Казимир I Жаңартушы – Польшаның Пиаст әулетінен шыққан герцогі (1040-1058). Мазовия, Силезия, Померанияны біріктірген, бірақ корольдік атаққа ие бола алмаған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Казимир I Қайта жаңғыртушы (Kazimierz I Odnowiciel; 25 шілде 1016 – 19 наурыз 1058), Пьяст әулетінің мүшесі, 1040 жылдан өмірінің соңына дейін Польшаның герцогы болды. Казимир Миешко II Ламберт пен Лотарингиялық Ричезаның ұлы еді. Ол Польша Корольдігінің бөліктерін қырқылыс кезеңнен кейін қайта біріктіргендіктен, Қайта жаңғыртушы деп белгілі. Ол Мазовияны қайта қосып, Силезия мен Померанияны бағындырды. Дегенмен, ол өзін Польша Королі деп жариялай алмады, негізінен оның билігіне ішкі және сыртқы қауіптер төндіргендіктен.
Casimir I the Restorer (Kazimierz I Odnowiciel; 25 July 1016 – 19 March 1058), a member of the Piast dynasty, was the duke of Poland from 1040 until his death. Casimir was the son of Mieszko II Lambert and Richeza of Lotharingia. He is known as the Restorer because he managed to reunite parts of the Kingdom of Poland after a period of turmoil. He reincorporated Masovia, and conquered Silesia and Pomerania. However, he failed to crown himself King of Poland, mainly because of internal and external threats to his rule.
Алғашқы жылдар
Казимирдің ерте өмірі туралы көп мәлімет белгілі емес. Ол балалық шағын Польшаның Гнезнодағы патша сарайында өткізген болуы керек. 1026 жылы оны білім алу үшін Польшадағы монастырьлардың біріне жіберді. Кейбір ескі деректерге сәйкес, ол бастапқыда шіркеуде мансап құруды жоспарлаған (мүмкін, облат лауазымын атқарған) және тіпті монах болуға рұхсат сұраған. Алайда, қазіргі тарихшылар бұл гипотезаны қолдамайды. Дегенмен, ол 1031 жылы шіркеу қызметін тоқтатты. Казимирдің әкесі Миешко II, 1025 жылы әкесі Батыл Болеславтың қайтысынан кейін Польша патшасы болды. Бірақ елдің ықпалды магнаттары Болеслав I билігінде болған сияқты күшті орталық үкіметтен қорқып, патшамен қарым-қатынаста шиеленіс тудырды. Патшаның қиын жағдайын пайдаланып, Миешко II-нің аға жартылай інісі Бесприм мен кіші інісі Отто оған қарсы шығып, Киелі Рим императоры Конрад II-мен одақтасты. Олардың әскері Польшаға шапты және Люсатияны қайтарып алды. Содан кейін жылдар бойы хаос пен қақтығысқа толы кезең басталды. Осы кезеңде Миешко II 1031 жылы тақты Беспримге беруге мәжбүр болды, Богемияға қашып, Герцог Олдрихтың тұтқындығына ілігіп, кемсінтілді, патшалықтың бір бөлігін қайта басқаруға оралды, ақырында патшалықты қайта иеленді, бірақ 1034 жылдың мамырында күмәнді жағдайда қайтыс болды. Бесприм билігі тұсында Казимир мен оның қарындастары анасымен Германияға (оның туған жеріне) қауіптен қорғану үшін әкелінді. Хабарға сәйкес, патшайым Ричеза Безпримнің өтініші бойынша Польшаның патшалық тәжін және регалияларын император Конрад II-ге көрсетіп, оның батыс көршісінің үстемдігін мойындағанын білдірді. Бірақ патшайым оларды сақтау үшін әкелген болуы мүмкін, немесе олар императорға басқа жолмен жеткізілген болуы мүмкін. 1034 жылы әкесі қайтыс болған кезде Казимир шамамен 18 жаста болды және Германияда, Кельн архиепискобы Герман II-нің сарайында болды.
Relatively little is known of Casimir's early life. He must have spent his childhood at the royal court of Poland in Gniezno. In order to acquire a proper education, he was sent to one of the Polish monasteries in 1026. According to some older sources he initially wanted to have a career in the Church (it is probable that he held the post of oblate) and even asked for a dispensation to become a monk. This hypothesis, however, is not supported by modern historians. Regardless, he left church work indefinitely in 1031. Casimir's father, Mieszko II, was crowned King of Poland in 1025 after the death of his father, Bolesław the Brave. However, the powerful magnates of the country feared a strong central government like the one that existed under Bolesław I's rule. This led to considerable friction between the King and the nobility. Taking advantage of the King's precarious situation, Mieszko II's older half brother Bezprym and younger brother Otto turned against him and allied themselves with the Holy Roman Emperor Conrad II, whose forces attacked Poland and regained Lusatia. Years of chaos and conflict followed, during which Mieszko II was forced to cede the throne to Bezprym in 1031, fled to Bohemia, was imprisoned by Duke Oldřich and castrated, returned to rule a portion of the kingdom, eventually regained the kingdom, and then died in May 1034 under suspicious circumstances. Sometime during the reign of Bezprym, Casimir and his sisters were taken by their mother to Germany (her native land) for refuge. It has been reported that Queen Richeza brought the Polish royal crown and regalia to Emperor Conrad II at Bezprym's request to indicate his acceptance of the primacy of his western neighbor, although the Queen could have taken them for safekeeping, or they could have been brought to the Emperor by another means. At the time of his father's death in 1034, Casimir was about 18 years old and in Germany at the court of his uncle Archbishop Hermann II of Cologne.
Болеслав I
Ұлы Польшаның орталық ауданы (Велькопольская) ақсүйектерге және католик дін қызметкерлеріне қарсы бірдей көтерілді. Аймақтағы пұтқа табынушылықтың қайта жандануы бірнеше жылға созылды. Мазовия ауданы бөлініп шықты, ал жергілікті билеуші Мицлав жеке мемлекет құрды. Померанияда да осыған ұқсас жағдай болды. 1037 жылы жас ханзада мен анасы Польшаға оралып, тақты басып алуға тырысты. Бұл жергілікті барондардың көтерілісіне алып келді, сонымен қатар халықтың "пұтқа табынушылыққа қайта оралуы" деп аталатын қозғалысы Казимир мен Ричезаны Саксонияға қашуға мәжбүр етті. Бірақ, көп ұзамай Казимир Польшаға қайтып оралып, 1038 жылы ықпалды анасының көмегімен қайтадан билікке ие болуға тырысты. Бұл да сәтсіз аяқталды және ол тағы да қашуға мәжбүр болды, бұл жолы Венгрия Корольдігіне, онда оны Стивен I тұтқындады. Ричеза 1063 жылы қайтыс болғанға дейін Германияда кесіп қалды. Богемияның герцогы Бретислав I 1039 жылы хаос пен көршісінің әлсіздігін пайдаланып, елге шапты және тонады. Кіші және Үлкен Польша аудандары қатты тоналды, Познань басып алынды, ал Бретислав Гнезноны тонап, әулие Адальберт, Радим Гауденций және бес шөлге шыққан бауырластың қасиетті деректерін алып кетті. Қайтып келе жатып, ол Силезияның бір бөлігін, соның ішінде Вроцлавты жаулап алды, Польшаның дінге қайту мерекесінде Миешко I салған діни ғимараттарды қиратты және Миешко I-нің қабірін тонады.
The central district of Greater Poland (Wielkopolska) revolted against the nobles and Catholic clergy en masse. A pagan revival in the area lasted for several years. The district of Masovia seceded and a local lord, Miecław, formed a state of his own. A similar situation occurred in Pomerania. In 1037 both the young prince and his mother returned to Poland and attempted to seize the throne. This precipitated a rebellion by local barons, which coupled with the so called "Pagan Reaction" of the commoners, forced Casimir and Richeza to flee to Saxony. However, soon Casimir returned to Poland and in 1038, once again, tried to regain power with the aide of his influential mother. This also failed and he had to flee again, this time to the Kingdom of Hungary where he was imprisoned by Stephen I. Richeza remained in Germany as a nun until her death, in 1063. Taking advantage of the chaos and his neighbour's weakness, Duke Bretislaus I of Bohemia invaded and ravaged the country in 1039. Lesser and Greater Poland were severely pillaged, Poznań was captured, and Bretislaus sacked Gniezno, taking the relics of Saint Adalbert, Radim Gaudentius, and the five hermit brothers with him. On the way back he conquered part of Silesia, including Wrocław, destroyed religious buildings which were built by Mieszko I during the feast of the conversion of Poland, and plundered Mieszko I's tomb.
Қалпына келтіру
Алғашында Венгрияға қашып кеткеннен кейін Казимир Германияға барды, онда 1039 жылы оның туысы император Генрих III (богемиялық билеушінің күшейген күшінен қорқып) оған әскери және қаржылық қолдау көрсетті. Казимир Польшадағы билігін қайта орнату үшін 1000 ауыр қаруланған жаяу әскерден тұратын күш пен көп мөлшерде алтын алды. Казимир сондай-ақ Киев Русінің князі Ярослав I Ұлымен одақ жасады, оның себебі Казимирдің Ярославтың қарындасы Мария Доброниегаға үйленуі болды. Осы қолдау арқасында Казимир Польшаға оралып, өзінің иеліктерінің көп бөлігін қайтарып алды. 1041 жылы император Генрих III-тің екінші шабуылында жеңілген Бретислав Регенсбургте (1042) шартқа қол қойды, онда ол Силезиядан басқа Польша жерлеріне деген барлық талаптарынан бас тартты, ол Богемия Корольдігіне қосылуға тиіс еді. Казимир патшалық билікті нығайтып, ішкі дау-жанжалдарды тоқтатқандықтан, «Қайта қалпына келтіруші» деген лақапқа ие болды. Бұл шарт Казимирге оңтүстік шекарадағы бейбітшілік кезеңін сыйлады және Польша астанасы Краковқа көшті, ол соғыстан зардап көрмеген Польшаның жалғыз ірі қаласы еді. Императордың аймақтағы күш тепе-теңдігін қалпына келтіргеніне риза болғаны және Казимирді Польшаның королі етіп тағайындамауға мәжбүр еткені мүмкін. 1046 жылы император Генрих III Мерзебург пен Мейссенде патшалық және императорлық соттарды өткізді, онда ол Померания герцогы (Dux Bomeraniorum), Богемия герцогы Бретислав және Казимир I арасындағы дауды шешті. 1047 жылы Казимир, Киевтен келген жекжаттысының көмегімен, Мазовияға қарсы соғыс бастап, жерді басып алды. Ол Мицлавтың Помераниядағы одақтастарын жеңіп, Гданьскті Польшаға қосып алды деген де болжам бар. Бұл Польшаның орталық бөлігіндегі оның билігін нығайтты. Үш жылдан кейін, императордың қарсылығына қарамастан, Казимир Богемияның бақылауындағы Силезияны басып алып, әкесінің иеліктерінің көп бөлігін қайта алды. 1054 жылы Кведлинбургте император Силезияның Польшада қалуын, жыл сайын 117 кг күміс және 7 кг алтын төленуі шартымен бекітті. Сол кезде Казимир ішкі мәселелерге назар аударды. Өз билігін нығайту үшін ол Краков және Вроцлав епископтықтарын қайта құрды және жаңа Вавель соборын салды. Казимирдің билігі кезінде Польшаға геральдика енгізілді және оның ізашарларынан айырмашылығы, ол дружинаға қарағанда жер иелерін жоғары қойды. Оның реформаларының бірі – Польша феодализмінің маңызды элементін енгізу болды: оның әскерлеріне феодтарды беру арқылы оларды біртіндеп ортағасырлық рыцарьларға айналдырды.
After initially escaping to Hungary, Casimir went to Germany, where in 1039 his relative Emperor Henry III (who feared the increased power of the Bohemian ruler) gave him military and financial support. Casimir received a force of 1,000 heavy footmen and a significant amount of gold to restore his power in Poland. Casimir also signed an alliance with Yaroslav I the Wise, the Prince of Kievan Rus', who was linked with him through Casimir's marriage with Yaroslav's sister, Maria Dobroniega. With this support, Casimir returned to Poland and managed to retake most of his domain. In 1041, Bretislaus, defeated in his second attempted invasion by Emperor Henry III, signed a treaty at Regensburg (1042) in which he renounced his claims to all Polish lands except for Silesia, which was to be incorporated into the Bohemian Kingdom. It was Casimir's success in strengthening royal power and ending internal strife that earned him the epithet of "the Restorer". The treaty gained Casimir a period of peace on the southern border and the capital of Poland was moved to Kraków, the only major Polish city untouched by the wars. It is probable that the Holy Roman Emperor was pleased with the balance of power that had been restored to the region and forced Casimir not to crown himself the King of Poland. In 1046 Emperor Henry III held royal and imperial courts at Merseburg and Meissen, at which he ended the strife among the Duke of Pomerania (Dux Bomeraniorum), Duke Bretislaus of Bohemia, and Casimir I. In 1047 Casimir, aided by his Kievan brother in law, started a war against Masovia and seized the land. It is probable that he also defeated Miecław's allies from Pomerania and attached Gdańsk to Poland. This secured his power in central Poland. Three years later, against the will of the Emperor, Casimir seized Bohemian controlled Silesia, thus securing most of his father's domain. In 1054 in Quedlinburg, the Emperor ruled that Silesia was to remain in Poland in exchange for a yearly tribute of 117 kg. of silver and 7 kg. of gold. At that time Casimir was focused on internal matters. To strengthen his rule he re created the bishopric in Kraków and Wrocław and erected the new Wawel Cathedral. During Casimir's rule heraldry was introduced into Poland and, unlike his predecessors, he promoted landed gentry over the drużyna as his base of power. One of his reforms was the introduction, to Poland, of a key element of feudalism: the granting of fiefdoms to his retinue of warriors, thus gradually transforming them into medieval knights.