Кіріспе

Польшаның негізгі ұрыс танкісі

Көптеген басқа Т-72 жаңартуларынан айырмашылығы, Польша армиясының ПТ-91 танкілері негізінен отандық компаниялар жасаған элементтерді қамтиды, оның ішінде жаңа қозғалтқыш, атысты басқару жүйесі және барлық байланыс жүйесінің элементтері бар. Көптеген элементтер Чехия (Т-72М4 CZ), Грузия (Т-72СИМ 1) және Үндістан (Т-72 Аджея Mk. 2) сияқты елдердегі қолданыстағы Т-72 танкілерін жаңарту үшін пайдаланылды. Барлығы 232 ПТ-91 танкі Польша құрлық әскерлеріне жеткізілді: 92 жаңадан салынған машина және 140 қайта жаңартылған Т-72А және Т-72М1 танкілері, тиісінше ПТ-91М1 және ПТ-91МА1 деп белгіленді.

Тарих

1980 жылдардың соңында Польша армиясы барлық ескірген Т-55 танктерін Т-55АМ Мерида стандартына дейін жаңғыртты. Сәтті жаңғырту Бас штабты Польшада жасалған және Польша қарулы күштерінде қолданылатын басқа да кеңестік танктерге ұқсас модернизация бағдарламаларын жүзеге асыруға көндірді. 1988 жылдың соңында Т-72М1 танкін модернизациялауға дайындалу туралы шешім қабылданды, бұл жұмыста лицензиялық Т-72М (объект 172М Е3 – Польша армиясының белгісі Т-72), Т-72М1 (объект 172М Е5) және Т-72М1К (Польша армиясының белгісі Т-72М1Д) өндірісінен алынған тәжірибе пайдаланылды. Гливицедегі OBRUM конструкторлық бюросы бас бюро ретінде таңдалды. Дегенмен, бастапқыда жұмыс өте баяу өрбіді, себебі Польша Бас штабы T-72 (T-72S) немесе жаңа T-80 танктерін сатып алу мүмкіндігін де қарастырып жатқан болатын. 1989 жылғы саяси құбылыстар мен Кеңес блогының тарауынан кейін, Польша мен Кеңес Одағы арасындағы жаңа танктерді сатып алу бойынша келіссөздер тоқтап, жаңа польшалық танкты жобалауға қолдау күшейді. Бюро ұсынған алғашқы жоба «Wilk» (поляк тілінде – қасқыр) кодолық атымен белгіленді, бірақ жоба тоқтатылды. Оның орнына «Twardy» деп аталатын басқа жобаға басымдық берілді. Т-72 танкін модернизациялаудың негізгі мақсаты – оны қазіргі заманғы соғыс жағдайларына бейімдеу және оның ең байқалатын кемшіліктерін жою болды. Олардың қатарында төменгі жылдамдық, жеткіліксіз бронь, атыс басқару жүйесінің болмауы және негізгі қарудың нашар стабилизациясы, нәтижесінде атыс дәлдігінің төмендеуі кірді. Тағы бір мәселе – түнгі көруді қамтамасыз ететін жүйелердің жетіспеуі.

Даму

1991 жылдың шілдесінен бастап T-72 модернизациялау бағдарламаларын «Бумар Лабеди» зауыты іске қосты, ол T-72 танкілерін кеңестік лицензия бойынша шығарған. Жаңғыртылған негізгі ұрыс танк PT 91 Twardy деп аталды. «Бумар Лабеди» танктың броньдық қорғанысын, отты басқару жүйесі мен қозғалтқышын жетілдірді. 1993 жылы Польша Қорғаныс министрлігі 20 PT 91 танкын далалық сынақтар мен қарулы күштердің сынақтары үшін тапсырыс берді. Польша Әскери-техникалық институты әзірлеген жаңа ERAWA [pl] динамикалық бронясы негізгі ұрыс танкының HEAT (жарылғыш танкке қарсы) снарядтары мен зымырандарынан қорғанысын арттырды. Қорғау 394 плиткадан тұрады, олар жарылғыш заттармен жабдықталған және тікелей соққы болған жағдайда жарылады. Плиткалар 9 м² резервуардың бетін жабады: 108-і мұнараға, 118-і корпусқа және әр жағындағы HEAT экрандарына 84-тен орналастырылған. Twardy танкысында T-72 танкысында қолданылатын резеңке экранның орнына болаттан жасалған HEAT экрандары қолданылады. ERAWA плиткалары, кеңестік модернизацияланған T-72 танкысындағы 15 мм-ге дейін жететін аралықтардан айырмашылығы, дерлік аралықсыз біріктірілген, бұл олардың қорғаныс тиімділігін едәуір төмендетеді. ERAWA-ның екі модификациясы бар: ERAWA 1 және ERAWA 2, олар жарылғыш заттардың мөлшерімен ерекшеленеді. Тәжірибелер көрсеткендей, ERAWA динамикалық қорғанысы жарылғыш реактивті снарядтың тегілу тереңдігін 50–70%-ға, ал бронебойғыш (APFSDS) снарядтарының тегілу тереңдігін 30–40%-ға азайтады. Сонымен қатар, ERAWA жарылғыш контейнерлері 30 мм-ге дейінгі калибрлі оққа, снарядтың немесе минаның сынықтарына түскенде немесе жануар жануар майымен немесе бензинмен жабылғанда жарылмайды. Twardy танкысы T-72 танкысында қолданылатын 2A46 125 мм-лік тегіс ұңғылы зеңбірегімен жабдықталған, ол пулеметшіні алмастыратын автоматты зарядтау механизмімен жабдықталған, бұл танк экипажының санын бірге азайтады және минутына 8–10 оқ ату мүмкіндігін береді. Қосымша қару-жараққа 7,62 мм PKT коаксиалды мақсаттағы автомат және 12,7 мм NSVT әуеге қарсы ауыр автомат жатады. PT 91 танкысында отыннан түтін шығаратын термодымдық құрылғы және түтін, жарақаттаушы фрагменттік немесе көзден жасыратын газ гранаталарымен жабдықталған 24 граната тастағыш бар, олар қауіпсіздік үшін арнайы әзірленген. Отты басқару жүйесін жаңғырту ескі кеңестік 2Є28M екі жазықтық стабилизаторын Словакияда жасалған жаңа стабилизатормен ауыстырудан басталды. Жүйеде танктың техникалық жағдайын көрсететін электрондық ақпараттық блок бар. Бұған қоса, ол командирге, егер нысанаға тиісті жылдамдықпен немесе басқа себептермен оқ тигізе алмаса, хабарлайды. Польша инженерлері әзірлеген Drawa (uzbrojenie) [pl] отты басқару жүйесіне PCD атқышының күндізгі және израильдік El Op компаниясы әзірлеген TES термовизиялық түнгі көрінісі, POD 72 командирінің күндізгі және түнгі пассивті бақылау және нысананы көздеу құрылғысы, баллистикалық компьютер, лазерлік қашықтық өлшегіш және баллистикалық компьютер үшін ақпаратты өңдейтін деректер жүйесі кіреді. Баллистикалық компьютердің көруі нысананың жылдамдығына, ауа райына, снарядтың температурасына және снарядтың түріне байланысты. Жүргізуші танктың негізгі жүйелерін басқару үшін американдық DK 1 басқару және диагностикалық кешенін пайдаланады, ол ақпаратты мониторда көрсетеді. Жүргізушінің түнгі көрінісі Радомка пассивті түнгі көрінісімен ауыстырылды. Жаңғыртылған танктың салмағының артуына байланысты әзірлеушілер қуаттырақ қозғалтқыш қосуға мәжбүр болды: 12 цилиндрлі S 12U дизельді қозғалтқыш (кеңестік V-46-6 қозғалтқышының жаңартылған нұсқасы), Варшавада PZL Wola компаниясы шығарған, қуаты 780 а.к. орнына 850 а.к. құрайды. Негізгі жетістік – жаңартылған отын және ауа инжекциясы жүйесі. Алайда, бұл танктың жол жүру қабілетін едәуір төмендетті. Twardy танкысының соңғы нұсқаларында турбокомпрессормен жабдықталған 1000 а.к. қуаты бар S 1000 қозғалтқышы бар.

PT-91 Тварди

Польша армиясы үшін өндіріс үлгісі, T 72M1 танкісінің кеңейтілген модернизацияланған нұсқасы. Көбісі SKO 1M Drawa 1T екі осьті стабилизацияланған атыс басқару жүйесімен жабдықталған (TES – Термиялық «шынтақ» көзқарасы; жалпы жеткізілген термиялық көзқарастар саны 202), бірақ кейбір алғашқы өндірілгендері SKO 1 Drawa (түнге көру көзқарасымен), Erawa реактивтік бронясы, PCO SSC 1 Obra 1 лазерлік ескерту жүйесі және 850 а.к. PZL Wola S 12U қозғалтқышымен жабдықталған. Алғашқы 20 өндіріс үлгісі 1993–1994 жылдары Польша құрлық әскерлеріне жеткізілді. 1995–1997 жылдары тағы 78 толық көлемді өндірілген машиналар жеткізілді, ал 1998 мен 2002 жылдар аралығында 135 модернизацияланған T 72M1 танкісі (80-ші жылдардың соңында жасалған) жеткізілді. Жаңа және модернизацияланған танктердің жауынгерлік мүмкіндіктері бірдей.

PT-91A Тварди

PZL Wola S 1000 1000 а.к. механикалық берілісі және бірқатар басқа да шағын өзгерістері бар даму нұсқасы. Сынақтар үшін және әскери көрмелерде демонстрациялық үлгі ретінде қолданылды.

PT-91Z Харди

(Z for Zmodernizowany – сөзбе-сөз модернизацияланған) SAGEM Savan 15 өртке бақылау жүйесімен одан әрі жетілдірілді. Тікелей атыс сынақтарында Savan 15, Drawa-ға қарағанда дәлдігі бойынша шамалы артықшылыққа ие. Ең маңызды артықшылығы – жаңа қаруды тұрақтандыру жүйесі, ол танк қозғалыста болғанда дәлдіктің айтарлықтай жоғарылауын қамтамасыз етеді. Кейіннен ол PT 91M-ді жасау үшін негіз ретінде қолданылды. Бұл нұсқа Малайзияда T 90, T 84 және K1 танктерінен басым түсіп, жаңа малайзиялық негізгі танкты (MBT) іздеу бойынша жарысты жеңіп алды. Тек бір прототип жасалды.

PT-91M Пендекар

(Малайзия үшін М) Малайзия үшін Sagem Savan 15 өртке басқару жүйесі, жаңа 1000 а.к. қуат блогы және Renk автоматты беріліс қойылған экспорттық нұсқасы, оның максималды жылдамдығы 70 км/сағ. Басты қаруы ZTS 2A46MS 125 мм зеңбірегіне, 7,62 мм FN MAG коаксиалды пулеметіне және 12,7 мм FN Browning M2 HB AA пулеметіне алмастырылды. Бұл нұсқа Sagem панорамалық көздегішімен, Sagem лазерлік гироскопты инерциялық навигациялық жүйесімен, мұнараны тұрақтандыру жүйесімен, Obra 3 лазерлік ескерту жүйесімен жабдықталған, сондай-ақ 81 мм түтін гранататарын тастау құрылғыларымен, CBRN ескерту және қорғану жүйесімен және Thales байланыс жүйесімен интеграцияланған. Бұған қоса, ERAWA 2 жарылғыш реактивті бронясы және неміс жасалған танк шынжырлары (Diehl Defence) орнатылған. Екі прототип (PT 91E және PT 91Ex деп атаулары өзгертілді), содан кейін 2007 жылдан 2009 жылға дейін 48 дана PT 91M Pendekar сериялық машиналары өндірілді.

PT-91E/Ex

(Экспортқа арналған) PT 91M-нің әскери көрмелерде экспорттық нұсқасын көрсету үшін пайдаланылған, қайта аталған прототиптері. PT 91E – алғашқы прототип, бастапқыда SP1 деп аталған (осы көлік 2005 жылы Куала-Лумпурдағы әскери шеруде көрсетілген). PT 91Ex – SP2 деп аталған екінші прототип. Екі көлік те Малайзияда бірнеше сынақтан өтті. SP1 көлігі жылдамдық сынақтары үшін пайдаланылды және Малайзияда 7000 км жолсыз жүріп өтті. SP2 негізгі қаруымен 500 рет атылғанда 2000 км-ге дейін жүрді.

PT-72U / PT-91U / PT-91EU

(U for Urbanizowany – қалалық жерде күресуге арналған танк) MSPO 2011 әскери көрмесі үшін демонстрациялық үлгі. Бұл Польша армиясына жасалған ұсыныс, ол T 72 және PT 91 танктеріне белгілі бір өзгерістер енгізуді қамтиды. Өзгерістерге оптикалық жүйесі бар қашықтан басқарылатын зеңбірек, барлық бағыттағы бақылау жүйесі, қосымша броня және инженерлік жабдықтарды орнату кіреді. PT 72U экипаждың командирлік люгіне орнатылған 12,7 мм пулеметпен жабдықталған қашықтан басқарылатын қару станциясымен жабдықталған. Жүйенің ату айналымы 360° және зеңбіректің көтерілу бұрышы 5°-тан 55°-қа дейін. Бақылау жүйесі 55° көру бұрышы бар 8 күндіз-түндегі камералармен және 26 есе оптикалық зумға ие айналмалы пассивті FLIR камерасымен жабдықталған. Броня жиынтығы шасси мен мұнараның торлы бронясын қамтиды. Шассидің төменгі бөлігінде жарықшаң броня және қосымша броня орнатылған. PT 72U интернет арқылы да байланыс мүмкіндігін қамтамасыз ететін жаңа заманауи ішкі және сыртқы байланыс құралдарымен жабдықталған.

PT-16

2016 жылы енгізілген тағы бір жетілдіру. Жаңартуларға жақсартылған броня, қару-жарақ және жылдамдық қабілеті кіреді. Корпус бронясы мен құйма мұнарасы Германиядан жеткізілген 1000 мм RHA (құрастырылған біртекті броня) эквиваленті композиттік бронямен жаңартылды. Қорғанысты поляк ERAWA жарылғыш реактивті бронясымен одан әрі күшейтуге болады. 125 мм-лік тегіс ұңғылы зеңбірек НАТО оқ-дәрісіне сәйкес келетін 120 мм-лік тегіс ұңғылы зеңбірекке алмастырылды және карусельдік автоматты зарядтағыш қолданылады. Бұл автоматты зарядтағыш T-72 автоматты зарядтағышы орналасқан экипаж бөлімінен бөлек орналасқан. 12,7 мм-лік пулемет қашықтан басқарылатындай жаңартылды. Басқа да жақсартуларға жаңартылған отты басқару жүйесі кіреді. Танкқа жаңа қозғалтқыш орнату ұсынылып отыр, олардың ішінде белгіленбеген сербтік турбодизельдік қозғалтқыш, неміс 1088 а.к., сербтік V46 TK және әлі әзірленбеген 1200 а.к. қозғалтқыштар қарастырылуда. Басқа да жақсартуларға төменгі корпусты және гусеницаларды жабатын резеңке юбкалар, сондай-ақ неміс Leopard 2 танктерінде кездесетін гусеницалардың негізінде жасалған жаңа гусеницалар кіреді, оларға 13 фут (4 метр) тереңдіктегі су кедергілерін еңсеруге мүмкіндік беретін терең суға түсу жиынтығын орнатуға болады. Бұл жаңарту PT-91 және T-72M1 танктеріне қолданылуы мүмкін, олардың Польшада барлығы 823 данасы бар (233 PT-91, 120 активті T-72M1 және 470 резервтегі T-72M1). Бұл үлгі сериялық өндіріске жіберілген жоқ.

PT-17

PT 17 танкісінің негізгі мақсаттары – атыс күшін және отпен маневрлеуді арттыру, жауынгерлік далада жылдамдығы мен өмірге жайлылығын арттыру, экипаждың жайлылығын жақсарту және миссияның ұзақтығын ұзарту болды. Демонстратор танк мұнарасын жеткізген украин компанияларымен бірлесіп әзірленді. PT 17 қуат диапазонына S1000R ESM 350M қозғалтқышы және күшейтілген шасси кіреді. Diehl резеңке тізбектері қолданылады. Шасси жабдықтарына қосалқы қуат генераторы (APU), кондиционер, жаңа рульдік басқару жүйесі, штурвал және PCO KDN 1 Nyks күндізгі/түнгі кері камерасы кіреді. Танк мұнарасы украиндық құрылыс болып табылады, онда украиндық KBM 2 тегіс ұңғылы 120 мм зеңбірегі, L50 ұзындығы бар түтік және мұнараның нишасына орнатылған 22 мм оқ-дәрілік бөлімшесі бар. Оқ-дәрілердің жалпы сыйымдылығы 50 оқ. Қару-жараққа 7,62 мм калибрлі пулемет және Zakłady Mechaniczne "Tarnów" S. A. компаниясы жасаған қашықтан басқарылатын ZSMU 1276 қару модулі қосылған. Мұнара ПКО S. A. және BMS компанияларының GOC 1 Nike және GOD 1 Iris стабилизацияланған көру құралдарымен және оптикалық жүйелермен жабдықталған. Өндіруші, қажет болған жағдайда, Safran компаниясының VIGY 15 панорамалық күндізгі бақылау құрылғысын пайдалануға кеңес береді. Корпус пен мұнараның қосымша композиттік бронясы, сондай-ақ орнатылған PCO SSP 1 OBRA 3 әмбебап өзі жүретін жүйе және екі 6 түтікшелі граната тастағыш жауынгерлік далада танктың өмірге жайлылығын арттыруы күтілуде. Демонстратор жүйелерінде орнатылған мүмкіндіктер – бұл мүмкіндіктердің мысалы ғана. Олар, ақырында, әлеуетті алушының қажеттіліктеріне сәйкес конфигурациялануы мүмкін.

PT-91M2

PT 91M2 модернизациялау мақсаттары PT 17-ге ұқсас болса да, PT 91M2-нің қашықтығы айтарлықтай ерекшеленеді. S 12U қозғалтқышы 850 ат күшіне ие, жақсартылған механикалық берілісі бар (Cx нұсқасы). Жол табандары Obrum / Bumar компаниясы әзірлеген резеңке қаптамалармен жабдықталған. PT 17-ге ұқсас, күшейтілген серікпелер (торсион валдар, амортизаторлар және эластомерлі бамперлер) қолданылады. Шассиге қосалқы қуат генераторы (APU), жаңартылған айналмалы автомобиль зарядтағышы, PNK 72 "Радомка" түнгі көру құралы және PCO KDN 1 Nyks түнгі кері камерасы кірді. Корпус қорғауын ERAWA III реактивті броня және шассидің арт жағында орналасқан таяқша броня қамтамасыз етеді. 125 мм 2М46МС калибрлі, 48 калибрлік ұңғысы бар словак зеңбірегін орнату арқылы оқ ату қуатын арттыру жоспарлануда. Мұнара ішінде оқ-дәрілердің екінші жинағының орналасуы да өзгертілді. PT 91M2 француздық SAVAN 15 отты басқару жүйесін (SAVAN 15) көрсетті, бұл жүйе бұрын Малайзиядағы PT 91M танктерінде қолданылған, Safran компаниясына тиесілі. Командирге арналған TKN 3z түнгі көру құрылғысы бар. PT 91M2 құрамында SOD бақылау жүйесі, әмбебап PCO SSP 1 OBRA 3 өзі жүретін көлік жүйесі (екі PCO S. A. ) және әрқайсысы 12 902A түтін гранатасынан тұратын екі модуль бар. Мұнараны қосымша қорғау үшін ERAWA реактивті броня модульдері қолданылады. – Малайзия армиясы үшін PT 91M негізіндегі нұсқа (техникалық тұрғыдан бұл көлік MID M-ге жақын) – 6 дана

PMC

(PMC Pomocniczy Most Czołgowy – әлде. Қосалқы танк көпірі) – Польшаның бронетранспорттық көпір салу машинасы, жақын қолдау көрсетуге арналған. PT 91 негізінде әзірленген PMC 90, жауынгерлік күштердің операцияларына қажетті міндеттерді орындауға қабілетті. PMC 90 – PT 91 негізіндегі прототиптік көлік, MLC 60 көпірімен жабдықталған. Қабылданалмады. Малайзия үшін PMC Leguan – PT 91M негізіндегі нұсқасы, 26 м (87 фут) ұзын MLC 60 Leguan көпір жүйесімен жабдықталған. Малайзия үшін 5 дана көлік. MG 20 Daglezja G (MG Most Gąsienicowy – әлде. Гусеницалық көпір) – бір қосымша доңғалегі бар ұзартылған T 72 шассиіне негізделген гусеницалық көпір жүйесі, MLC 70 көпір жүйесімен жабдықталған. MS 20 Daglezja жүк көлігімен тығыз байланысты. Қазіргі уақытта әзірлену сатысында, Польша армиясында T 55 негізіндегі BLG 67M көпірлерін алмастыруы күтілуде.

ПЗА Лоара

PZA (Przeciwlotniczy Zestaw Artilleryjski, "AA артиллериялық жүйесі" дегенді білдіреді; Loara поляк тілінде Луара дегенді білдіреді) – 1990 жылдардың соңында әзірленген броньды, өздігінен жүретін әуе шабуылына қарсы артиллериялық жүйе. Бұл жүйе Twardy шассиіне негізделген, екі Oerlikon KDA 35 мм-лік зеңбіректерді орналастыратын, радарлық атыс басқару жүйесімен байланыстырылған броньды мұнарадан тұрады. PZA Loara негізінде салынған PZR “Loara” (әуе шабуылына қарсы зымырандық жүйе) көліктерімен тығыз жұмыс істеуі жоспарланған, бірақ бұл жоба қазіргі уақытта тоқтап тұр. “Loara” – өздігінен міндеттерін орындай алатын немесе кең ауқымды әуе қорғаныс жүйесінің құрамына кіретін автономды атыс бөлімі. Жүйеде екі радар бар: 3D іздеу радары және ұрыс радары. Іздеу радары бір уақытта 64 нысананы анықтап, қадағалай алады. Радар жүйесі қозғалыс кезінде де жұмыс істей алады және деректерін әр секунд сайын жаңартады. Жүйеде лазерлік қашықтық өлшегіш, теледидар және FLIR камералары бар, бұл жүйеге кез келген ауа райында күндіз де, түнде де жұмыс істеуге және күшті ЭКМ ортасында толығымен пассивті режимде жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Жүйенің реакция уақыты 10 секундтан кем. Жүйе өте төмен биіктіктен бастап, 500 м/с жылдамдықпен ұшатын ұшақтарды жоюға қабілетті. Ол жаяу әскерге, жеңіл броньды құрлық және теңіз нысандарына қарсы тиімді.

SJ-09

SJ 09 – T-72 және PT 91 экипаждарын даярлау жүйесінің құрамдас бөліктерінің бірі. Жүйеге экипажға танктың әртүрлі жүйелерін пайдалануды үйрететін оқу құралдары мен, сондай-ақ күрделі жағдайларда дайындыққа мүмкіндік беретін симуляторлар кіреді. Мысалы, SJ 02 негізгі қаруды зарядтауды үйрету үшін қолданылады. SJ 09 – негізгі жауынгерлік танктей үлкен және ауыр техниканы басқаруға жүргізушілерді даярлауға арналған оқу машинасы. Машина – мұнарасы оқытушы станциясына ауыстырылған танк шассиі. Барлық қажетсіз жабдықтар (мысалы, бүйірлік қорғаныштар) алынып тасталған. Машинада жүргізушінің көру бұрышын шектеуші, нағыз танктегідей, инертті негізгі қару орнатылған. Польша армиясында қолданылатын машиналар Кеңес Одағынан жеткізілген, Польшадағы бірнеше түпнұсқа T-72 "Урал" машиналарын қайта жарақтандыру арқылы жасалды. Ал тағы бір машина PT 91M тапсырысының аясында Малайзия армиясы үшін жаңадан құрастырылды.

PT-94 Горилл

(Горыл – поляк тілінде Горилла) – PT 91 жобасынан алынған тәжірибелерді пайдалана отырып жасалған поляк негізгі ұрыс танкысінің жобасы. Танк Merkava сияқты болады (қозғалтқышы алдыңғы жағында), сондай-ақ қайта жасалған қозғалтқыш, беріліс және отты ашуды басқару жүйесімен жабдықталады. Қорғанысы: композиттік материал + динамикалық қорғаныс, негізгі қаруы: 120/125 мм зеңбірек, 60 мм миномет, қосымша қаруы: 7,62 мм PKT коаксиалды пулемет, 12,7 мм NSWT зениттік пулемет, экипажы: 3 адам. Бұл бағдарлама Андерс деген атпен де белгілі болды. Бағдарлама ерте кезеңде тоқтатылды.

PT-97 Гепард

Gepard (поляк тілінде «Жолбарыс»), кейде PT 2001 деп аталады, – T-72 отбасының болашақ модернизация бағдарламасы ретінде дайындалған поляк негізгі ұрыс танкысының тағы бір модификация жобасы. Бұл бағдарламаға, алғашқы PT-91 ұсынысы талаптарға сай келмегендіктен қауқып келді. Екі ұсыныс берілді: біреуі – Бумар компаниясының жобасы, ол өзгертілген фронталдық броня, басқа миномет және 2А46 негізгі қаруы бар, «Леклерк» сияқты мұнара ұсынды. OBRUM компаниясының бәсекелес жобасында жаңа фронталдық және бүйірлік жарықшаң броня және L-44 негізгі қаруы болды. Қомақты жетістіктерге қарамастан, қаржылық себептерге байланысты ешқайсысы да мақұлданбады және прототиптер жасалмады. Дегенмен, бұл жобалау тәжірибесі жаңа PT-91 нұсқаларын жасауға көмектесті.

Грузия

Грузия армиясының жаңартылған Т-72СИМ1 танктері Drawa T атыс басқару жүйесін пайдаланады, бұл PT-91 танктеріндегі атыс басқару жүйесінің жетілдірілген нұсқасы. Атыс басқару жүйесі лазерлік қашықтық өлшегіш және жылулық бейнелеу сенсорымен жабдықталған. Бұл жүйе поляк PT-91 танктеріндегі жүйеден сәл өзгеше: командир көзқарастың орнына LCD экранды қолданады. Грузия танктерінде қолданылатын Thermal Elbow Sight жылулық бейнелеу сенсоры PT-91 танктеріндегі сенсордың (израильдік) түпнұсқасымен бірдей, бірақ сыртқы корпусы әртүрлі.

Үндістан

1999 жылдың сәуірінде Үндістан 44 WZT 3 броньды эвакуациялық машинасына тапсырыс берді, одан кейін 2002 жылдың сәуірінде (80 машина) және 2005 жылдың шілдесінде (228 машина) қосымша тапсырыс беріліп, барлығы 352 WZT 3 машинасы жеткізілді. Бұл машиналар Т-72 және Т-90 негізгі шайқас танкілерін техникалық қолдау үшін пайдаланылады. Министрлік бұл қайталама тапсырыс болғандықтан, халықаралық тендер жарияланбағанын мәлімдеді.

Украина

2023 жылдың сәуірінде Польша 2023 жылғы Украинаның қарсы шабуылына көмек ретінде Украинаға кем дегенде 30 PT 91 танкын жіберді. Бұл танктерді Украинаның Құрлық әскерлерінің жаңа 22-ші механикаландырылған бригадасы пайдаланады, бұл бригада Польшада даярланып, жабдықталған. 2024 жылдың қаңтарына қарай, Oryx блогы Ресейдің Украинаға басып кіру кезінде бес PT 91 танкысының жоғалуын тіркеді.

Ұсынылған бағалар

PT 91 перулік армияға T-55 танкілерін алмастыру мақсатымен ұсынылған, бірақ таңдалмады.