Николай Рысаков: Александр II қатылымы мен "Халық Ерікі" мүшесінің тағдыры
Nikolai Rysakov
Николай Рысаков: Революционер, участник покушения на царя Александра II. Бросил бомбу, повредившую карету. Раскрыл детали "Народной воли" после ареста.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Николай Иванович Рысаков (1861 жыл шамасында – 15 сәуір 1881 жылға дейін) – орыс революционері және "Народная Воля" ұйымының мүшесі. Ол Ресей императоры Александр II-ні өлтіруге тікелей қатысты. Ол императордың каретасына бомба лақтырып, оны істен шығарды. Екінші бомбаны оның серігі Игнатий Хриниевецкий тастады, ол императордың өліміне себеп болды. Қамаудан кейін берген жауабында Рысаков ұйым туралы, оның құрамы мен мақсаты туралы барлық білгенін айтты. Бұл көптеген тұтқындауларға әкеліп, партияның күшін әлсіретті. Өкінішке орай, ол басқаларымен бірге дарға асылды.
Nikolai Ivanovich Rysakov (Николай Иванов Рысаков; c. 1861 – c. on – 15 April 1881) was a Russian revolutionary and a member of Narodnaya Volya. He personally took part in the assassination of Tsar Alexander II of Russia. He threw a bomb that disabled the Tsar's carriage. A second bomb by an accomplice, Ignacy Hryniewiecki, killed the Tsar. In his post arrest confession, Rysakov revealed all that he knew of the organization, its personnel and its agenda. This resulted in numerous arrests, and seriously compromised the party's strength. Despite his repentance, he was hanged along with other accomplices.
Ерте өмір
Николай Рысаков, ең болжамдысы, 1861 жылы Новгород провинциясының Белозерский ауданындағы ағаш кесу зауытында Иван Сергеевич Рысаков пен Матрена Николаевна Рысакованың православиелік отбасында дүниеге келді. Оның Федор деген ағасы және Александра, Любица және Екатерина деген үш әпкесі болды. Оның отбасы Тихвин қаласынан шыққан, ал әкесі – ағаш кесу зауытының директоры болған. Рысаков Витегорск қаласында бастауыш білім алды. Өзінің қаржысымен оқып, 1878 жылы Череповец орта мектебін бітірді. 1879 жылдың қыркүйегінен 1880 жылдың желтоқсанына дейін Санкт-Петербургтегі Кен инженерлік институтында оқыды. Замандастары Рысаковты ұзын, қызғылт шашы бар денелі жас жігіт деп сипаттаған. 1881 жылдың қаңтар айының басында Захар деген атпен танысқан Андрей Желябовтың ықпалына ілігіп, «Народная воля» ұйымына қосылды. Содан кейін Рысаков Макар Егоров Глазов есімімен өмір сүре бастады және революциялық айналымда Беломор деген атпен белгілі болды. Ол Хриниевецки мен Желябовты қамтитын үгіт-насихат тобына көмектесті. Атап айтқанда, ол «Рабочая газетаның» алғашқы санынан 100 дананы түрлі қонақүйлер мен таверналардағы жұмысшыларға, такси жүргізушілеріне және қала шеткерінде тұратын шаруаларға таратты. Ол газеттің екінші санын да таратты, және үшінші күні газеттің барлығын таратты. Рысаков өз пәтерінде екі жиын өткізді, онда ол жұмысшыларға лекция оқыды. Дегенмен, жиындарға бес-алты адам ғана қатысты.
Nikolai Rysakov was born most likely in 1861 to Orthodox Christian parents Ivan Sergeevich Rysakov and Matrena Nikolaevna Rysakova at a sawmill plant in Belozersky district of Novgorod province. He had a brother Fedor and three sisters, Alexandra, Ljubica and Catherine. His family was originally from Tikhvin, and his father was the manager of the sawmill plant. Rysakov received his elementary education at Vytegorsk. Having studied at his own expense, in 1878, he graduated from the Cherepovets secondary school. From September 1879, he was a student at the Institute of Mining Engineering in St. Petersburg until December 1880. Rysakov was described by contemporary accounts as a thick set youth with long reddish hair. In early January of 1881, having fallen under the influence of Andrei Zhelyabov, whom he knew under the pseudonym Zakhar, he joined Narodnaya Volya. Rysakov then started living under the name Makar Egorov Glazov, and was known in the revolutionary circle by the pseudonym Belomor. He assisted the propaganda group whose staff included Hryniewiecki and Zhelyabov. In particular, he distributed 100 copies of the first issue of Rabochaya Gazeta to workers in various inns and taverns, as well as to cab drivers and to peasants living on the outskirts of town. He also distributed the second issue of the newspaper, all of which he passed out by the third day. Rysakov held two meetings in his own apartment, in which he read lectures to workers. However, the meetings were attended by as few as five or six workers.
Александр ІІ-нің өлтірілуі
Желябов оқиғадан екі апта бұрын осы әрекетке қатысуға шақыру жасады. Рысаков, Хриниевецки және Тимофей Михайлов ерікті болып тіл білдірді. Өлім жазасына кесілгенге дейін үш ерікті Николай Кибалчич басшылығымен қала сыртындағы далалық жерде ракеталарды сынақтан өткізді. Екі зымыран ұшырылып, біреуі жарылды. 13 наурыз күні таңертеңгі сағат 9-да Рысаков және басқа бомба тастаушылар топтың жасырын тұрағына жиналып, бомбаларын алып, шабуыл жоспарын қайта қарады. Рысаков өзін қорғау үшін пышақ және револьвер алып жүрді, ал бомбасын матадан немесе газеттен жасалған орамалға орап қойған. Ол жүн бас киім, жібек шарф және плащ киген, ал оның астында жеңдері мен кеудесіне дәстүрлі орыс ою-өрнектері салынған зығырдан тігілген көйлек болды. 1881 жылғы 13 наурызда сағат 14:15 шамасында Императорлық процессия Екатерина каналының жағалауымен жүз елу метрдей жол жүргенде Рысаковқа жақындады. Ол жолға жақындап, бомбасын жылқының аяқтарының арасына немесе арбаның артқы дөңгелектерінің астына лақтырды. Содан кейін болған жарылыс көлікке зақым келтіріп, казактардың бірін қаза қылды және тапсырыс беруге бара жатқан наншы баласын ауыр жарақаттады. Александр II шатасқан күйде, бірақ ешқандай зардап шекпеді (дегенмен, бір қолына ұсақ кесік тиген). Рысаков қылмыс орнынан қашып, дереу жандармдардың қуып жететініне тап болды. Мұны көрген бір жұмысшы оның аяғына темір бұрыш лақтырып, ол сүрініп құлады. Рысаков тұтқындалуға қарсылық көрсетті, бірақ ақырында жарылыс болған жерден отыз қадамдай жердегі темір қоршауға тірелді. Патша Рысаковқа жақындап, кім екенін сұрады. Рысаков өзін Вяткалық саудагер Глазов деп таныстырды. Патша, бір куәгердің айтуынша, Рысаковқа ескерту саусалын көрсетті. Патша зардап шеккендерге көңіл айту және Рысаковтың келтірген зардабын көру үшін тоқтады. Патша: "Құдайға шүкір, ешқандай жарақат алмадым", - деді. Бір куәгердің айтуынша, Рысаков жоғары дауыспен: "Құдайға шүкіршілік ететініңді көреміз" деді. Кешігу 5-6 минутқа соқты. Патша кете бергенде Хриниевецки оған жақындап, аяқтарына екінші бомбаны жарытты. Екінші бомба жарылғаннан кейін Рысаковты ұстап тұрған сарбаздың бірі оны ұрып-сапқылады. Патшаны шанамен Қысқы сарайға асыққаннан кейін полиция Рысаковты тікелей қала әкіміне жеткізуге шешім қабылдады. Оны таксиге апарып бара жатқанда, халық оған шабуыл жасады, бірақ полицияның араласуымен ол зардап шекпей билік органдарына тапсырылды. Александр II патша шамамен 45 минуттан кейін қайтыс болды.
The invitation to take part in the attempt was made two weeks prior to the incident by Zhelyabov. Rysakov, Hryniewiecki, and Timofei Mikhailov volunteered. The day before the assassination, under the guidance of Nikolai Kibalchich, the three volunteers tested their missiles out of town in a deserted place. Two missiles were pitched and one of them exploded. On the morning of 13 March [1 March, Old Style], at about 9 AM, Rysakov and other bomb throwers gathered at the group's safe house to collect their bombs and review the plan of the attack. Rysakov wore a dagger and a revolver for self defense, and was carrying a bomb wrapped in a handkerchief or a newspaper. He was wearing a fur cap, a silk scarf, and a drape coat, and underneath a linen shirt having traditional Russian patterns at the ends of the sleeves and on the chest. On 13 March 1881, at about 2:15 PM, the Imperial procession had gone about a hundred and fifty yards down the embankment of the Catherine Canal before it approached Rysakov. He moved closer to the roadway and threw his bomb which landed between the horse's legs or under the rear wheels of the carriage. The ensuing explosion damaged the vehicle, killed one of the Cossack escorts, and severely wounded a butcher's boy who had been on his way to deliver an order. Alexander II emerged dazed but unharmed (reportedly, he had only suffered a minor cut on one of his hands). Rysakov started fleeing from the scene of the crime and was immediately chased by gendarmes. Witnessing this, a worker threw his crowbar at his feet, causing him to stumble and fall. Rysakov resisted capture but was eventually pinned against the iron railing along the edge of the quay, about thirty steps from the site of the explosion. The Tsar walked up to Rysakov and inquired about his identity. Rysakov introduced himself as the Vyatka tradesman Glazov. The Tsar, according to one eye witness, wagged a threatening finger at Rysakov. The Tsar stopped to offer comfort to the victims and to survey the devastation wrought by Rysakov. The Tsar said: "Thank God, I escaped injury", and according to one witness, Rysakov loudly pronounced something to the effect: "We will see if you will still thank God." The delay amounted to 5–6 minutes. The Tsar was ready to leave when Hryniewiecki approached him and detonated a second bomb at his feet. After the second bomb went off, Rysakov was roughed up by one of the soldiers holding him. As soon as the Tsar was rushed by sleigh to the Winter Palace, the police decided that Rysakov should be taken directly to the mayor. As he was being led to a cab, Rysakov was attacked by the mob, but with the intervention of the police, he was turned over to the authorities unharmed. Tsar Alexander II died roughly 45 minutes later.
Сот
Рысаков тұтқында болған кезде өз өмірін сақтап қалу үшін тергеушілермен ынтымақтастық жасап, оларға өзінің серіктері туралы құнды мәліметтер берді. Атап айтқанда, оның тұтқындалғаннан кейінгі мойындауы полицияға топтың Тележная көшесіндегі қауіпсіз үйіне шабуыл жасауға мүмкіндік берді, онда Геся Хельфман тұтқындалды және Николай Саблин полицияға бірнеше рет атып, содан кейін өз-өзіне қол жұмсады. Михайлов, София Перовская және Кибалчич те кейін тұтқындалды. Рысаков барлық тұтқындардың кім екенін анықтады. Ол олардың көпшілігін партиялық псевдонимдерімен ғана білгенімен, олардың әрқайсысының атқарған рөлін сипаттай алды. Рысаков Желябов, Перовская, Кибалчич, Хельфман және Михайловпен бірге сотталды. Оның адвокаты оның жас екенін ескере отырып, қылмысын жеңілдетуге тырысты. 29 наурызда барлық айыпталушылар кінәлі деп танылып, асылып өлім жазасына кесілді. Соңғы үмітімен Рысаков полицияға қызмет етуге дайын екенін ұсынды және Александр III-ге шын ниетпен өкінгенін білдіретін хат жазды; бірақ оның өтініші қабылданбады. Владимир Соловьев Александр III-ке «христиан және христиан мемлекетінің билеушісі ретінде әкесін өлтіргендерді кешіруі керек» деп ұсынды. Лев Толстой да Александр III-ге осыған ұқсас тілек білдірген хат жазды, алайда нәтиже болмады.
While in custody, in an attempt to save his own life, Rysakov cooperated with the investigators by giving them valuable information about his accomplices. In particular, his post arrest confession enabled the police to raid the group's safe house on Telezhnaya street, where Gesya Helfman was arrested and Nikolai Sablin committed suicide after firing several shots at the police. Mikhailov, Sophia Perovskaya, and Kibalchich were also subsequently captured. Rysakov established the identity of all prisoners. Although he knew many of them only by their party pseudonyms, he was able to describe the role they each had played. Rysakov was put on trial, together with Zhelyabov, Perovskaya, Kibalchich, Helfman, and Mikhailov. His counsel sought to palliate his crime on account of his extreme youth. On 29 March, all the defendants were found guilty and were sentenced to death by hanging. In a last desperate effort, Rysakov offered his services to the police, and composed a letter addressed to Alexander III alleging sincere repentance; his plea was ignored. Vladimir Solovyov proposed that Alexander III, "as a Christian and ruler of a Christian nation, ought to forgive his father's assassins." In a letter to Alexander III, a similar appeal was made by Leo Tolstoy, but to no avail.
Атқару
Өлім жазасына кесілудің алдындағы түні шіркеу өз қызметін ұсынды. Рысаков діни қызметкерді ынтамен қарсы алып, онымен ұзақ сөйлесіп, күнәсін мойындады және қасиетті Евхаристияны қабылдады. 15 сәуір күні таңында [3 сәуір, ескі стиль] тұтқындар Семенов полкінің парад алаңына жеткізілді, онда өлім жазасы орындалуға тиіс болды. Олардың барлығы қара түрме киімдерін киіп, кеуделеріне «Регицид» деген жазуы бар тақта ілінген. Рысаков пен Желябов екі жылқының тартып әкелген бірінші арбаға мінгізілді, ал Кибальчич, Перовская және Михайлов екінші арбаға мінгізілді. Жол бойы Рысаковтың басы иілген күйде болды; ол мен Желябов бір-біріне қарамауға тырысты. «Лондон Таймс» газетінің тілшісі өлім жазасын шамамен жүз мың адамның тамашалағанын баялады. Сот процесі кезінде Рысаков бірнеше рет денсаулығының нашарлағанын көрсетті. Куәгерлердің айтуынша, дарға асылар алдында Рысаковтың беті қатты сарғайды. Діни қызметкерлер соңғы қасиетті рәсімдерді орындау үшін дарға көтерілгенде, сотталғандар бірден оларға жақындап, айқышқа иелініп сүйді. Діни қызметкерлер кеткен соң, Желябов пен Михайлов Перовскаяға жақындап, қоштасу үшін сүйісті. Рысаков қозғалмай тұрып, Желябовқа қарай берді. Перовская Рысаковтан жалтара қарады. Өлім жазасы сағат 9:20-да Кибальчичпен басталды. Рысаков соңғы болып дарға асылды, сондықтан ол барлық серіктерінің өліміне куә болды. Ол маска таққан кезде есінен таюға жақын болды. Дарға ілінген сәттен бастап, Рысаков бірнеше минут бойы аяқтарын орындыққа тіреуге тырысты. Ажал жазалаушы оның астынан орындықты тартып алып, денесін алға қарай итеріп жіберді. Сағат 9:30-да өлім жазасы аяқталды; дарға асушы дардан түсіп, барабандар тоқтатылды. Рысаков пен оның серіктерінің денесі жиырма минут бойы ілініп тұрды. Әскери дәрігер мәйіттерді қарап шықты, ал сағат 9:50-де олар дардан түсіріліп, қара ағаштан жасалған табыттарга салынды. Олар есімдері белгісіз жалпы қабірге жерленді.
In the evening before the execution the Church offered its ministrations. Rysakov eagerly received the priest, talked with him for a long time, confessed and received the Eucharist. On the morning of 15 April [3 April, Old Style], the prisoners were transported to the parade grounds of the Semenovsky Regiment, where the execution was set to take place. They were all dressed in black prison uniforms, and on their chests hung a placard with the inscription: "Regicide". Rysakov and Zhelyabov were placed on the first cart which was drawn through the city by a pair of horses, while Kibalchich, Perovskaya and Mikhailov were placed on a second cart. Along the route, Rysakov's head was bent; he and Zhelyabov avoided eye contact. The correspondent of the London Times estimated that the execution was attended by a hundred thousand spectators. It is reported that during the proceedings, Rysakov more than once showed signs of failing strength. According to eyewitnesses, at the foot of the gallows, Rysakov appeared ghastly pale. When priests ascended the gallows to give the last rites, the convicts almost simultaneously approached them and kissed the crucifix. Once the priests withdrew, Zhelyabov and Mikhailov approached Perovskaya and they kissed each other good bye. Rysakov stood motionless looking at Zhelyabov the whole time. Perovskaya had turned away from Rysakov. The executions commenced at 9:20 AM with Kibalchich. Rysakov was last to be hanged and therefore had to witness the execution of all his companions. He appeared to faint when the executioner placed the blindfold over his face. From the moment the suspension began, for several minutes Rysakov desperately tried to keep his feet to the stool. The executioner pulled the stool from under his legs, and gave his body a strong push forward. At 9:30 AM the execution was over; the executioner left the gallows and the drums stopped beating. The body of Rysakov and his accomplices were allowed to hang for twenty minutes. A military doctor then examined the corpses, and at 9:50 they were cut down from the gallows and placed in black wooden coffins. They were buried in a nameless common grave.