Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық діни қызметкер, геодезист, астроном және ғалым Барнаба Ориани (17 шілде 1752 – 12 қараша 1832) – итальяндық діни қызметкер, геодезист, астроном және ғалым болған.
Italian priest, geodesist, astronomer and scientist
Barnaba Oriani (17 July 1752 – 12 November 1832) was an Italian priest, geodesist, astronomer and scientist.
Өмір
Ориани Гареньянода (қазір Миланның бір бөлігі) туды, әкесі шебер болған, ал қайтыс болды Миланда. Гареньянода бастауыш білімін алғаннан кейін, ол Миландағы Сан-Алессандро колледжінде оқыды, Барнабиттер орденінің қамқорлығымен және қолдауымен, кейіннен ол осы орденге қосылды. Гуманитарлық ғылымдарды, физика мен математиканы, философияны және теологияны оқып бітірген соң, 1775 жылы дін қызметкері болып тағайындалды. Наполеон I Ломбардия Республикасын құрғанда Ориани монархияға қарсы ант беруден бас тартты, ал жаңа республикалық үкімет оның атынан адалдық сертін өзгертіп берді. Ол обсерваториядағы лауазымын сақтап, салмақ және өлшемдердің жаңа жүйесін реттеу үшін тағайындалған комиссия төрағасы болды. Республика Наполеонның патшалығына айналғанда Орианиге Темір тәж және Құрмет легионы ордендері табысталды, ол граф және сенатор болды, сондай-ақ Римини мен Римнің зениттері арасындағы меридиан доғасын өлшеуге жіберілді. Ориани Церераны ашқан Театин монахы Джузеппе Пиаццидің жақын досы болды. Ориани мен Пиацци отыз жеті жыл бойы бірлесіп жұмыс істеді, көптеген астрономиялық байқауларға қатысты.
Oriani was born in Garegnano (now part of Milan), the son of a mason, and died in Milan. After getting his elementary education in Garegnano, he went on to study at the College of San Alessandro in Milan, under the tutelage and with the support of the Order of Barnabites, which he later joined. After completing his studies in the humanities, physical and mathematical sciences, philosophy, and theology, he was ordained a priest in 1775. When Napoleon I established the Republic of Lombardy, Oriani refused to swear an oath against the monarchy, and the new republican government modified the oath of allegiance on his behalf. He was retained in his position at the observatory and was made president of the commission appointed to regulate the new system of weights and measures. When the republic became a Napoleonic kingdom, Oriani was awarded the Iron Crown and the Legion of Honour, was made a count and senator, and was appointed to measure the arc of the meridian between the zeniths of Rimini and Rome. Oriani was a devoted friend of the Theatine monk Giuseppe Piazzi, the discoverer of Ceres. Oriani and Piazzi worked together for thirty seven years, cooperating on many astronomical observations.
Астрономия
Астрономияға деген қызығушылығын ескере отырып, Ориани 1776 жылы Милан қаласындағы Брера обсерваториясының қызметкерлеріне тағайындалды, 1778 жылы астрономның көмекшісі, ал 1802 жылы директор болды. 1778 жылы ол астрономиялық объектілер туралы терең зерттеулерді, «Милан Эфемеридтерін» (Effemeridi di Milano) жариялай бастады. Өте қабілетті астроном болғандықтан, Орианидің еңбектері көп назар аударды. Оның астрономиялық рефракция, эклиптиканың бұрыштығы және орбита теориясы салаларындағы зерттеулері өте маңызды болды; бірақ оның ең үлкен жетістігі – 1781 жылы сэр Уильям Гершель ашқан Уран планетасын егжей-тегжейлі зерттеуі болды. Ориани Уранды бақылауға көп уақыт арнады, оның орбиталық қасиеттерін есептеп, 1793 жылы кестелер жинағы түрінде жариялады. Басқа ғалымдар Уранның параболалық емес, шамамен дөңгелек орбитада екенін көрсеткеннен кейін, ол 1783 жылы орбитаны қайта есептеді. 1789 жылы Ориани Юпитер мен Сатурнның гравитациялық әсерін ескере отырып, есептеулерін жетілдірді. Ориани астрономиялық рефракцияны (tan Z) функциясының тақ дәрежелерінің қатары ретінде кеңейтуге болатынын көрсетті, мұнда Z – байқалатын зениттік қашықтық. Мұндай қатарды бұрын Ж.Х. Ламберт жасаған, бірақ ол бірінші мүшеден басқа барлық мүшелерін жойған. Алайда Ориани жоғары дәрежелі мүшелерді зерттеді және алғашқы екі мүшенің атмосфера құрылымына тәуелді емес екенін анықтады. Ол алған қатарлық кеңейту зениттен 85 градусқа дейін тиімді болды. Бұрынғы жуықтаулардан айырмашылығы, Орианидің екі мүшелі өрнегі атмосфера температурасына немесе биіктікке байланысты ауа тығыздығына қатысты гипотезаға тәуелді емес. Осылайша, атмосфералық қисықтың әсері бақылаушы орналасқан жердегі температура мен қысымға ғана байланысты. Орианидің теоремасы Кассинидің біртекті тығыздық моделі неге жақсы жұмыс істейтінін түсіндіреді – көкжиекке жақын болмаса. Зениттен 70 градусқа дейінгі атмосфералық рефракция газдың таралу ерекшеліктеріне байланысты емес.
Given his strong interest in astronomy, Oriani was appointed on the staff of the Observatory of Brera in Milan in 1776, becoming assistant astronomer in 1778 and director in 1802. In 1778 he began publishing various in depth dissertations on astronomical objects, the Effemeridi di Milano (Ephemerides of Milan). A very capable astronomer, Oriani's work began to attract considerable attention. His research in the areas of astronomic refraction, the obliquity of the ecliptic, and orbital theory were of considerable noteworthiness in themselves; but his greatest achievement was his detailed research of the planet Uranus, which had been discovered by Sir William Herschel in 1781. Oriani devoted significant time to observations of Uranus, calculating its orbital properties which he published as a booklet of tables in 1793. After others had shown that Uranus was not on a parabolic orbit but rather in a roughly circular orbit, he calculated the orbit in 1783. In 1789, Oriani improved his calculations by accounting for the gravitational effects of Jupiter and Saturn. Oriani showed that astronomical refraction could be expanded as a series of odd powers of (tan Z), where Z is the observed zenith distance. Such a series had previously been derived by J. H. Lambert, who dropped all but the first term. However, Oriani investigated the higher terms, and he found that neither of the first two terms depended on the structure of the atmosphere. The series expansion he obtained was effective at up to 85 degrees from the zenith. Unlike previous approximations, however, Oriani's two term expression did not depend on a hypothesis regarding atmospheric temperature or air density in relation to altitude. Thus, the effects of atmospheric curvature are only dependent upon the temperature and pressure at the location of the observer. Oriani's theorem explains why Cassini's uniform density model works well except near the horizon—the atmospheric refraction from the zenith to a zenith distance of 70° is not dependent on the details of the distribution of the gas.