Кіріспе

Грег Иганның романы: Distress – 1995 жылы австралиялық жазушы Грег Иган жазған ғылыми фантастикалық роман.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Азап – жиырма бірінші ғасырдың ортасында физика конференциясы төңірегіндегі саяси интригаларды суреттейді, онда барлық нәрсенің біріктірілген теориясы таныстырылатын болады. Оқиғаның фонында осы ТОЭ ашылуымен қалай да бір байланысы бар эпидемиялық психикалық ауру жатыр. Оқиға "Мемлекетсіз" деп аталатын жасанды аралда өріледі, ол әлемдегі ірі биотехнологиялық компаниялардың зияткерлік меншігін ұрлағандығы үшін олардың ашуын қоздырған. Баяндамашы – SeeNet деп аталатын ғылыми арнаның журналисі Эндрю Уорт, ол ішек имплантында бейнежазба бағдарламалық құралын алып жүреді. Оған "Азап" деп аталатын жаңа ауру туралы материал ұсынылады, бірақ ол бас тартады. Ол 27 жастағы Оңтүстік Африкалық физик Вайолет Мосаланың баяндамасын жабу үшін бірнеше күрделі рейстер арқылы Мемлекетсізге сапар шегеді, бұл жұмысты бұрынғы әріптесі Сара Найттің дайындығын тоқтатып, оның орнына өзі атқарады. Ол келгенде, жынысы жоқ антропокосмолог Акили Вайолеттің өміріне қауіп төніп тұрғанын хабарлайды. Вайолет өзінің "Барлық нәрсенің теориясын" аяқтауға жақын, оны конференцияның соңғы күні таныстыруды жоспарлап отыр. Жергілікті тұрғынмен әңгімелескенде Уорт Вайолеттің конференциядан кейін Мемлекетсізге көшіп, өзінің танымал статусын пайдаланып, Оңтүстік Африка мен басқа елдерге Мемлекетсіздікке қатысты Біріккен Ұлттар Ұйымының бойкотын тоқтатуға мүмкіндік беруді көздеп отырғанын біледі. Сондай-ақ ол аралдың физикалық құрылымын көреді: ол негізінен миллиондаған микроорганизмдердің әрекетімен ұсталып тұр. Антропокосмологтардың бір тобымен кездескеннен кейін, олар ғаламның бір адамның "Барлық нәрсенің теориясы" арқылы жаратылғаны деген тұжырымдамаға сенедіін біледі. Сол адам – Кілт Тас. Уорт қатты ауырып, антропокосмологтардың бір тобы оны Вайолет Мосалаға жұқтыру үшін холерамен зарарсыздандырғысы келгенін және өзі де осы ауруға шалдыққан деп санайды. Ол жазылып, осы топтың, конференцияда Вайолетпен бірге көрген бәсекелес физигі жетекшілік ететін күштермен ұрлап әкелінеді. Уорт пен Акили танкерде ұсталады, онда осы культистер Вайолеттің ТОЭ әлемді жояды деп сенеді. Уорт кемедегі портқа имплантын қосып, көмекке шақырады. Ол мен Акили Мемлекетсіз азаматтарымен құтқарылады. Уорт конференцияға оралып, биотехнологиялық конгломераттың технологияны ұрлағандарына ашуланып, Мемлекетсізге әскери күш жібергенін біледі. Ол милициямен келіссөздер жүргізіп, сырқаттанған Вайолеттің Оңтүстік Африкаға қайтуына мүмкіндік береді, онда ол қайтыс болады. Бірақ, ауруға шалдыққанға дейін, ол өзінің соңғы теориясын синтездеуді жасанды интеллектке тапсырды. Әскерилер Мемлекетсіздің басты қаласын басып алуға тырысады, қала тұрғындары қала сыртына эвакуацияланатын кезде оларға қатыгездікпен қарады. Басында олар ештеңе істей алмайтын сияқты көрінеді, бірақ көп ұзамай олар шабуылдаушыларға қарсы соққы береді, микроорганизмдерді пайдаланып қала құрылысының негізін жеп, оны мұхитқа батырады. Уорт SeeNet-тен босатылып, Сара Найт соғысты жариялайды. Уорт Сараның культистермен жұмыс істегенін және АИ-де де психикалық аурудың белгілері бар екенін біледі. Қағазды жазған АИ Кілт Тасқа айналды және Азап адам оны оқымайынша жалғасады деп сеніп, Уорт қағазды жүктеп алып оқиды және барлық саналар бірлесіп "Кілт Тас" болып, бүкіл адамзатқа ғаламмен интуитивті байланыс сыйлайтынын түсінеді.

Тақырыптар

Романда гендерлік идентитілер, көпұлтты капитализм және постмодернистік ой-сана туралы көп пікірлер қамтылған. Бұдан бөлек, Эганның әдеттегідей физикалық, метафизикалық және эпистемологиялық теорияларды ойнақы зерттеуі де бар.

Гендерлік рөлдер

Эган өзінің гипотетикалық болашағын пайдаланып, тек бір емес, бес жаңа гендердің бар екенін айтады және гендерлік бейтарап адамдар үшін жаңа есімдіктер жиынтығын ұсынады. Романның негізгі кейіпкерлерінің бірі – Акили Кувале, осы өзгерістердің және олардың салдарының мысалы болып табылады. Асексуал адам болғандықтан, Акилидің барлық көбелек мүшелері толығымен алынып тасталған. Роман шеңберінде Эган Акилидің толық гендерлік бейтараптығын көрсету үшін "ve", "ver" және "vis" есімдіктерін қолданады.

Анархизм

Эган анархизм туралы идеяларды зерттеу үшін «Апат» романындағы гипотетикалық технологиялық жетістіктерді пайдаланады, әсіресе оның басты кейіпкері, журналист Эндрю Уорт, «Мемлекетсіз» деп аталатын анархистік, адам жасаған аралға саяхат жасағанда. Эндрю «Мемлекетсіз» аралдағы бірнеше екінші дәрежелі кейіпкерлермен кездеседі, олар оған анархистік принциптер мен кванттық физика, ақпарат теориясы және тәуелсіз руханият сияқты түрлі идеялар арасындағы байланысты түсіндіреді. Уорт сондай-ақ суретші Мунромен танысады, ол «Мемлекетсіз» аралда анархия қалай жұмыс істейтінін түсіндіруге тырысады. Мунро, Эндрю Уорт және Грег Иганның өзі де австралиялықтар. Эган Мунро арқылы австралиялық мәдениетін сынап бағалайды. Эганның футуристикалық анархизмді бейнелеуіндегі маңызды тақырып – «Технолиберация» деп аталатын құбылыс, ол технология мен ақпаратты корпоративтік бақылаудан босатумен, сондай-ақ озық технологияны бостандыққа ұмтылатын әлеуметтік қозғалыстарды қолдау үшін пайдалану идеясымен байланысты.