Эдвард Элгарының виолончель концерті: Тарих және мағынасы
Cello Concerto (Elgar)
Эдвард Элгараның виолончель концерті (E minor, Op. 85) – сонатты репертуардың маңызды туындысы. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін жазылған, терең ойлы музыка.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Эдвард Эльгардың ми-минор квартеті, Op. 85, оның аяқталған соңғы маңызды туындысы, солист виолончель репертуарының тірегі болып табылады. Эльгар оны Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, оның музыкасы концерттік залдарда сәннен шығып қалған кезде жазды. Эльгардың бұрынғы скрипкалық концерті лирикалық және құмарлыққа толы болса, виолончельдік концерт көбінесе терең ойларға жетелеуші, ағымға берілген сипатқа ие. 1919 жылғы қазан айындағы тұңғыш орындалысы Эльгар мен орындаушылардың жеткілікті репетиция уақытынан айырылуына байланысты сәтсіз аяқталды. Эльгар Беатрис Харрисонмен бірге осы туындыны екі рет жаздырды. Содан бері Пабло Касалс бастап, көрнекті виолончельшілер бұл шығарманы концерттерде және студияда орындады, бірақ 1960 жылдарға дейін, Жакелин дю Пренің жазбасы халықтың назарын аударып, классикалық бестселлер атанғанға дейін, бұл туынды кең танымалдыққа ие болған жоқ.
Musical work by Edward Elgar
Edward Elgar's Cello Concerto in E minor, Op. 85, his last major completed work, is a cornerstone of the solo cello repertoire. Elgar composed it in the aftermath of the First World War, when his music had already become out of fashion with the concert going public. In contrast with Elgar's earlier Violin Concerto, which is lyrical and passionate, the Cello Concerto is for the most part contemplative and elegiac. The October 1919 premiere was a debacle because Elgar and the performers had been deprived of adequate rehearsal time. Elgar made two recordings of the work with Beatrice Harrison as soloist. Since then, leading cellists from Pablo Casals onward have performed the work in concert and in the studio, but the work did not achieve wide popularity until the 1960s, when a recording by Jacqueline du Pré caught the public imagination and became a classical best seller.
Тарих
Эльгар концертке 1919 жылға дейін кіріспегені белгілі. 1900 жылы Бродский квартетінің виолончельшісі Карл Фукс (виолончельші) композитордан бір күні виолончельге нәрсе жазуға келісім алған. Кейін Фукс пен оның досы виолончельші Пол Грюммер Эльгарға осы туралы еске салған. Композитордың өмірбаянын жазған Джеррольд Нортроп Мур Эльгар 1919 жылы жаңа концерт жоспарлағанда осы уәдені есіне алған болуы мүмкін деп болжайды. 1918 жылы Эльгар Лондонда операция жасатып, жұққан тонзиллитін алып тастады. Ауруханадан Лондонға үйіне оралғаннан кейінгі түні ол концерттің бірінші тақырыбы болатын әуенді жазды. Біраз уақыттан соң ол әйелімен бірге Сассекс округының Фиттлворт қаласына жақын жердегі "Бринквеллз" атты усақ үйіне көшті. 1918 жылы Эльгар онда үш камералық шығарма жазды, олардың әйелі бұрынғы шығармаларынан стиль және мінез жағынан ерекшеленетінін айтты. 1919 жылдың көктемінде олардың премьерасынан кейін ол виолончель концерті туралы идеясын іске асыруды бастады. Бұл шығарма Сидни Колвин мен оның әйеліне, Эльгардың достарына арналған. Концерт 1919 жылдың 27 қазанында Лондон симфониялық оркестрінің 1919–20 маусымының ашылу концертінде сәтсіз премьера болды. Композитор дирижерлік еткен концерттен басқа, бағдарламаның қалған бөлігін Альберт Коутс дирижерлік етті, ол Эльгардың есебінен репетиция уақытын арттырып жіберді. Леди Эльгар: "Бұл қатыгез, өзімшіл, ұяңсыз, жаман мінезді Коутс репетицияны тоқтатпады" деп жазды. The Observer газетінің сыншысы Эрнест Ньюман: "Апта бойы жеткіліксіз репетиция болғаны туралы әңгімелер тарады. Себебі қандай болмасын, қайғылы факт – мүмкін, осындай ұлы оркестр өзін осылай ұятты көрсеткен емес. Шығарманың өзі өте әдемі, өте қарапайым – соңғы бірнеше жылда Эльгардың музыкасына келген жүкті қарапайымдық, бірақ оның қарапайымдығының астында терең даналық пен сұлулық бар" деді. Ол солист Феликс Салмондты кінәламады, ол кейін оған қайтадан ойнады. Эльгар Салмондтың шығарманы дайындаудағы жақсы жұмысы болмаса, оны концерттен толығымен алып тастайтын еді деді. Бірінші симфониядан айырмашылығы, премьерасынан кейін бір жылдан астам уақыт ішінде бүкіл әлемде жүздеген қойылым болды, ал виолончель концерті Лондонда бір жылдан астам уақыт бойы екінші қойылымға ие болмады. Эльгардың музыкасы осы уақытқа дейін ескірген, соғыстан кейінгі дәуірге қарағанда Эдвард дәуіріне көбірек сәйкес келетін болып көрінді. Концерттің американдық премьерасы 1922 жылдың 21 қарашасында Нью-Йорктегі Карнеги залында Жан Жерарди Филадельфия оркестрімен Леопольд Стоковский дирижерлігімен өтті. Ол ықылассыз қабылданды: The New York Herald шығарманың көп бөлігін "ойлы, меланхолиялық және жалпы алғанда көңіл көтермейтін" деп тапты; Жерарди кейіннен концертті Польша мен Австралияда таныстырды. Сидней Морнинг Геральд газеті бұл шығарманы ерекше, музыкалық және виолончель репертуарына тамаша қосымша деп тапты, бірақ "тыңдаушының қиялын ояту қасиеттерінен құралмаған". Кейін концертке деген құрмет арта түсті. 1955 жылы "The Record Guide" журналының авторлары "виолончель концертінің қарсылықсыз тартымдылығы" туралы жазды, бірақ "солоны орындау өте қиын", "ағылшынша ерекшелікпен ерекшеленетін тыныш қадір-қасиеттілік" талап етеді деді. 1967 жылы сыншы Эдвард Гринфилдтің айтуынша, Жаклин дю Пре "Нью-Йорктен Мәскеуге дейінгі аудиторияны Эльгардың кем дегенде кейде экспортталатындығына сендірді". Бұл шығарма Дворжактың Op. 104 шығармасымен бірге халықаралық репертуардағы ең көп орындалатын екі виолончель концертінің біріне айналды. Струналық бөлім тақырыпты үшінші рет орындайды, содан кейін соло виолончель оны фортиссимомен қайта жасайды. Оркестр қайталайды, виолончель тақырыпты соңғы рет ұсынады, содан кейін тікелей лирикалық E мажорлық ортаңғы бөлімге өтеді. Бұл бірінші бөлімнің ұқсас қайталануына айналады. Бұл бөлімде соло виолончельдегі фортиссимоның өзгертілген тақырыбы жоқ. Баяу бірінші бөлім тікелей екінші бөлімге өтеді. Екінші бөлім виолончельдің пиццикато аккордтарымен жылдам кресцендомен басталады. Содан кейін соло виолончель Allegro molto бөлімінің басты мотивін орындайды. Пиццикато аккордтары соңынан келеді. Ұзақ емес каденца ойналады, содан кейін он алтыншы нота мотивтері мен аккордтары орындалады. Ритардандо тікелей шекерцо сияқты бөлімге әкеледі, ол соңына дейін жалғасады. Баяу үшінші бөлім лирикалық мелодиямен басталады және аяқталады, ал бір тақырып бүкіл бөлімде жүреді. Соңғысы тікелей финалына өтеді (қайтадан үзіліссіз). Төртінші бөлім тағы да бір жылдам кресцендомен басталады және фортиссимода аяқталады. Соло виолончель тағы бір речитатив пен каденцамен жауап береді. Бөлімнің басты тақырыбы асыл және салтанатты, бірақ жасырын мәнді және көптеген тональдық өзгерістермен толы. Шығарманың соңына жақын, темп пілленген бөлімге дейін баяулайды, онда жаңа тақырыптар тобы пайда болады. Темп одан әрі баяулайды, үшінші бөлімнің темпіне дейін, және сол бөлімнен тақырып қайта орындалады. Темп одан әрі баяулайды, тоқтап қалады, ал оркестр аккордты ұстап тұрады. Содан кейін, шығарманың соңында, бірінші бөлімнің речитативы қайта орындалады. Бұл төртінші бөлімнің басты тақырыбының қайталануына өтеді, кернеу соңғы үш аккордқа дейін артады, олар шығарманы аяқтайды.
Elgar is not known to have begun work on the concerto until 1919. In 1900 the cellist of the Brodsky Quartet, Carl Fuchs (Cellist), had obtained the composer's agreement to write something for the cello one day. Fuchs and his friend the cellist Paul Grümmer later reminded Elgar of this. The composer's biographer Jerrold Northrop Moore speculates that Elgar may have recalled the promise when planning a new concerto in 1919. In 1918 Elgar underwent an operation in London to have an infected tonsil removed. The night after his return from hospital to his London house he wrote down the melody that would become the first theme of the concerto. He and his wife soon retired to their secluded country cottage "Brinkwells" near Fittleworth, Sussex. During 1918 Elgar composed three chamber works there which his wife commented were noticeably different in style and character from his previous compositions. After their premieres in the spring of 1919, he began realising his idea of a cello concerto. The work is dedicated to Sidney Colvin and his wife, friends of Elgar. The concerto had a disastrous premiere, at the opening concert of the London Symphony Orchestra's 1919–20 season on 27 October 1919. Apart from the concerto, which the composer conducted, the rest of the programme was conducted by Albert Coates, who overran his rehearsal time at the expense of Elgar's. Lady Elgar wrote, "that brutal selfish ill mannered bounder that brute Coates went on rehearsing." The critic of The Observer, Ernest Newman, wrote, "There have been rumours about during the week of inadequate rehearsal. Whatever the explanation, the sad fact remains that never, in all probability, has so great an orchestra made so lamentable an exhibition of itself. The work itself is lovely stuff, very simple – that pregnant simplicity that has come upon Elgar's music in the last couple of years – but with a profound wisdom and beauty underlying its simplicity." Elgar attached no blame to his soloist, Felix Salmond, who played for him again later. Elgar said that if it had not been for Salmond's diligent work in preparing the piece, he would have withdrawn it from the concert entirely. In contrast with the First Symphony, which received a hundred performances worldwide in just over a year from its premiere, the Cello Concerto did not have a second performance in London for more than a year. Elgar's music was by this time widely seen as old fashioned, less appropriate to the post war era than to the Edwardian. The American premiere of the concerto was given in Carnegie Hall, New York on 21 November 1922 by Jean Gerardy with the Philadelphia Orchestra conducted by Leopold Stokowski. It was received with little enthusiasm: The New York Herald found most of the work "reflective, melancholy and generally depressing"; Gerardy later introduced the concerto in Poland and Australia. The Sydney Morning Herald found the work original, musicianly and an admirable addition to the cello repertoire, but "without the qualities that kindle the imagination of the listener". Later the concerto gained greater appreciation. In 1955 the authors of The Record Guide wrote of "the irresistible appeal of the Cello Concerto", although "the task of interpreting the solo is extremely difficult", requiring "a reserved dignity that is peculiarly English". By 1967, according to the critic Edward Greenfield, Jacqueline du Pré was "convincing audiences from New York to Moscow that Elgar is – on occasion at least – exportable". The work has become, along with Dvořák's Op. 104, one of the two most frequently performed cello concertos in the international repertoire. The string section plays the theme a third time and then the solo cello modifies it into a fortissimo restatement. The orchestra reiterates, and the cello presents the theme a final time before moving directly into a lyrical E major middle section. This transitions into a similar repetition of the first section. This section omits the fortissimo modified theme in the solo cello. The slower first movement moves directly into the second movement. The second movement opens with a fast crescendo with pizzicato chords in the cello. Then, the solo cello plays what will be the main motive of the Allegro molto section. Pizzicato chords follow. A brief cadenza is played, and sixteenth note motive and chords follow. A ritardando leads directly to a scherzo like section which remains until the end. The slow third movement starts and ends with a lyrical melody, and one theme runs through the entire movement. The end flows directly into the finale (again with no pause). The fourth movement begins with another fast crescendo and ends at fortissimo. The solo cello follows with another recitative and cadenza. The movement's main theme is noble and stately, but with undertones and with many key changes. Near the end of the piece, the tempo slows into a più lento section, in which a new set of themes appears. The tempo slows further, to the tempo of the third movement, and the theme from that movement is restated. This tempo continues to slow until it becomes stagnant, and the orchestra holds a chord. Then, at the very end of the piece, the recitative of the first movement is played again. This flows into a reiteration of the main theme of the fourth movement, with tension building until the final three chords, which close the piece.
Жазбалар
Эльгар мен Беатрис Харрисон 1920 жылы акустикалық жазу процесін пайдаланып, қысқартылған жазба жасады. Алғашқы толық жазба 1928 жылы Харрисон, Эльгар және Жаңа симфониялық оркестр тарапынан жасалды. Кейін В. Х. Сквайр және Пабло Касалс жеке орындаушылар ретінде қатысқан 78 айналымдық жазбалар шықты, бірақ бұл туынды 1950-1970 жылдардағы LP дәуіріне дейін жиі жазылмады. 1965 жылы EMI британдық виолончельші Жаклин дю Преді жеке орындаушы ретінде және сэр Джон Барбиролли басқарған Лондон симфониялық оркестрімен маңызды жазба жасады. Бір сыншының пікірінше, осы жазба "тіпті американдықтарды Эльгарды құлшыныспен тыңдауға көндірді". Одан бері жетпістен астам жазба шықты, олардың ішінде 1960-шы жылдары Пьер Фурнье және Мстислав Ростропович, 1970-шы жылдары Пол Тортелье, 1980-шы жылдары Линн Харрелл, Генрих Шифф, Йо-Йо Ма және Стивен Иссерлис, 1990-шы жылдары Миша Майский, Янош Старкер, Питер Виспелвей және Трюльс Мёрк, 2000-шы жылдары Энн Гастинел және Рафаэль Уоллфиш, содан кейін Соль Габетта, Пол Уоткинс, Антонио Менсес және Шеку Канне-Мейсон болды. 1985 жылы Джулиан Ллойд Веббер концертті Ехуди Менухин басқарған Корольдік филармониялық оркестрмен жазды. BBC Music Magazine үшін Джеррольд Нортроп Мур осыны соңғы уақытқа дейінгі ең жақсы нұсқа деп таңдады және ол 1985 жылғы "Ең үздік классикалық жазба" сыйлығына ие болды. BBC Radio 3 бағдарламасының "Кітапхана құру" бөлімінде концерттің барлық нұсқалары үш рет салыстырмалы түрде талданды. 2008 жылғы "Penguin Guide to Recorded Classical Music" журналында осы туындыға арналған үш беттік шолу бар. BBC және The Penguin Guide екеуінің де ең жоғары ұсынысын алған жалғыз жазба – дю Пренің 1965 жылғы LSO және Барбироллимен бірлескен жазбасы. BBC және The Penguin Guide мақтаған басқа жазбалар: Беатрис Харрисон (1928); Стивен Иссерлис (1988); Йо-Йо Ма (1985) және Трюльс Мёрк (1999). Неміс журналы Fono Forum 2022 жылғы дискографиялық шолуда Harrison, du Pré, Tortelier, Robert Cohen, Michaela Fukačová, Daniel Müller Schott және Watkins жеке орындаушылар ретінде қатысқан жазбаларды ұсынады.
Elgar and Beatrice Harrison made a truncated recording in 1920, using the acoustic recording process. The first complete recording was made in 1928, by Harrison, Elgar and the New Symphony Orchestra. There were later 78 rpm recordings with W. H. Squire and Pablo Casals as soloists, but the work was infrequently recorded until the LP era of the 1950s to the 1970s. A key recording was made in 1965 by EMI, with British cellist Jacqueline du Pré as soloist and the London Symphony Orchestra conducted by Sir John Barbirolli. It was this recording that according to one critic "even persuaded the Americans to listen enraptured to Elgar". Since then there have been more than seventy recordings issued, with soloists including in the 1960s Pierre Fournier and Mstislav Rostropovich, in the 1970s Paul Tortelier, in the 1980s Lynn Harrell, Heinrich Schiff, Yo Yo Ma and Steven Isserlis, in the 1990s Mischa Maisky, János Starker, Pieter Wispelwey and Truls Mørk, in the 2000s Anne Gastinel and Raphael Wallfisch, and later Sol Gabetta, Paul Watkins, Antonio Meneses and Sheku Kanneh Mason. In 1985 Julian Lloyd Webber recorded the concerto with the Royal Philharmonic Orchestra conducted by Yehudi Menuhin. For BBC Music Magazine Jerrold Northrop Moore chose this as the finest version to date and it won a Brit Award for "Best Classical Recording" of 1985. The BBC Radio 3 feature "Building a Library" has presented comparative reviews of all available versions of the concerto on three occasions. The Penguin Guide to Recorded Classical Music, 2008, has three pages of reviews of the work. The only recording to receive the top recommendation of both the BBC and The Penguin Guide is du Pré's 1965 recording with the LSO and Barbirolli. Other recordings commended by both the BBC and The Penguin Guide are by Beatrice Harrison (1928); Stephen Isserlis (1988); Yo Yo Ma (1985) and Truls Mørk (1999). The German periodical Fono Forum in a 2022 discographic survey of the work recommends recordings featuring as soloists Harrison, du Pré, Tortelier, Robert Cohen, Michaela Fukačová, Daniel Müller Schott and Watkins.