Кіріспе

Христиан дінінің тарихында және кейін Рим-католик шіркеуінде бірнеше Аквилея соборлары өткен. Адриатика теңізінің бастауында орналасқан римдік Аквилея қаласы ежелгі епископтық орын және Аквилея патриархының тақтысы болып табылады.

381 жылғы Кеңес

Бұл кеңесті Батыс Рим императоры Грациан Ариандық дауды шешу үшін шақырған. Оны Амвросий ұйымдастырды, ал Аквилея епискобы Валериан басшылық етті. Оған 32 Батыс епискобы қатысты. Ариандық ұстанымды Ратиариялық Палладий және Сингидунумдық Секундиан қорғады. Палладий болса, Шығыс епископтарының қатыспауы себепті кеңестің заңдылығын даулап, қалған епископтардың бәрі Ариандық ұстанымды анафемалады. Сондай-ақ, кеңес екі императордан Антиохиядағы Мелетийлік ағымды тоқтату үшін Шығыс және Батыс епископтарының қатысуымен жалпы кеңес шақыруды сұрады.

553 жылы өткен кеңесі

553 жылғы собор Үш тараудың схизмасын бастады, ол бір ғасырдан астам уақыт бойы Солтүстік Италияның көптеген шіркеулерін Рим Папасынан бөліп тұрды; онда Венеция, Истрия және Лигурия епископтары Екінші Константинополь соборының (5-ші Жалпы кеңес, 553 ж.) қаулыларын қабылдаудан бас тартты, себебі Үш тарауды айыптау арқылы ол 451 жылғы Халкидон соборының жұмысын жойды деп саптайды. Солтүстік Италияда Милан және Аквилея шіркеу провинциялары Рим Папасымен қарым-қатынасты үзді; біріншісі тек 6 ғасырдың соңында мойынсұрды, ал Аквилея 700 жылға дейін қарсылық көрсетті.

579 жылғы Кеңестің

579 жылғы собор, сондай-ақ Градо синоды деп белгілі, Аквилеяға адал епископтардың жиыны болды және ол Үш тараудың алауыздығын ұзартуға ықпал етті. Кеңес 3 қарашада Градо қаласында Аквилея патриархы Илияс төрағалығымен, сондай-ақ Папаның өкілі, дін қызметкері Лаврентий, он жеті епископ және қатыса алмаған епископтарды өкілдік еткен екі дін қызметкерінің қатысуымен өтті. Папа Паскаль I-нің 20 сәуірдегі хаты оқылды, онда Патриархаттың орнын Аквилеядан Градоға көшіруге рұқсат берілді, бірақ Аквилея патриархы атағы сақталуы тиіс еді. Кеңес Папаның хатын мақұлдады.

1184 жылғы Кеңес

1184 жылғы собор 30 қыркүйекте Аквилея қаласында Патриарх Готифред басшылығымен өтті. Собор қарақшыларды, зираттарды тонаушыларды, өрт қойғыштарды және, әсіресе, дін қызметкерлеріне физикалық шабуыл жасағандарды, қасиетті нәрселерді жеңілтектеп жегендерді айыптады. Бұл қылмыскерлер анафемаға ұшыратылуға тиіс болды.

1409 жылғы Кеңес

1409 жылы Григорий XII қарсылас папалар Бенедикт XIII (Петр де Луна) және Александр V (Петр Кандия) талаптарына қарсы кеңес өткізді. Ол оларды діннен шығушы деп жариялады, бірақ егер олар да солай істесе, папалықтан бас тартуға уәде берді. Рим папасы Григорий 1408 жылғы маусымда Ливорнодағы кардиналдардың Пизада жалпы кеңес өткізу туралы шақыруына жауап ретінде өзі кеңес өткізетінін мәлімдеді, ол Аквилея немесе Римини аумағында болады деді. Аквилеяның патриархы Пиза кеңесіне қосылғанын жариялап, Пизаға өкілдерін жіберген соң, ол тартымды орын болмады. 1408 жылғы 19 желтоқсанда Рим папасы Григорий өзінің кеңесі үшін Сивидал қаласын белгіледі. Оның кеңесі 1409 жылғы 6 маусымда, Пиза кеңесі оны ресми түрде құлатудан кейінгі күні алғашқы сессиясын өткізді. Қатысушылардың саны өте аз болғандықтан, ол 1409 жылғы 20 маусымда екінші сессияны 22 шілдеге дейін өткізу туралы жаңа шақыру хаттарын беруге мәжбүр болды. Ол өзінің досы Руперт патшаға (Рупрехт) өзінің кеңесіне шақырудан бас тартқан кез келген дінбасыны оның иелігінде орнынан алуға уәкілеттік берді. Венециялықтар Пиза кеңесін қолдаған кезде, ол ауыр соққы алды, себебі Венеция Рим мен Цивидаль арасындағы құрлық және теңіз жолдарын бақылап отырды. Осы екінші сессияда Григорий XII өзінің шағын жиналысын бүкіл шіркеудің жалпы кеңесі деп жариялады. Ол VI Ұрбаннан бастап Рим папаларының барлығын канонды деп жариялады, ал Авиньон бағыныштылығындағы папаларды анафемалады, сонымен қатар Александр V-ті де қосты. 1409 жылғы 5 қыркүйекте тағы бір сессия өтті, онда ол Кандиялық Петрден (Александр V) канонды емес конклавпен сайланған лауазымынан бас тартуды талап етті. Фриулиде қамауда қалған Григорий XII-ні Неапольдің Ладислав жіберген кемелер құтқарып алды. Саудагер кейпінде ол 6 қыркүйекте қашып кетіп, кеңесінің күрт аяқталуына себеп болды. Ол алдымен Адриатика теңізіндегі Ортонаға, содан кейін Италияның орталық бөлігіндегі Гаетаға бағыт алды. Оның шақырушысы, қуғыншыларының назарын аудару үшін папа рөлін ойнап жатқанда, Аквилея патриархының сарбаздары тарапынан ұсталды.

1596 жылғы Кеңес

1596 жылдың қазан айында Аквилея патриархы Франческо Барбаро Фриулидегі Удине қаласында кеңес өткізді, онда ол Трент соборының заңнамасын он тоғыз қаулымен жаңартты, соның ішінде Аквилеялық ғұрыпты Триденттік миссамен алмастырды. Бұл Риммен ғұрыпты біркелкі ету мақсатында Патриархат аймағында өткен синодтардың бір бөлігі болды.