Кіріспе

Неміс лютерандық теолог және протестанттық реформатор Андреас Осиандер (; 19 желтоқсан 1498 – 17 қазан 1552) – неміс лютерандық теолог және протестанттық реформатор.

Мансап

Франкония аймағындағы Ансбахтың Гунзенхаузен қаласында туған Осиандер 1520 жылы Нюрнбергте дін қызметкері ретінде тағайындалғанға дейін Ингольштадт университетінде оқыды. Сол жылы ол Нюрнбергтегі августиндік монастырда еврей тілінен сабақ беруші болып жұмыс істей бастады. 1522 жылы ол Нюрнбергтегі Сент-Лоренц шіркеуіне қызметке тағайындалды және сол кезде өзін лютеран дінінің жақтасы екенін жариялады. Нюрнбергтегі бірінші мәжіліс (1522) кезінде ол Тевтон орденінің басшысы Пруссияның Альбертімен кездесіп, оны лютерандыққа көндіруде маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, ол 1525 жылы Нюрнберг қаласының Реформацияны қабылдауына әкелген пікірсайыстарда да белсенділік танытты, сол жылы Осиандер үйленді. Осиандер Марбург колоквиумына (1529), Аугсбург мәжілісіне (1530) және Шмалкальден келісімдеріне (1531) қатысты. 1548 жылғы Аугсбург уақытша шаралары оның Нюрнбергтен кетуіне себеп болды, ол алдымен Бреслауға (Вроцлав) қоныстанды, содан кейін 1549 жылы Кенигсбергке (Калининград) Пруссияның Альберті тағайындаған, жаңадан құрылған Кенигсберг университетінің профессоры болып келді. Осиандер 1552 жылы қайтыс болғанға дейін Кенигсбергте өмір сүріп, жұмыс істеді. Осиандердің ұлы Лукас (1534–1604) және немерелері Андреас (1562–1617) мен Лукас (1571–1638) де теологтар болып жұмыс істеді. Оның қызы Маргарет болашақ Кентербери архиепископы Томас Кранмерге үйленді.

Шығармалары

1522 жылы Осиандр «Вулгата» Киелі кітабының түзетілген басылымын, түсіндірмелермен бірге жариялады. 1533 жылы Бранденбургтің 1533 жылғы Нюрнберг шіркеу тәртібі жарық көрді, онда Осиандр бастапқы материалды да, соңғы редакцияны да дайындауға көмектесті. Бұл ғибадат пен катехизмді біріктіретін алғашқы еңбек болды және Лютердің Кіші катехизисінің кілттер бөлімін қамтыды, ал Осиандр оның авторы деп саналады. Ол 1537 жылы Базельде жарық көрген «Harmoniae Evangelicae» евангелиялар гармониясын жазды, онда грек тіліндегі нұсқасы бір бетте, ал латын тіліндегі аудармасы қарсы бетте келтірілген. Сондай-ақ, ол осы тәртіпке қалай келгенін және параллель есептерді қалай біріктіргенін түсіндіретін түсініктемелер қосты. Осиандрдің евангелиялар гармониясы кең таралды және үлкен әсер етті. Осиандрдің ерекшелігі – Киелі жазбалардың шабыттандырылуы туралы оның пікірі, олар нақты сөздердің көшірмесі болғандықтан, евангелиялардағы кез келген айырмашылықты түсіндіру үшін бірнеше рет осыған ұқсас оқиғалар болғанын айту болды. Мысалы, оның түсіндірмелерінде Иерихонда төрт рет, бірақ әрқайсысы бір-біріне ұқсас соқыр адамдардың емделгені айтылады; Петір төрт рет оттың жанында жылынып алған; Иаирдің қызы екі рет қайта тірілген; Иса сотталу кезінде екі рет тікенді тәж киген; және т.б. Лютер мен Кальвин Осиандрдің ұстанымымен келіспеген сияқты, Лютер өзінің бір жазбасында Осиандрдің гармониясына сылтау жасаған көрінеді, бірақ оны тікелей атамады. 1543 жылы Осиандр Коперниктің «De revolutionibus orbium coelestium» («Аспан денелерінің айналысы туралы») кітабының жариялануын қадағалады. Ол кітапта сипатталған модельдің міндетті түрде дұрыс немесе тіпті ықтимал емес, бірақ есептеу мақсатында пайдалы екенін көрсететін алғы сөз қосты. Бұл Коперниктің пікірі емес, ол осы қосымша туралы білмеген болуы мүмкін. Нәтижесінде көптеген оқырмандар, Осиандрдің алғы сөздің авторы екенін білмей, Коперник өзінің гипотезасының шындыққа сай екеніне сенбеген деп ойлады. Осиандр Коперниктің кітабына қосылған алғы сөзді қол қоймады, сондықтан көптеген оқырмандар Коперниктің өзі осылай ойлаған деп болжады. 1550 жылы Осиандр екі даулы диспаутацияны жариялады: «De Lege et Evangelio» және «De Justificatione». Онда ол сенім арқылы ақталудың Мәсіхтің құдайлық табиғаты арқылы адамзатқа сіңірілгенін (оған жатқызылмағанын) айтты. Бұл көзқарас Мартин Лютер мен Джон Кальвиннің пікірлеріне қайшы келді, бірақ ол лютерандықтың Рим католицизміне қарсылығымен келісті. Бұл сенімдерді оның өлімінен кейін Иоганн Функ (оның күйеу баласы) сақтады, бірақ 1566 жылдан кейін жоғалып кетті. Осиандрдің көзқарасы Шығыс православиелік ілімдерге ұқсас деп сипатталды. Кейбір тарихшылар, мысалы Туомо Маннерма, Лютердің ақталу туралы көзқарастары, әсіресе өмірінің басында, Флацийдың пікірлеріне қарағанда Осиандрдің көзқарастарына немесе кейіннен конфессиялық лютерандыққа жақын болғанын дәлелдеді. Ол Мәсіхтің адам бойында болуынан ғана христианның ақталуын қалайтынын сенді. Лютердің ақталу Құдайдың рақымымен жүзеге асады деген сенімінен айырмашылығы, Осиандр сенушінің әділдігі Құдайдың адамда болуымен жүзеге асады деп сенді; сондықтан Құдай адамды әділ деп табады, өйткені Мәсіх сол адамда болады.

Аудармалары

Андреас Осиандердің "Disputatio de iustificatione" еңбегі: ағылшын тілінен аударма. "Иман арқылы ақталу туралы дәстүрлі түсіндірулерге қарсы тұру", 2-бөлім, 315–322 беттер. Анахайм, Калифорния: "Жанды ағын", 2023 жыл.