«Темір Кеңес» – Чайна Мивиллдің Бас Лаг әлеміндегі танымал фантастикалық романы. Империализм, корпоратизм, әлеуметтік мәселелерді қамтиды. Жүлделі туынды!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
China Miéville-дің 2004 жылғы романы. "Темір Кеңес" (2004) – британдық жазушы China Miéville-дің "Bas Lag" әлеміндегі үшінші туысқандық фантастикалық романы, "Perdido Street Station" (2000) және "The Scar" (2002) романдарынан кейін жарық көрген. Бұл роман алдыңғы туындыларымен ортақ стимпанк әсерлерімен қатар, батыс жанрынан да бірнеше элементтерді қабылдайды. "Темір Кеңес" – China Miéville-дің ең тікелей саяси романдарының бірі, ол антиглобализациялық қозғалыстан күшті шабыт алып, империализм, корпоратизм, терроризм, нәсілдік жеккөрушілік, гомосексуализм, мәдени шок, еңбек құқықтары және соғыс сияқты мәселелерді қамтиды. Роман 2005 жылы Артур Кларк және "Locus" сыйлықтарын жеңіп алды, сондай-ақ сол жылы "Hugo" және "World Fantasy" сыйлықтарына үміткер болды.
2004 novel by China Miéville
Iron Council (2004) is a weird fantasy novel by the British writer China Miéville, his third set in the Bas Lag universe, following Perdido Street Station (2000) and The Scar (2002). In addition to the steampunk influences shared by its predecessors, Iron Council draws several elements from the Western genre. Iron Council is one of China Miéville's most overtly political novels, being strongly inspired by the anti globalization movement, and tackling issues such as imperialism, corporatism, terrorism, racial hatred, homosexuality, culture shock, labour rights and war. The novel won the Arthur C. Clarke and Locus Awards in 2005, and was also nominated for the Hugo and World Fantasy Awards the same year.
Сюжет
"Темір Кеңес" романының кульминациясын құрайтын үш негізгі сюжеттік желіні қамтиды. Миевиль сюжетті, уақыт пен кеңістікті бір-бірімен байланыстырып көрсетсе де, бұл тұжырым әр сюжетті жеке-жеке баяндап, олардың өзара қарым-қатынасын соңында талқылайды. Романның оқиғасы Нью-Кробузон және оның төңірегінде, Лондонға ұқсас алып қалада өтеді. Жаңа Кробузон белгілі бір уақыттан бері Тешпен соғысып келеді және шеткі шөл арқылы темір жол салуға тырысады, бұл соғысты жүргізудің жаңа тәсілі ретінде қарастырылады. Осы фонға қарсы роман үш басты кейіпкердің – Ори, Каттер және Джуда Лоудың іс-қимылдарын баяндайды. Джуданың оқиғасы романның басталысынан 20 жыл бұрын басталады. Джуда Жаңа Кробузон үшін теміржол барлаушысы болып жұмысқа алынады, оның міндеті – жер бедерін картаға түсіріп, жергілікті тұрғындарға теміржолдың келуін хабарлау еді. Осы жұмысты атқару барысында ол Стилцпирмен бірге уақыт өткізеді, олар өмірсіз материядан жасалған тірі жаратылыстар – големдерді жасай алатын, сипаттауға келмейтін жаратылыстар тобы. Джуда Стилцпирді ескертуге тырысады, бірақ олар тыңдамайды, сондықтан ол бірнеше жазба жасап, олардың големетрия өнерін үйренуге мәжбүр болады. Ақырында ол теміржолға оралады, ол шын мәнінде Стилцпирді жояды. Содан кейін Джуда, Энн Хари атты әйел және Узман атты Ремеде революция бастайды, онда теміржол жұмысшылары бақылаушыларды қуады, Ремеделерді босатады және пойызды басып алып, оны жылдамдатылатын социалистік тұрғын үйге айналдырады. "Темір Кеңес", мәңгілік пойыз, шөл арқылы жүріп, артындағы рельстерді жинап, азаматтары шешкен бағытта төсеуге асығады. Кеңес Жаңа Кробузон әскерінен қашу үшін үздіксіз қозғалыста болады, олар пойызды қайтарып алып, бүлікшілдікке шақыратын Кеңесті жоюға ниетті. Джуда Жаңа Кробузонға оралады, онда ол өзін эзотерикалық големетрия әдебиеттеріне батырады және осы өнердің шеберіне айналады. Соңында Джуда "Темір Кеңеске" қайта оралады, оның сөзін Жаңа Кробузонға таратып, оны қорғау үшін өз големетриясын пайдалануға ниетті. Романның басында оқырман қосылатын Каттер, Джуданың Жаңа Кробузонға оралған кездегі досы, шәкірті және жақыны болды. Ол Джуданың басқа шәкірттерінен тұратын топқа жетекшілік етеді, "Темір Кеңес" туралы ескерту үшін және Жаңа Кробузондықтардың шабуыл жасауы мүмкін екенін хабарлау үшін іздейді. Біраз уақыт Кеңеспен бірге өмір сүргеннен және жұмыс істегеннен кейін, Каттер Джуда және басқалармен бірге Жаңа Кробузонға оралып, "Темір Кеңестің" жаңалықтарымен бүлікке шақырады, ол қалаға оралып, әскермен өз жерінде бетпе-бет кездесуге шешім қабылдады. "Темір Кеңестің" саяхаты барысында олар Құрабинмен кездеседі, ол Жасырын және Жоғалған Сәт монахы, ол өзіне қажетті білімді алу үшін өзінің бір бөлігімен үнемі сауда жасап тұрады (бұрын жынысын, ал роман барысында ана тілін, әртүрлі естеліктерін және соңында басты кейіпкерлерге көмектесу үшін көздерін саудалаған). Осы уақытта, наразы революционер Ори, жартылай есінен адасқан ескі үйсіз адам Спираль Джейкобспен Тороның әскери тобына қосылады. Торо тобы тонау, шабуыл жасау және тіпті кісі өлтіру сияқты қылмыстар жасап, Жаңа Кробузон мэрін өлтіруді аяусыз жалғастырады, бұл жоспардың жеке мақсатта екені кейіннен белгілі болады. Ори жаңа тобымен және оған қарсы күрес жүргізген кезде, революциялық топтардың одағы – Коллективтің көтерілісі, ақыры Жаңа Кробузонды оның жемқор парламенті мен әскерінен тартып алуға тырысады. Алайда, бірнеше күндік шайқастан кейін Коллектив жойылды. Содан кейін Ори Спираль Джейкобстың Теш жіберген күшті сиқыршы екенін біледі, ол Жаңа Кробузонның ортасына қараңғы және құлдиратушы күш енгізеді. Осы кезде Джуда, Ори және Каттер Джейкобсты тоқтату үшін бірігіп, Құрабиннің көмегімен Теш елшісін "Текке Вогу аймағына" алып кетеді. Ори шайқаста қаза табады. Коллективтің құлдырауынан кейін Джуда Каттерді "Темір Кеңестің" оралуын тоқтатуға жібереді. Ол сәтсіздікке ұшырайды, ал Джуда азаматтарын құтқару үшін пойызды уақытта тоқтату үшін уақыт големін шақырады. Содан кейін Энн Хари Джуданы шабуылды болдырмағаны үшін өлтіреді. Романның соңында "Темір Кеңес" белгілі бір ескерткішке айналды, уақыт големі тарағанға дейін белгісіз сәтте Жаңа Кробузонға шабуыл жасауға дайын тұр. Каттер Жаңа Кробузонның жер асты қарсылық қозғалысына қайта кіріп, "Рунагейт Рэмпант" атты наразылық жарияланымдарын қайта жандандырады.
Iron Council follows three major narrative threads that join to form the novel's climax. Although Miéville weaves back and forth between narrative, time and space, this summary will follow each narrative individually, discussing their relation to each other toward the end. The novel is set in and around New Crobuzon, a sprawling London esque city. New Crobuzon has for some unknown time been at war with Tesh, and is attempting to build a railroad across the outlying desert, partially as a new means of conducting this war. Against this backdrop, the novel follows the deeds of three main characters—Ori, Cutter and Judah Low. Judah's story begins some 20 years before the novel's opening. Judah was hired as a railroad scout for New Crobuzon, charged with mapping terrain and informing the land's inhabitants of the railroad's coming. While doing so, he spends time with the Stiltspear, a race of indescribable creatures who can conjure golems, living creatures made from unliving matter. Judah attempts to warn the Stiltspear away, but they will not listen and he must settle for making a few recordings and beginning to learn their golemetric arts. Eventually, he returns to the railroad, which does indeed wipe out the Stiltspear. Shortly afterward, Judah, a prostitute named Ann Hari, and a Remade named Uzman lead a revolution in which the rail workers drive the overseers away, free the Remade, and hijack the train, transforming it into a moving socialist dwelling. Iron Council, the perpetual train, moves through the desert, gathering track from behind and laying it in whichever direction its citizens decide. The Council keeps moving to avoid the New Crobuzon militia, who are anxious to reclaim the train and destroy the rebellion inspiring Council. Judah returns to New Crobuzon, where he immerses himself in esoteric golemetry literature, emerging as a master of the art. Eventually, Judah returns to the Iron Council, having spread its word throughout New Crobuzon, intent on using his golemetry to protect it. Cutter, whom the reader joins at the novel's opening, was a friend, disciple, and lover to Judah during Judah's return to New Crobuzon. He leads a group consisting of other disciples of Judah in search of the Iron Council to warn of an impending attack by the New Crobuzon militia. After living and working with the Council for a while, Cutter returns with Judah and others to New Crobuzon to inspire revolt with the news of Iron Council, which has decided to return to the city and confront the militia on its own turf. In the Iron Council's travels they meet Qurabin, a monk of the Moment of the Hidden and Lost, who continually trades aspects of themselves in return for whatever knowledge they need (having previously traded their gender, and over the course of the novel, their native language, various memories, and finally their eyes to help the protagonists). Meanwhile, dissatisfied revolutionary Ori is led by a half crazed old homeless man named Spiral Jacobs to join the militant gang of Toro. Committing robberies, raids, and even murder, Toro's group proceeds mercilessly on its quest to assassinate the mayor of New Crobuzon, a plan which is later revealed to be personal rather than political. During Ori's struggles with and against his new gang, an uprising by the Collective, a union of revolutionary groups, threatens to finally wrest New Crobuzon from the hands of its corrupt parliament and militia. After several days of fighting, however, the Collective is destroyed. Ori then learns that Spiral Jacobs is actually a powerful sorcerer sent by Tesh to introduce a dark, destructive force into the midst of New Crobuzon. Here Judah, Ori, and Cutter unite to stop Jacobs with the help of Qurabin, who takes the Tesh ambassador with him 'into the domain of Tekke Vogu'. Ori is killed in the confrontation. In light of the collapse of the Collective, Judah sends Cutter to dissuade Iron Council from returning. He is unsuccessful, and Judah conjures a time golem to freeze the train in time to save its citizens. Ann Hari murders Judah shortly thereafter for thwarting the attack. As the novel ends, Iron Council has become a public monument of sorts, poised on the verge of attacking New Crobuzon until the unknown moment when the time golem dissipates. Cutter re immerses himself in New Crobuzon's underground resistance movements, revitalising the protest publication Runagate Rampant.
Қабылдау
Стивен Пул кітапты The Guardian үшін қарап шығып, "Барамен салыстырғанда, мұндай идеялар азырақ және оларға артық мән берілмеген. "Темір кеңес" көбірек қабақ шытырып, саяси жүгімен салмақтанып тұрғандай. Дегенмен, фантастикалық әдебиет көбінесе керемет консервативті болады, ал "Темір кеңес" – өзінің жасырын кәсіби одақшылығымен және кейіпкерлердің көптегенінің кездейсоқ екіұрыста болуымен – жанрдың ортағасырлық саясатына қарсы тұрады" деді. Соңында "Жақсы саяхат болды" деп қорытындылады. Майкл Дирданың The Washington Post үшін жазған рецензиясында "[Н]ысанды түрде Хайна Миэвильдің Жаңа Кробюзоны – керемет ләззаттарға толы, күтімсіз бақша, ал "Темір кеңес" – құштарлықпен сенімге толы және ең жоғары шеберлікпен жазылған туынды" делінген.
Steven Poole reviewed the book for The Guardian and suggested that "in comparison with The Scar, such ideas are fewer and less indulgently elaborated. Iron Council feels more po faced, more weighed down by its tonnage of political baggage Still, fantasy fiction is usually fabulously conservative, and Iron Council – with its implicit trade unionism, as well as the fact that many characters are casually bisexual – stands as a rebuke to the genre's medieval politics." Concluding "It was a good ride." The Washington Post review by Michael Dirda states that "[i]n myriad ways, China Miéville's New Crobuzon is an unweeded garden of unearthly delights, and Iron Council a work of both passionate conviction and the highest artistry."