Кіріспе
Галата – қазіргі Түркиядағы Константинопольдің қарсы жағындағы бұрынғы аудан, Стамбулдағы Қаракөй ауданының бұрынғы атауы. Бұл аудан Алтын мүйіздің солтүстік жағалауында орналасқан. Аудан тарихи Фатих ауданымен Алтын мүйіз арқылы өтетін бірнеше көпірлермен байланысты, оның ең танымалсы – Галата көпірі. Орта ғасырлық Галата цитаделі 1273-1453 жылдар аралығында Генуя Республикасының колониясы болған. Генуялықтар 1348 жылы цитадельдің ең солтүстік және ең биік нүктесінде әйгілі Галата мұнарасын салған. Қазір Галата Стамбулдағы Бейоғлу ауданының бір бөлігі.
Galata is the former name of the Karaköy neighbourhood in Istanbul, which is located at the northern shore of the Golden Horn. The district is connected to the historic Fatih district by several bridges that cross the Golden Horn, most notably the Galata Bridge. The medieval citadel of Galata was a colony of the Republic of Genoa between 1273 and 1453. The famous Galata Tower was built by the Genoese in 1348 at the northernmost and highest point of the citadel. Galata is now a quarter within the district of Beyoğlu in Istanbul.
Этимология
Галата атауының шығу тегіне қатысты бірнеше теория бар. Гректер бұл атау Галатаидан («галдар» дегенді білдіреді) шыққан дейді, себебі галл (галатиялық) кельт тайпасы эллиндік дәуірде Орталық Анатолиядағы Галатияға қоныстанғанға дейін осы жерге лагерь құрған деп есептеледі; немесе галатас («сүтші» дегенді білдіреді) деген сөзден шыққан, өйткені бұл аймақты ерте ортағасырлық (Византия) кезеңде шопандар мал жаюға пайдаланған. Тағы бір болжам бойынша, бұл итальян тіліндегі calata сөзінің түрі, ол «сауда кемелерін тоқтатуға, жүктерді немесе жолаушыларды тікелей түсіруге немесе көтеруге, сондай-ақ жүктерді және теңіз жабдықтарын уақытша сақтауға арналған порттың бөлігі» деген мағынаны білдіреді, себебі бұл аудан ғасырлар бойы Генуя колониясы болған. Кейіннен Генуя қаласы 2004 жылы ашылған Galata Museo del mare теңіз мұражайына Галата деген ат берді.
Рим және Византия дәуірі
Тарихи құжаттарда Галатаны көбінесе Перра деп атайды, бұл ескі грек атауынан шыққан – Peran en Sykais, сөзбе-сөз "Басқа жақтағы еменді алқап". Бұл аудан Тұңғыш Антикалық дәуірде Сикай немесе Сикея деп белгілі болды. Шамамен 425 жылға дейін жасалған Notitia Urbis Constantinopolitanae бойынша, ол қаланың ажырамас бөлігіне айналды, қаланың 13-ші аймағы болды. Нотицияда император Гонорий (395–423 жылдары билеген) салған қоғамдық моншалар мен форум, театр, галереялы көше және 435 сарай сипатталған. Сонымен қатар, 5 ғасырда осы елді мекенді қабырғамен қоршаған болуы мүмкін. Сикай Юстиниан I (527–565 жылдары билеген) кезінде толық қала құқығын алды, ол оны Юстинианополис деп атады, бірақ кейін құлдырап, 7 ғасырда тасталып кеткен болуы мүмкін. Тек үлкен мұнара – Мегалос Пиргос (Галатаның қамалшасы), Алтын мүйіздің кіреберісін жабатын теңіз тізбегінің солтүстік жағын бақылап тұрды. Генуялықтардың шабуылға қатысы жоқ екенін айтуларына қарамастан, Византия императоры Мануил I Комнен (1143–1180 жылдары билеген) осы елді мекенге жасалған шабуылды барлық венециялықтарды тұтқындау және Византия империясындағы венециялық мүлікті тәркілеу үшін сылтау ретінде пайдаланды. Бұл шағын ғибадатхана 1325 жылы доминикан монахтары тарапынан едәуір кеңейтілді, олар оны ресми түрде Сан-Доменико шіркеуі деп атады, бірақ жергілікті тұрғындар Сан-Паолоның бастапқы атауын қолдануды жалғастырды. 1407 жылы папа Григорий XII шіркеуді күтіп ұстау мақсатымен Галатадағы Сан-Паоло монастырына келгендерге кешірім жариялады. Бүгінде ғимарат Арап мешіті (Arap Camii) деп аталады, себебі Осман сұлтаны Мехмед II кезінде (1475–1478 жылдар аралығында) мешітке айналдырылғаннан кейін Галата мешіті (Galata Camii) немесе басқаша Ұлы мешіт (Cami i Kebir) деп аталды, содан кейін сұлтан Баязид II оны 1492 жылғы испан инквизициясынан қашқан испан маврларына сыйлады, олар Стамбулға келді. 1261 жылы бұл ауданды византиялықтар қайта басып алды, бірақ император Михаил VIII Палеолог (1259–1282 жылдары билеген) 1267 жылы Нимфеум шартына сәйкес оны генуялықтарға берді. 1303 жылы генуялық колонияның нақты шекаралары белгіленді және оны бекітуге тыйым салынды. Алайда генуялықтар бұл тыйымды елемеді және қабырғаларды кеңейту арқылы өздерінің қоныстарын кеңейтті. Қазіргі уақытта Галата мұнарасының жанында генуялық қабырғалардың тек шағын бөлігі ғана сақталған. Дизайны Генуядағы Сан-Джорджо сарайының 13 ғасырлық қанатын еске түсіретін Генуя сарайын Галатаның подстастасы Монтано Де Марини салдырған. Генуя кезеңінде ол Палаццо-дель-Коммуна (Муниципалитет сарайы) деп аталды және бастапқыда 1314 жылы салынды, 1315 жылы өрттен зақымданды және 1316 жылы жөнделді. Ғимараттың сыртқы түрі 1880 жылға дейін көп өзгермеді, ол кезде оның алдыңғы (оңтүстік) фасады Банкалар көшесіне (Алтын мүйізге қарап тұр) және ғимараттың үштен екі бөлігі 1880 жылдары қайта жаңартылды. Геноа сарайының қасбетіндегі әшекейлердің бір бөлігі Осман империясының соңғы кезеңінде 19 ғасырдың банк ғимараттарын безендіру үшін пайдаланылды.
Осман дәуірі
1453 жылы Константинополь Мехмед Фатихтің қолына тиген кезде, ауданның көп бөлігін генуэздік және венециялық католиктер мекендеген, алайда грек, армян және еврей тұрғындары да болды. Галатаның христиан халқы Осман қоршауы кезінде формалды бейтараптық сақтап, Сұлтанның жағына да, оған ашық қарсы да шықпады. Қазіргі заманғы тарихшы Халил Иналчик (1455 жылғы халық санауына сүйене отырып) Галата халқының шамамен 8% қала түскен соң қашқан деп есептейді. 1455 жылғы халық санауында еврейлер негізінен Фабья және Самона (қазіргі Каракёй маңындағы) аудандарында тұрғаны тіркелген. Галатадағы грек тілінде сөйлейтін еврейлер жаулап алудан кейін үйлерін сақтап қалған сияқты, бірақ 1472 жылға дейін Галатада еврей шаруашылықтары туралы ешқандай мәлімет жоқ, және бұл жағдай 16 ғасырдың ортасына дейін өзгеріссіз қалды. 1453 жылғы Османдықтардың Константинопольді басып алуы кезінде Галатада болған оқиғалар туралы заманауи есептерде әртүрлі пікірлер бар. Кейбір мәліметтер бойынша, Галатада қалғандар Осман флотының алдында бас иіп, оларға қамалдың кілттерін тапсырған. Бұл мәліметтер Михаил Дукас пен Джованни Ломеллиноның жазбаларында тұрақты, бірақ Лаоникос Халкокондилге сәйкес, генуэздік әкімі флот Галатаға келгенге дейін капитуляциялау туралы шешім қабылдады және кілттерді Сұлтанға емес, Осман қолбасшысы Заган-пашаға тапсырды. Хиос атынан Леонард куәгерлік етеді, христиандардың қаладан қашуын былай сипаттайды: "Түрік кемелері олардың портына жеткенге дейін кемелеріне отыра алмағандар тұтқындалды; аналар алынып, балалары қалдырылды немесе керісінше, жағдайға қарай; ал көптеген адамдар теңіздің құрбаны болып, суға батып кетті. Олар бір-бірін аямай, бір-бірін тонады." Дукас пен Михаил Критобулдың айтуынша, Заганос-пашаның әскерлері халыққа зиян келтірмеген, бірақ Халкокондил бұл жақсы мінез-құлықты атамайды, ал Хиос Леонарды халық Генуядан алынған бұйрыққа қарсы әрекет еткенін айтады, өмірі мен мүлігі үшін құлдыққа келісіп. Қашқандардың мүлігі тәркіленді, бірақ Дукас пен Ломеллиноның сөзіне сенсек, олар үш ай ішінде қайтып келсе, мүліктері қайтарылды. Испаниядан қуылған морисколар 1609-1620 жылдар шамасында Галатаға қоныстанды, олардың ұрпақтары жергілікті тұрғындармен біте қайнасты. Галата мен Пера 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында 11 Жұмада ат-Тани (Джем. II) және 24 Шаууал (Шев.) 1274 жылғы заңдармен құрылған Алтыншы округ муниципалитетінің құрамына кірді, 1858 жыл. Қала қабырғаларының ішіндегі орталық қаланың ұйымдасқандығы бұл заңдарға әсер етпеді. Барлық Константинополь Константинополь қаласы префектурасының құрамында болды. Банкалар көшесінде орналасқан, бірегей нео-барокко және ерте модерн стильдерінің үйлесімімен жасалған әйгілі жаяу өткел – Камондо сатысы, 1870-1880 жылдар шамасында Османдық Венециялық еврей банкирі Абрахам Саломон Камондо салған. Камондо отбасының теңіз жағалауындағы сарайы, Камондо сарайы (Kamondo Sarayı) деп белгілі, Галатаның батысындағы Касымпаша ауданында, Алтын мүйіздің солтүстік жағалауында орналасқан. Кейін ол Әскери-теңіз министрлігінің (Бахрие Незарети) штаб-пәтеріне айналды, ал жаңасы Фелек көшесі мен Хажы Әли көшесінің бұрышында орналасқан және 1881 жылы салынған. Түркияның ең танымал футбол клубтарының бірі – Галатасарай С.К. осы ауданнан атын алған және 1905 жылы жақын маңдағы Галатасарай алаңында (қазіргі Бейоғлу) құрылған. Галатасарай сөзінің мағынасы – Галата сарайы. 20-шы ғасырдың басында Галатада Еуропа елдерінің елшіліктері мен көптеген христиан азшылықтары орналасқан. Сол кездегі бизнес белгілері көп тілде жазылған. Мэтью Газарян 20-шы ғасырдың басындағы Галатаны "түрліліктің бекінісі" деп сипаттады, ол "Ескі қаланың Манхэттеніндегі Бруклин" болды.
The Camondo Steps, a famous pedestrian stairway designed with a unique mix of the Neo Baroque and early Art Nouveau styles, and built in circa 1870–1880 by the renowned Ottoman Venetian Jewish banker Abraham Salomon Camondo, is also located on Bankalar Caddesi. The seaside mansion of the Camondo family, popularly known as the Camondo Palace (Kamondo Sarayı), It is located on the northern shore of the Golden Horn, within the nearby Kasımpaşa quarter to the west of Galata. It later became the headquarters of the Ministry of the Navy (Bahriye Nezareti) while the newer one is located at the corner between Felek Street and Hacı Ali Street and was built in 1881. Galatasaray S. K., one of the most famous football clubs of Turkey, gets its name from this quarter and was established in 1905 in the nearby Galatasaray Square in Pera (now Beyoğlu), where Galatasaray High School, formerly known as the Mekteb i Sultani, also stands. Galatasaray literally means Galata Palace. In the early 20th century, Galata housed embassies of European countries and sizeable Christian minority groups. At the time, signage in businesses was multilingual. Matthew Ghazarian described Galata in the early 20th century as "a bastion of diversity" which was "the Brooklyn to the Old City’s Manhattan."
Медиа
Осман дәуірінде Галатада мұсылман емес азшылықтардың және шетел тілдеріндегі көптеген газеттер шығарылды, олар күндіз дайындалып, түнде таратылды; Осман билігі Галатада немесе басқа жерде газеттерді түнде шығаруға рұқсат бермеді.