda, яки «жұмбақ аяқтылар» деп аталатын, қазіргі кезде сақталған жалғыз өкілдері болып табылады, бұл атау олардың аяқ табанындағы ерекше дөңгелектерге байланысты қойылған. Бұл бөлім бір ғана Camelidae тұқымдасынан тұрады, ал осы үлкен топтың басқа бөлімдері – Suina (шошқалар), Tragulina (шевротайндар) және Pecora (нағыз кешірушілер). Tylopoda олардың әрқайсысына белгілі бір жақындықпен байланысты, кейбір жағынан олардың арасында орталық позицияда тұрады, әрқайсысының кейбір белгілерін бөліседі, бірақ басқаларында кездеспейтін ерекше өзгерістерге ие. XIX ғасырдағы палеонтологтар Лейди, Коуп және Марштан басталатын Палеоген және Неоген кезеңдеріндегі Америка құрлығының жойылған фаунасының ашылуы осы тұқымдастықтың ерте тарихын ашты. Ламалар әрқашан Оңтүстік Америкамен ғана шектелмеген; олардың қалдықтары Рокки таулары аймағының плейстоцендік шөгінділерінде және Орталық Америкада көптеп кездеседі, ал осы жойылған түрлердің кейбіреулері қазіргі уақытта тіршілік ететіндерден әлдеқайда ірі болған. Бұл өтпелі түрлердің ешқайсысы Ескі дүние қабаттарында табылған жоқ; Солтүстік Америка Camelidae тұқымдастығының бастапқы мекені болды. Қазіргі түйелердің ата-бабалары 7 миллион жыл бұрын Берингия арқылы Еуразияға және Африкаға, ал қазіргі ламалардың ата-бабалары 3 миллион жыл бұрын Панама мойыны арқылы Оңтүстік Америкаға, Ұлы Америкалық алмасудың бір бөлігі ретінде кірді. Ескі дүние түйелері климаттың өзгеруіне байланысты, мүмкін, Азия мен Африканың аймақтарына қарай оңтүстікке қарай жылжып, оқшауланғаннан кейін, олар арнайы өзгерістерге ұшырады. Ал Жаңа дүние ламалары Американы палеоиндейлердің қоныстанғаннан кейін және мегафаунаның жойылуынан кейін Оңтүстік Америкамен шектелді. Мүмкін, бұл түрлердің бірі – хуэке немесе чилихуэке, ол испандықтардан бұрынғы және ерте колониялық дәуірде Чилидің орталық және оңтүстік-орталық бөліктерінде өмір сүрді. Оңтүстік Американың түйелері арасындағы олардың мәртебесі туралы екі негізгі гипотеза бар: біріншісі олардың жергілікті үйретілген гуанаколар екенін, ал екіншісі олардың солтүстіктен оңтүстік-орталық Чилиге әкелінген ламалардың бір түрі екенін көрсетеді. Чилихуэкелер 16-17 ғасырларда жойылып, олардың орнына еуропалық мал өсті.

Although they were often compared to sheep by early writers, their affinity to the camel was soon perceived. They were included in the genus Camelus in the Systema Naturae of Linnaeus. In 1800, Cuvier moved the llama, alpaca, and guanaco to the genus Lama, and the vicuña to the genus Vicugna. Later, the alpaca was transferred to Vicugna; both were eventually returned to Lama by the American Society of Mammalogists in 2021, the return of the Vicunga genus however is not supported by all, for example the Royal Society maintaining their separate classification (Vicunga pogo and Vicunga vicunga) in multiply mentioned references before and after the position taken by the American Society of Mammalogists. These New World camelids alongside camels, are the sole extant representatives of a distinct section of Artiodactyla (even toed ungulates) called Tylopoda, or "hump footed", from the peculiar bumps on the soles of their feet. This section consists of a single family, the Camelidae, the other sections of the same great division being the Suina or pigs, the Tragulina or chevrotains, and the Pecora or true ruminants, to each of which the Tylopoda have some affinity, standing in some respects in a central position between them, sharing some characters from each, but showing special modifications not found in any of the others. Discovery of the extinct fauna of the American continent of the Paleogene and Neogene periods, starting with the 19th century paleontologists Leidy, Cope, and Marsh, has revealed the early history of this family. Llamas were not always confined to South America; their remains are abundant in the Pleistocene deposits of the Rocky Mountains region, and in Central America; some of these extinct forms were much larger than any now living. None of these transitional forms has been found in Old World strata; North America was the original home of the Camelidae family. The ancestor of modern camels crossed Beringia into Eurasia and Africa about 7 million years ago, and The ancestor of the modern llamas entered South America via the Isthmus of Panama about 3 million years ago, as part of the Great American Interchange. The Old World camels were gradually driven southward into regions of Asia and Africa, perhaps by changes of climate, and having become isolated, they have undergone further special modifications. Meanwhile, the New World llamas became restricted to South America following the peopling of the Americas by Paleo Indians and the accompanying extinction of the megafauna. A possible variety is the hueque or chilihueque that existed in central and south central Chile in pre Hispanic and early colonial times. Two main hypotheses on their status among South American camelids are given: the first one suggests they are locally domesticated guanacos and the second suggests they are a variety of llamas brought from the north into south central Chile. Chilihueques became extinct in the 16th or 17th century, being replaced by European livestock.