Кіріспе

Натанаэль Уэсттің романы «Жалғызжанды ханым» – Натанаэль Уэсттің романы. Ол 1930 жылдың басында жазуға кірісіп, 1932 жылдың қараша айында қолжазбасын аяқтады. 1933 жылы жарық көрген бұл туынды – Ұлы депрессия кезеңінде Нью-Йорк қаласында өтетін экспрессионистік қара комедия. Ол жалғыздыққа ұшыраған адамдарға кеңес беретін газет тілшісі туралы. Олардың үмітсіз хаттары оған соншалық әсер етеді ki, ол депрессияға түсіп, ішімдікке құнығып, ойсыз жыныстық қарым-қатынастарға барады, бұл оның құлдырауына әкеледі.

Қысқаша мазмұны

Әңгімеде Miss Lonelyhearts - бұл аты аталмаған ер адам газеттің колонкасы, ол махаббатпен және жалғыздықпен айналысатын адамдарға кеңестер бағаншасын жазады, бұл басқа газет қызметкерлері әзіл деп санайды. Miss Lonelyhearts үмітсіз Нью-Йорк тұрғындарының хаттарын оқыған кезде, ол өзін қатты ауыр сезінеді және қатты ішімдік ішумен және кейде бардағы ұрыспен бірге депрессияның шеңберіне түседі. Ол сондай-ақ, оның редакторы Шрайктің газеттегі әзіл-қасіреті мен сыншыл кеңестерінің құрбаны. Miss Lonelyhearts оқып, ауыр тиетін хаттардан құтылу үшін бірнеше тәсілдерді қолданады: дін, қалыңдығы Беттимен ауылға саяхат, Шрайктің әйелімен және оның колонкасын оқыған миссис Дойлмен жыныстық қатынас. Алайда, жалғызбасты қыздың әрекеті оның жағдайын жақсартпайды. Дойлмен жыныстық қатынасқа түскеннен кейін оның күйеуі, кедей мүгедек жігітпен танысады. Дойлдар жалғызбасты қызды дастарқанға шақырады. Ол келгенде, миссис Дойл оны қайтадан азғыруға тырысады, бірақ ол оны ұрып-соғып жауап береді. Дойл әйелі күйеуіне "Жалғыз жүрек" қызын зорлауға тырысқанын айтады. Соңғы сахнада Дойл мырза газеттің ішіне қаруды жасырып, Жалғыз жүректі қызға кек алуға шешім қабылдайды. Үш күн бойы ауырып, дінін ағартып алған Жалғыз жүрек Дойл мырзаға қарай жүгіріп келіп, құшақтап алады. Қару "жарылады", екеуі бірге баспалдақтан төмен түседі.

Негізгі тақырыптар

Романның жалпы тоны – Америка қоғамындағы Ұлы депрессия кезеңіне байланысты терең көңіл көшірушілік, бұл Уэст романдарының тұрақты тақырыбы. Дегенмен, роман қара көңілділік пен иронияға толы қара комедия болып табылады. Джюст Нейланд сияқтылар, философ Анри Бергсонның ықпалымен туған күлкіні пайдалануға назар салды, онда "адам денесінің қозғалыстары, әрекеттері мен сыртқы пішіні, дене машинаны еске салғанда ғана күлкілі болады". Әдебиет профессоры Диана Хойвелер мен Рита Бернар романды марксистік көзқараспен талдап, Маркстің бөтену теориясын және әлеуметтік өмірдің тауарландыру арқылы жайланғандығын айыптау ретінде қарастырды, бұл Ситуационистер мен әсіресе Гай Дебордың ұстанымын болжады. Miss Lonelyhearts адамдардың да, кеңестердің де (мысалы, газет жарнамалары сияқты) жаппай өндірілетін әлемде өз рөлін – кеңес берушіні орындай алмайды. Адамдар қоғамның қалған бөлігі үшін еңбек ету және құндылық жасау мақсатындағы машиналар (сондықтан Miss Lonelyhearts-тің аты осылай қойылған), ал оларға берілетін кез келген кеңес машинаға арналған нұсқаулық сияқты жаппай өндіріледі. Жалғыз жүрек өзінің проблемаларын жеке шеше алмайды, себебі олардың себептері жүйелік. "Жалғыз жүрек" романын жазғанға дейін газет саласында жұмыс істеген Уэст, өзі де романист ретінде кеңес беруші рөлін атқарады. Miss Lonelyhearts ситуационисттік деворментке ұқсас, өйткені ол бір форманы сол форманы сынау үшін қолданады. Роман сонымен қатар Шрайк өнерді қайта-қайта мазақтап, дінді халыққа берілетін есірткі ретінде қарастыратын арқылы өзін-өзі айыптайды. Miss Lonelyhearts-та сипатталған көптеген мәселелер Ұлы депрессия кезінде Нью-Йорктегі нақты экономикалық жағдайды көрсетеді, бірақ повесть ұлттық саясатқа қатысты сұрақтардан сақтануға тырысады. Сонымен қатар, Мариан Кроу романның экзистенциалдық маңызы ерекше маңызды екенін мәлімдеді. Кейіпкерлер аморальды әлемде өмір сүреді. Сондықтан олар көп ішімдік ішіп, жыныстық қатынасқа барып, той-думан жасайды. Miss Lonelyhearts-тің "Христос комплексі" бар, ол дінге сенуінің құндылықтары жоқ әлемге шешім табуға тырысуын көрсетеді.

1933 жылғы фильм

1933 жылы повесть Ли Трейси бас рөлде ойнаған «Күйеуін іздегенге кеңес» деген фильмге еркін бейімделді, бұл фильм «Twenty Century Pictures» компаниясымен (Fox Film Corporation компаниясымен бірігуден бұрын) өндіріліп, «United Artists» компаниясымен көрсетілді. Романнан көп өзгешеліктері бар фильм, әйел есімімен жазатын және ақылсыз кеңестер беретін қатал репортер туралы комедиялық-драмалық туындыға айналды. Ол (қолды қалпына келтіретін үлкен төлем үшін) бағананы бірнеше дәрі-дәрмектерді ұсыну үшін пайдалануға келіседі, бірақ анасы қайтыс болған соң, олардың іс жүзінде зиянды екенін біледі. Содан кейін ол полицияға қылмыскерлерді ұстауға көмектесуге келіседі. Фильм басты кейіпкердің бақытты үйленгенімен аяқталады.

1957 жылғы Бродвей спектаклі

1957 жылы повесть Говард Тейхманның "Miss Lonelyhearts" атты сахналық қойылымына бейімделді. Ол 1957 жылғы 3 қазанда Бродвейдегі "Музыкалық қорап" театрында, Алан Шнайдердің режиссерлігімен және Джо Миелзинер мен Патриция Зиппродттың декорацияларымен қойылды. Басты рөлде Пат О'Брайен ойнады. Қойылым бар болғаны он екі рет көрсетілді.

1958 жылғы фильм

1958 жылы бұл сюжет тағы да «Жалғыз жүректер» деген атпен түсірілді, басты рөлдерде Монтгомери Клифт, Роберт Райан және Мирна Лой ойнады, продюсері Доре Шари, ал дистрибьюторы – United Artists. «Сүйгенге кеңес» фильміне қарағанда кітап сюжетіне жақын болғанымен, көптеген өзгерістер енгізілді. Фильм түпнұсқа кітаптың цинизмдік сипатын айтарлықтай жұмсартады, және оқиғаға тағы бір бақытты соң қойылады – әйелдің күйеуі Мисс Жалғыз жүректі атудан бас тартады, ол өзінің нағыз сүйіктісімен бақытқа жетеді, ал Шрайк фильм соңында көбірек мейірімділік танытады.

1983 жылғы фильм

Новелла Роберт Э. Бейли мен Майкл Диннердің 1983 жылғы "Miss Lonelyhearts" телефильміне бейімделді, онда басты рөлді Эрик Робертс ойнады. Кездейсоқ жағдайға байланысты, Эрик Робертс 1991 жылғы "Жалғыз жүректер" атты байланыссыз фильмде де басты рөлді ойнады.

2006 жылғы опера

2006 жылы композитор Лоуэлл Либерман екі актілі "Miss Lonelyhearts" операсын аяқтады. Либретто авторы – Дж. Д. МакКлэччи. 2006 жылы Джульярд опера орталығында алғаш рет қойылған опера, Джульярд мектебінің құрметке 100 жылдық мерейтойына арналған тапсырыс бойынша жазылған. Операның қойылымына Оңтүстік Калифорния университетінің Торнтон музыка мектебінің опера бағдарламасы да қатысты, ал 2007 жылы мектепте Батыс жағалауындағы тұңғыш көрсетілімі өтті. Екі премьераны да Торнтон факультетінің оқытушысы Кен Казан қойды.