Кіріспе

Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің 1817 жылғы кітабы – «Философиялық ғылымдар энциклопедиясы» (қысқаша EPS немесе Encyclopaedia; Enzyklopädie der philosophischen Wissenschaften im Grundrisse, EPW, «Негізгі сызбадағы философиялық ғылымдар энциклопедиясы» деп аударылады) – Георг Вильгельм Фридрих Гегельдің (алғаш рет 1817 жылы жарияланған, екінші басылымы 1827 жылы, үшінші басылымы 1830 жылы) жүйелі философиясының толыққанды қысқартылған нұсқасын ұсынатын еңбек. Бұл Гегельдің өзінің дамыған философиялық жүйесін толығымен жариялаған жалғыз туындысы. 1830 жылғы мәтін көптеген қосымшалармен (Zusätze) бірге әртүрлі ағылшын тіліндегі аудармаларда кеңінен қолжетімді, бұл қосымшалар Гегельдің шәкірттері лекцияларынан жасаған жазбаларынан кейін қосылған. Бұл қосымшалар мәтінді мысалдармен және иллюстрациялармен толықтырады. Ғалымдар Zusätze-ді Гегельдің лекцияларының сөзбе-сөз транскрипциясы деп санамаса да, олардың бейресми және техникалық емес стилі оларды «қажетті ауызша түсіндірмеге» жақсы балама ретінде қарастыруға мүмкіндік береді. Еңбектің І бөлімі кейде Гегельдің «Логика ғылымына» берілген атаудан ажырату үшін «Кіші логика» (немесе «Қысқа логика») деп аталады.

Шолу

Бұл еңбекте Идеяның диалектикалық ойлауда көрініс беретін үлгісі сипатталған. Кейбіреулер табиғат және ақыл-ойының философиясы логиканың қолданбалары деп санайды, бірақ бұл түсініксіздік. Энциклопедияның мақсаты сипаттамалық: Идеяның (немесе ақыл-ойының) қалай дамығанын сипаттау, диалектикалық әдісті адам білімінің барлық саласына қолдану емес. Бірақ Идея, піскен ағашқа айналған тұқым сияқты, өсу процесінде болады: ол кезеңдерден өтеді. Идеяның дамуының алғашқы кезеңі Логикада сипатталған. Осылайша Логика ой категорияларын өздеріндегідей көрсетеді; олар – кез келген нәрсені ойлаудың ең төменгі шарты, барлық ойлауымыздың негізінде жатқан түсініктер. Гегель үшін, Канттан өзгеше, ақыл тек "біз үшін" ғана емес, ол болмыстың ішінде табиғи түрде бар. Рационалды ғана нақты, және ол барлық нәрсенің бастауы. Бір нәрсенің мәнін білу үшін, оны ойлап қарастыруымыз керек. Көптеп байқау жасау нәрселердің мәніне жеткізбейді. Ойлау және болу теңдес, сондықтан логика және метафизика да тең. Идея толыққанды дамып, өзін толығымен жүзеге асырғанда, ол өзгермей тұра алмайтын нүктеге жетеді; ол толық емес, сондықтан өзін "басқа" етеді; осы кезде табиғат философиясы пайда болады. Дамудың бұл кезеңі аяқталғанда, Идея өзіне "қайта оралады", яғни табиғаттан ақыл-ой философиясы немесе Гейст пайда болады. Рух – ақыл-ойының өзі туралы санаға ие болуы. Гегель кітапта "алмаздық тор" терминін қолданды. Ол: "Ойдың барлық жалпы анықтамаларының толық ауқымы, оларға барлығы енгізіліп, осылайша алғаш рет түсінікті болатын нәрсе" деді. Басқаша айтқанда, Гегель сөз еткен алмаздық тор – біздің тәжірибемізді түсінуге көмектесетін логикалық категориялар, осылайша эмпирикалық байқауларымызды түсінікті етеді.

Ағылшын тіліндегі аудармалары

Үш бөлімнің ағылшын тіліндегі аудармалары Оксфорд университетінің баспасынан қолжетімді (бірінші бөлім: Гегельдің логикасы, 1975; екінші бөлім: Гегельдің табиғат философиясы, 2004; үшінші бөлім: Гегельдің рух философиясы, 1970), әр бөлім жеке кітап ретінде жапсырылған. Бірінші бөлімнің ағылшын тіліндегі аудармасы Кембридж университетінің баспасынан да қолжетімді: Философиялық ғылымдар энциклопедиясы, негізгі жоспар бойынша, І бөлім: Логика ғылымы, Клаус Бринкман және Дэниел О. Дальстром аударған (Кембридж университетінің баспасы, 2010).