Қасиетті Рим Империясының маршалы: Го́тфрид Генрих цу Паппенхайм өмірі мен шайқастары

Кіріспе

Қасиетті Рим империясының маршалы (1594–1632)

Готфрид Генрих Граф цу Паппенхайм (29 мамыр 1594 – 17 қараша 1632) – Отыз жылдық соғыста Қасиетті Рим империясының фельдмаршалы. Католик лигасының қолдаушысы болған ол Лютцен шайқасында швед патшасы Густав Адольф басқарған протестант әскерлерімен шайқасып, қаза тапты.

Өмірбаян

Паппенхайм отбасының екінші орындығында, Бавариядағы Альтмюльдегі Паппенхайм иелерінің, империяның еркін иелігінде (қараңыз: Паппенхайм (мемлекет)) дүниеге келді, оның есімі осы ежелгі отбасынан шыққан. Ол Трехтлинген және Швиндегг лорды Вейт цу Паппенхаймның екінші ұлы және оның екінші әйелі Мария Саломе фон Прейсинг Копфсбургтің ұлы болды. Альтдорф және Тюбингенде білім алып, содан кейін Оңтүстік және Орталық Еуропаны аралап, түрлі тілдерді меңгерді және рыцарлық ерліктер іздеді. Осы елдерде болған сапары нәтижесінде 1614 жылы Рим-католик дінін қабылдап, өмірінің соңына дейін оған адалдығын сақтады. Ұлы соғыс басталғанда заңгерлік және дипломатиялық мансабын тастап, Польшаға қызметке түсті. Польша армиясындағы тәжірибесі (әсіресе атты әскермен күресуде) Католик лигасының жағындағы күресінде оған пайдалы болды. Көп ұзамай подполковник болып, Прага маңындағы Ақ тау шайқасында (8 қараша 1620 ж.) үлкен батылдық пен қабілетін көрсетті, шайқас даласында өлгендей қалды. Келесі жылы ол Батыс Германияда Эрнст, граф фон Мансфельдке қарсы күресті, ал 1622 жылы курассирлер полкінің полковнигі атанды. 1623 жылы Испанияның ыстық досы, оның егеменінің одақтасы және дінінің қорғаушысы ретінде Италия соғысына әскер жинап, Ломбардия және Гризонс аймақтарында испандықтармен бірге қызмет етті. Меццола көліндегі Рива бекінісін ұзақ және ерлікпен қорғағандығы оны алғаш рет көзге түсірді. 1626 жылы Баварияның Максимилиан I оны Германияға шақырып алып, Жоғарғы Австрияда болған шаруалар көтерілісін басуды тапсырды. Паппенхайм міндетін орындады, ең қиын қарсылыққа тап болды, бірақ табысқа жетті және бірнеше апта ішінде бүлікшілерді аяусыздықпен бастырып тастады (Гмунден, Воклябрук және Вольфсегг, 15-30 қараша 1626 ж.). Осыдан кейін ол Тиллимен бірге Данияның Кристиан IV-іне қарсы күресті және Вольфенбюттельді қоршап алды. Брансвик-Вольфенбюттельдің билігі мен иелігін алуға жасаған тыңайықтары ұзақ интригадан кейін сәтсіз аяқталды. 1628 жылы империя графы атағын алды. Магдебургті қоршау және шабуыл жасау орын алды, Паппенхайм, Тилли сияқты, осы қырғынның ең қатыгездігіне айыпталды. Оның Брайтенфельд шайқасындағы тактикасы туралы көп айтуға болмайды, оның жеңілісіне еріншек атты әскер генералының шабуылға асығуы себеп болды. Империалистердің жеңіліс танытқан даладан шегінуін ол мұқият және шеберлікпен ұйымдастырды, ал кейіннен Густав Адольфтың жеңіске жеткен армиясының артында Рейннің төменгі ағысында және Везерде жасаған операцияларымен үлкен даңққа ие болды. Швеция короліне қажетті күштерді Паппенхаймның солтүстік-батыстағы шағын және жаңадан құрылған әскері үнемі тоқтата тұрды. Оның операциялары кең аумақты қамтыды, тынышсыздықпен толы әрекеттері Стадтан Кассельге дейін, Хилдесхаймнан Маастрихтке дейін елді биледі. Ол қазір императорлық қызметте фельдмаршал болғандықтан, Валленштейнге қосылуға шақырылды және Саксониядағы генерал-сиссимоға шведтерге қарсы күресте көмектесті, бірақ оны тағы да Кёльнге және төменгі Рейнге жіберді. Оның болмағанда үлкен шайқас жақындады, Паппенхаймды дереу шақырып алды. Ол Лютцен шайқасының (16 қараша 1632 ж.) ортасында атты әскерімен пайда болды. Оның ашулы шабуылы сәтке сәтті аяқталды. Марстон-Мур шайқасында Руперт Кромвельді өзінің ең лайықты қарсыласы ретінде іздегендей, Паппенхайм да Густавты іздеді. Король қаза тапқан сәтте Паппенхайм да далада қаза тапты. Ол сол күні немесе ертесіне таңертең Лейпцигке бара жатқанда қайтыс болды, оның денесі Плейссенбург бекінісінде бальзамдалды.

Pappenheim was born in the little town of Treuchtlingen, a secondary seat of his family, the ruling Lords of Pappenheim on the Altmühl in Bavaria, a free lordship of the empire (see: Pappenheim (state)), from which the ancient family to which he belonged derived its name. He was the second son of Veit zu Pappenheim, Lord of Treuchtlingen and Schwindegg, and his second wife Maria Salome von Preysing Kopfsburg. He was educated at Altdorf and Tübingen, and subsequently traveled in southern and central Europe, mastering the various languages, and seeking knightly adventures. His stay in these countries led him eventually to adopt the Roman Catholic faith in 1614, to which he devoted the rest of his life. At the outbreak of the great war he abandoned the legal and diplomatic career on which he had embarked, and in his zeal for the faith took service in Poland. The experience gained serving in the Polish army (especially in the way of fighting cavalry) was to his advantage in fighting on the side of the Catholic League. He soon became a lieutenant colonel, and displayed great courage and ability at the battle of the White Mountain near Prague (8 November 1620), where he was left for dead on the field. In the following year he fought against Ernst, Graf von Mansfeld in western Germany, and, in 1622, became colonel of a regiment of cuirassiers. In 1623, as an ardent friend of Spain, the ally of his sovereign and the champion of his faith, he raised troops for the Italian war and served with the Spaniards in Lombardy and the Grisons. It was his long and heroic defence of the post of Riva on the Lake Mezzola which first brought him conspicuously to the front. In 1626, Maximilian I of Bavaria, the head of the League, recalled him to Germany and entrusted him with the suppression of a peasant rebellion which had broken out in Upper Austria. Pappenheim swiftly carried out his task, encountering a most desperate resistance, but always successful; and in a few weeks he had crushed the rebellion with ruthless severity (i. e. Gmunden, Vöcklabruck and Wolfsegg, 15–30 November 1626). After this he served with Tilly against Christian IV of Denmark, and besieged and took Wolfenbüttel. His hopes of obtaining the sovereignty and possessions of the evicted prince of Brunswick Wolfenbüttel were, after a long intrigue, definitively disappointed. In 1628 he was made a count of the empire. The siege and storm of Magdeburg followed, and Pappenheim, like Tilly, has been accused of the most savage cruelty in this massacre. So much could not be said of his tactics at the battle of Breitenfeld, the loss of which was not a little due to the impetuous cavalry general, who was never so happy as when leading a great charge of horse. The retreat of the imperialists from the lost field he covered, however, with care and skill, and subsequently he won great glory by his operations on the lower Rhine and the Weser in rear of the victorious army of Gustavus Adolphus. Much needed reinforcements for the king of Sweden were constantly detained by Pappenheim's small and newly raised force in the northwest. His operations were far ranging and his restless activity dominated the country from Stade to Kassel, and from Hildesheim to Maastricht. Being now a field marshal in the imperial service, he was recalled to join Wallenstein, and assisted the generalissimo in Saxony against the Swedes; but, was again despatched towards Cologne and the lower Rhine. In his absence a great battle became imminent, and Pappenheim was hurriedly recalled. He appeared with his horsemen in the midst of the battle of Lützen (16 November 1632). His furious attack was for the moment successful. As Rupert at Marston Moor sought Cromwell as his worthiest opponent, so now Pappenheim sought Gustavus. At about the same time as the king was killed, Pappenheim received a mortal wound in another part of the field. He died later the same day or early the next morning en route to Leipzig, where his body was embalmed at the Pleissenburg fortress.

Мұра

Паппенхаймер деп аталатын рапира түрі оның атымен аталған делінеді. Польша әскери терминологиясында "паппенхаймер" – Отыз жылдық соғыс кезінде ауыр кавалерия киген шлемнің бір түрі. Немец тілінде "Мен өзімнің Паппенхаймерімді білемін" (Ich kenne meine Pappenheimer) деген тіркес, жағымсыз мағынада күтілгендей әрекет ететін адамды білдіреді. Бұл тіркес Шиллердің "Валленштейн" пьесаларынан шыққан, бірақ онда оң мағынада қолданылған.