Кіріспе

Франция мен Германия арасындағы қарым-қатынас немесе франко-германдық қарым-қатынас Еуропа саясатының бір бөлігін құрайды. Екі елдің арасындағы қарым-қатынас орта ғасырлардан бастау алып, көбінесе шиеленісті болған ұзақ тарихқа ие. 1945 жылдан бері олар ірі жарысқан, ал 1958 жылы Рим шартына қол қойылғаннан бастап Еуропалық қауымдастықтардың және оның жалғасы Еуропалық Одақтың негізін қалаушы және жетекші мүшелері болып табылады. Ульрих Кроцтың сөзіне сәйкес, 1871 жылдан бері екі ел арасындағы қарым-қатынастар үш кезеңнен өтті: "тарихи жаулық" (1945 жылға дейін), "жарасу" (1945–1963) және 1963 жылдан бері "Франко-герман достығы" (Deutsch Französische Freundschaft) деп аталатын ынтымақтастыққа негізделген "ерекше қарым-қатынас". Еуропалық Одақ аясында екі елдің арасындағы ынтымақтастық зор және тығыз. Франция кейде, әсіресе президент Шарль де Голль кезінде, еуроскептик көзқарас білдіргенімен, франко-германдық келісімдер мен ынтымақтастық еуропалық интеграция идеалдарын ілгерілетудің маңызды факторы болды. Соңғы кезде Франция мен Германия Еуропалық Одақтың одан әрі интеграциялануын ынтамен қолдап келеді. Олар кейде "екі қозғалтқыш" немесе "негізгі елдер" деп сипатталады. 2017 жылдың 28 сәуірінде Страсбург пен Кель қалаларын Рейн өзені арқылы жалғайтын трамвай ашылды, бұл екі ел арасындағы қарым-қатынастың күшеуін символдайды.

Ерте араласу

Франция мен Германияның тарихы Шарль Ұлының дәуірінен басталады, оның кең империясы қазіргі Франция мен Германияның көп бөлігін, сондай-ақ: Нидерланды, Бельгия, Люксембург, Швейцария, Австрия, Словения және Солтүстік Италияны қамтыды. Шарль Ұлының ұлы Людовик ІІ-нің қайтысы және 843 жылғы Верден шартында Франк империясының бөлінуі біртұтас мемлекеттің аяқталуын білдірді. Батыс және Шығыс корольдіктерінің халқы салыстырмалы түрде біртекті тілдік топтарға жатты (Батыс Францияда галло-роман тілдері, ал Шығыс Францияда төменгі және жоғары неміс тілдері), ал Орта Франция – Мёз және Рейн өзендері арасындағы, көбінесе шатасқан, бірақ мәдени бай тілдік шекаралық аймақтың тар жолағы ғана болды және жақын арада қайта бөлінді. 880 жылғы Рибемон шартынан кейін батыс және шығыс корольдіктерінің шекарасы шамамен 600 жыл бойы өзгеріссіз қалды. Германия Италиямен ғасырлар бойы байланысын жалғастырды, ал Франция Англиямен қарым-қатынасын күшейтті. Жоғары және Кейінгі орта ғасырларда мәдени жақтан бірте-бірте алыстауға қарамастан, латын тілінің және франк дін қызметкерлері мен ақсүйектердің басымдығы арқасында әлеуметтік және мәдени байланыстар сақталды.

Франция мен Габсбургтер

Кейінгі император Карл V, австриялық Габсбургтер әулетінің мүшесі, 1506 жылы Төменгі елдер мен Франш-Контеге мұрагерлік етті. 1516 жылы Испанияны да мұра еткен кезде Франция Габсбургтердің аумақтарымен қоршалғандықтан, қысым сезінді. Осыдан туған екі ел арасындағы шиеленіс, мысалы, Испан мұрагерлік соғысы сияқты бірқатар қақтығыстарға әкелді, ал 1756 жылғы дипломатиялық революция оларды Пруссияға қарсы одақтас етті. Бұл кезеңде Киелі Рим империясының үлкен бөлігін қиратып, отыз жылдық соғыс (1618–1648) болды. Соғыс көбінесе протестанттар мен католиктер арасындағы қақтығыс болғанымен, католиктік Франция протестанттардың жағына шығып, австриялық католиктік императорлық әскерлеріне қарсы күресті. 1648 жылғы Вестфалия бейбіт шарты Францияға Эльзастың бір бөлігін берді. 1679 жылғы Нимгеген келісімдері бірнеше қалаларды француз бақылауына көшіру арқылы осы нәтижені бекітті. 1681 жылы Людовик XIV 30 қыркүйекте Страсбург қаласына кірді және оны аннексиялады. Осы уақытта кеңейіп келе жатқан мұсылмандық Осман империясы Австрия үшін қауіпті болып саналды. Паптық мемлекеттер христиандық Еуропаның "мұрагерлік жауына" қарсы "Киелі одақ" деп аталатын бастама көтерді ("Erbfeind christlichen Namens"). Киелі Рим империясы мен Польша-Литваның ортақ күш-жігеріне қосылудың орнына, Франция, Людовик XIV басшылығымен, 1683 жылдың қыркүйегінде Вена шайқасынан бірнеше күн бұрын испандық Нидерландыға шабуыл жасады. Австрия Ұлы түрік соғысымен (1683–1699) айналысқанда, Франция Ұлы одақ соғысын (1688–1697) бастады. Германияның оңтүстігінің көп бөлігін басып алуға жасалған әрекет, неміс-рим әскерлері Осман шекарасынан алынып, аймаққа жөнелтілгеннен кейін сәтсіз аяқталды. Алайда, сол кезде үлкен наразылық тудырған жерді өртеп жіберу саясатын ұстанған француз әскерлері Пфальцтың үлкен бөлігін қиратты, Оңтүстік Германиядағы көптеген қалалар мен қалашықтарды өртеп, тегістеді.

Франция мен Пруссия

18 ғасырда Пруссияның жаңа неміс мемлекеті ретінде күшеюі Дипломатиялық революцияға және Франция, Габсбургтер мен Ресей арасындағы одаққа себеп болды, бұл 1756 жылы Версаль шартында және Пруссия мен Ұлыбританияға қарсы Жеті жылдық соғыста айқын көрінді. Неміс ұлттық мемлекеті көкжиекте болғанымен, неміс халқының адалдығы көбінесе кіші мемлекеттерге болды. Францияның Пруссияға қарсы соғысы Вестфалия бейбіт шартының кепілі ретінде негіленді, және ол, шындығында, көптеген неміс мемлекеттерінің жағында болды. Ұлы Фридрих 7 жыл бойы Пруссияның қорғанына жетекшілік етті, және сандар жағынан артық болса да, француз және австриялық басқыншыларды жеңді. Пруссия мен Франция көп рет қақтығысты, басқа елдерге қарағанда одан да көп. Осыдан бастап екі ел арасында ұзақ жылдар бойы ашу-ынтық пайда болды. Ұлы Фридрих көп ұзамай барлық жауының құрметіне ие болды, тіпті Наполеон да оны соғыстағы үлгі ретінде пайдаланды. Азаматтар соғысты әлі де билік иелері арасындағы жанжал ретінде қарастырды, және әскерлерді олардың қай жақта соғысқанын емес, жергілікті халыққа қалай қарым-қатынас жасағанын қарап ажыратты. Француз және пруссиялық офицерлер арасындағы жеке байланыстар мен өзара құрмет толығымен үзілген жоқ, тіпті олар соғысып жатқанда да, ал соғыс француз оккупанттары мен неміс халқы арасындағы мәдени алмасуды күшейтті.

Француз төңкерісі мен Наполеонның әсері

Неміс ұлтшылдығы 1807 жылдан кейін күшті күш ретінде қалыптасты, себебі Наполеон Германияның көп бөлігін басып алып, француз революциясының жаңа идеяларын әкелді. Француз революциялық соғыстарына жаппай әскер жинауы және Еуропада ұлттық мемлекеттердің құрылуы соғысты биліктің өз халқының есебінен жүргізілетін қақтығысынан гөрі, халықтар арасындағы қақтығысқа айналдырды. Наполеон 1806 жылы мың жылдық тарихы бар Киелі Рим империясын жойды, өзінің Рейн конфедерациясын құрды және әлі де бөлініп жатқан неміс мемлекеттерінің саяси картасын өзгертті. Германияда және екі тарапта да немістердің қатысқан соғыстары, мысалы, Лейпциг шайқасында, француз-неміс ұзақ аждаһастығының басталуын белгіледі. Наполеон Рейн және Гамбург сияқты неміс тілді аймақтарды Бірінші француз империясына тікелей қосып, қалған неміс мемлекеттерінің монархтарын қарастырды. Қазіргі заманғы неміс ұлтшылдығы Наполеонның үстемдігіне қарсы туды. Наполеон жеңілгеннен кейін Еуропа картасын қайта құру барысында Франциямен шектес Рейн аймағындағы неміс тілді жерлер Пруссияның билігіне көшті.

Франция мен Бавария

Бавария 1815 жылдан кейін Германиядағы үшінші ірі мемлекет ретінде Франциямен Пруссия немесе Австрияға қарағанда әлдеқайда жақын қарым-қатынаста болды. 1670 жылдан бастап екі елге жуық бір ғасыр бойы одақтас болды, бастысы Габсбургтердің Баварияны Австрия құрамына қосу ниетіне қарсы тұру үшін. Бұл одақ Наполеон билікке келген соң 1801 жылғы достық шартымен және 1805 жылғы тамызда Бавария министрі Максимилиан фон Монтгелас ынталандырған ресми одақпен қайта жаңартылды. Францияның қолдауымен Бавария 1806 жылы Корольдік мәртебесіне ие болды. Бавария 1812 жылы Ресейге жасалған жорыққа 30 000 әскер жіберді, олардың қөптегені қайта оралмады. Бірінші француз империясының әлсіреуімен Бавария 1813 жылғы 8 қазанда жақындығын өзгертіп, Рид шарты арқылы француз одағынан шығып, австриялық одаққа қосылды.

Германия мемлекеттері Францияны жеңді, 1870-1871

XIX ғасырдың бірінші жартысында көптеген немістер Германия мемлекеттерінің бірігуін асыға күтті; бірақ бір мәселе – католик Австрияның осы бірігуге қатысуы болатын. Неміс ұлтшылдары біріккен Германияның Францияны ығыстырып, әлемдегі ең күшті құрлықтық державаға айналатынына сенді. Бұл пікірге демографиялық өзгерістер де ықпал етті: орта ғасырлардан бастап Франция Батыс Еуропадағы ең көп халқы бар ел болған, бірақ XIX ғасырда оның халқының өсуі тоқтап қалды (бұл тенденция XX ғасырдың екінші жартысына дейін сақталды), ал неміс мемлекеттерінің халқы оны басып өтіп, қарқынды өсе бастады. Германияның толыққанды бірігуіне 1870 жылғы франко-прус соғысы және одан кейінгі француз әскерінің жеңілісі түрткіс болды. Неміс әскерлері Седан шайқасында француз армиясын жеңді. Соңында, Парижді ұзақ қоршаудан кейін жасалған Франкфурт шартында Франция негізінен неміс тілінде сөйлейтін Эльзас-Лотарингия аймағын (Эльзастың көп бөлігі және Лотарингияның төрттен бір бөлігі) Германияға беруге және бес миллиард франк көлемінде өтемақы төлеуге мәжбүр болды. Осыдан кейін Германия ең ірі құрлықтық держава атанды. Бисмарк бастапқыда бұған қарсы болғанымен, ақырында Германиядағы Эльзас және Лотарингияның шекаралық провинцияларын қосып алуға байланысты әскери және халықтың қысымына көнді, соның салдарынан Францияны мәңгілік және бекем жауға айналдырды. Теодор Зелдиннің айтуынша: "Кек алу және Эльзас-Лотарингияны қайтару келесі қырық жылға француз саясатының басты мақсатына айналды. Германияның Францияға жау екендігі – халықаралық қатынастардың негізгі шындығы болды". Бисмарктің шешімі Францияны оқшаулаған мемлекетке айналдыру болды: ол корольдықтарды Францияның жаңа республикалық статусын сықақтап, Францияны дипломатиялық тұрғыдан оқшаулау үшін Австрия, Ресей және Ұлыбритания сияқты ірі державалармен күрделі одақтар құрды.

XIX ғасырдың аяғы

1870-1871 жылдардағы Франко-Прус соғысындағы жеңіліске француздердің қысқа мерзімді реакциясы реваншизм болды: Германияға қарсы терең ашу, жек көру және кек алуға деген ұмтылыс, әсіресе Эльзас пен Лотарингияны жоғалту салдарынан. Алфонс де Невилль сияқты суретшілердің жеңілістің ұяттылығын бейнелейтін туындылары үлкен сұранысқа ие болды. 1880 жылдан кейін Эльзас-Лотарингия мәселесі екінші деңгейлі тақырыпқа айналды, республикашылар мен социалистер бұл мәселені жүйелі түрде әлсіретіп көрсетсе, мәселеге ерекше мән берген монархистер ықпалын жоғалтты. Реваншизм 1914 жылғы соғыстың басты себебі болған жоқ, себебі ол 1880 жылдан кейін маңызын жоғалтты. Дж. Ф. В. Кейгердің айтуынша: "1880 жылдарға қарай франко-герман қарым-қатынасы салыстырмалы түрде жақсы болды". 1880 жылдан кейін Германияның халқы мен экономикасының қарқынды өсуі Францияны артқа тастады. 1890 жылдары қарым-қатынас жақсы қалды, себебі Германия Африкадағы колониялар үшін Ұлыбританиямен Францияның қиындықтарында қолдау көрсетті. 1905 жылы Германия Францияның Мароккоға қатысты талаптарына қатысты агрессивті және жауыртқыш позицияны қабылдағанда, барлық келісімдер күйреп құлады. Соғыс туралы әңгімелер тарады және Франция Ұлыбритания мен Ресеймен байланысын нығайтты.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Француз халқының шетелдік істерге қызығушылығы өте төмен болды, ал француз элитасы күшті көршісімен соғысқа қарсы күшті ұстанымда болды. Францияның сыртқы саясаты Германияның үлкейіп, үнемі күшейіп бара жатқанына деген қауіп сезіміне негізделген. 1914 жылы басты ықпал етуші топ – 50 ұйымнан құралған, барлығы 5000 мүшесі бар Parti colonial коалициясы болды. 1914 жылы соғыс басталғанда, Францияның басты мақсаты – екі жоғалған провинцияны қайтарып алу болды. 1890 жылы Бисмарк биліктен кеткеннен кейін Германияны оқшаулауға бағытталған француз әрекеттері сәтті аяқталды; Үштік Антанта құрылғаннан кейін Германия өзін қоршауға алынғандай сезіне бастады. Әсіресе, сыртқы істер министрі Делькассе Ресей мен Ұлыбританияға жақындасу үшін көп еңбек етті. Маңызды кезеңдер – 1894 жылғы Франко-Ресейлік одақ, 1904 жылғы Ұлыбританиямен Entente Cordiale және соңында 1907 жылғы Англо-Ресейлік Антанта, ол Үштік Антантаға айналды. Ресеймен жасалған бұл ресми одақ және Германия мен Австрия-Венгрияға қарсы Ұлыбританиямен бейресми келісім, ақырында Ресей мен Ұлыбританияның Бірінші дүниежүзілік соғысқа Францияның одақтастары ретінде қатысуына әкелді.

1920-шы жылдар

Одақтастардың жеңісі Францияның Эльзас-Лотарингияны қайтаруына және Еуропа құрлығындағы жетекші құрлық державасы ретіндегі бұрынғы орнын қысқа мерзімге қайта иеленуіне мүмкіндік берді. Франция Париж бейбітшілік конференциясында Германияға қатысты қатал бейбіт талаптарды ұсынды. Соғыс француз жерінде болғандықтан, француз инфрақұрылымы мен өнеркәсібінің көп бөлігі қиратылды, сондай-ақ Франция халық санына шаққанда ең көп шығынға ұшырады. Француз халқының көп бөлігі Рейн аймағын – Рейн өзенінің батысындағы Германия бөлігін және француздық амбициялардың тарихи ошағын – Германиядан тәуелсіз мемлекет ретінде бөліп алуды қалаған. Ақырында, олар ауыр неміс өтемақыларын, Рейн аймағының (1918–1930) әскери оккупациясын, оның демилитаризациялануын және Рейннің шығысына қарай 50 шақырымға созылатын аймақты қабылдады. Германия империясының алыс шығыс бөлігіндегі Мемель аймағы Шығыс Пруссияның қалған бөлігінен бөлініп, Литваға қосылғанға дейін Франция тарапынан оккупацияланды. 1923 жылы Германия Версаль келісімі бойынша талап етілген өтемақыны төлемегеніне жауап ретінде Франция 1925 жылға дейін Германияның көмір және болат өндірісінің орталығы болған Рур аймағын оккупациялады. Сонымен қатар, француздықтар басымдылықты құраған Халықаралық Олимпиада комитеті Германияны 1920 және 1924 жылғы Олимпиада ойындарына қатысудан шеттету арқылы Германияны оқшаулау ниетін көрсетті.

1925 жылғы Локарно келісімдері

1924 жылдың соңында Германияның сыртқы істер министрі Густав Стресман Германияның Еуропаның жетекші мемлекеті ретіндегі беделін және артықшылықтарын қайта орнатуды өзінің басты міндеті деп белгіледі. Францияның Руры аймағын оккупациялауы 1925 жылдың қаңтарына жоспарланған, бірақ Стресман Францияның қауіпсіздігіне үлкен алаңдаулы екенін және оккупацияны тоқтатуы мүмкін екенін сезінді. Францияның соғыстан кейінгі шекараларына Ұлыбритания кепілдік берсе екен дегенді күткенімен, Лондон оған құлықсыз еді. Стресман барлық тараптарға қалаған нәрселерін келісімшарттар арқылы берілген кепілдіктер арқылы алуға болатын жоспар ұсынды. Ұлыбританияның сыртқы істер министрі Остин Чемберлен құлшыныспен келісті. Франция Руры аймағын оккупациялаудың қаржылық және дипломатиялық зиянының пайдадан артық екенін түсінді және жоспарға қолдау көрсетті. Олар Швейцарияның Локарно курортында шетел министрлерінің конференциясын өткізіп, жоспарға келісті. Бірінші келісім ең маңыздысы болды: Бельгия, Франция және Германияның шекараларына өзара кепілдік беру, оны Ұлыбритания мен Италия кепілдікке алды. Екінші және үшінші келісімдер Германия мен Бельгия, сондай-ақ Германия мен Франция арасындағы болашақ дауларды төрелік арқылы шешуді қарастырды. Төртінші және бесінші келісімдер Германия мен Польша, Германия мен Чехословакия арасындағы ұқсас төрелік келісімдері болды. Польша, сондай-ақ Чехословакия Локарно келісімдерінен қорқыныш сезінді және бұл келісімдер оларды сендіруге бағытталған шаралар еді. Дауес жоспарының нәтижесінде Германия енді тұрақты түрде репарация төлемдерін жүзеге асырып жатыр. Локарно келісімдерінің сәттілігі Германияның Ұлттар Лигасына қабылдануына әкелді. 1926 жылдың қыркүйегінде Германия тұрақты мүше ретінде Лига кеңесіне өкілдік етті. Соның нәтижесінде Еуропа бойынша "Локарно рухы" қалыптасты – бейбітшілікке қол жеткізуге және оны сақтаудың тұрақты жүйесін құруға болатындығына деген сенім.

1930 жылдар

1929-1933 жылдардағы Ұлы депрессия Францияда көңіл-күйді нашарлатты, ал Германияны экономикалық қиындыққа түсіріп, зорлық-зомбылыққа толы ішкі толқуларға ұшыратты. 1933 жылдан бастап Адольф Гитлер басқаруымен Германия Еуропада агрессивті саясатқа көшті. Сонымен қатар, 1930 жылдары Франция саяси жағынан бөлініп, ең бастысы тағы бір соғыстан қорқыды, француздықтар үшінші рет өз жерінде соғысып, жас жігіттерінің көп бөлігін қайтадан жоғалтады деп есептеді. Францияның өспейтін халқы, неміс басқыншылығының күшін тоқтатуды қиын ететін еді; Германия әр француз әскеріне қарсы екі жауынгерді далаға шығара алады деп болжанатын. Осылайша, 1930 жылдары француздар британдық одақтастарымен бірге Германияны бағындыру саясатын ұстанды, Рейн аймағының қайта әскериленуіне жауап бермеді, бірақ бұл неміс әскерін француз шекарасының үлкен бөлігіне орналастырды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Алайда, соңында Гитлер Франция мен Ұлыбританияны тым алысқа итермеледі, және олар 1939 жылдың қыркүйек айында Германия Польшаға басып кірген кезде бірлесіп соғыс жариялады. Бірақ Франция 1914-1918 жылдардағы жағдайды қайталауға мүлдем дайын емес еді. Францияда «Жалған соғыстан» кейін нақты соғысқа қатысу перспективасына деген ынта-күш аз, ал қорқыныш көп болды. 1940 жылы немістер Францияға жылдам шабуыл жасағанда, француз армиясы бірнеше апта ішінде күйреп, Ұлыбритания шегініп кеткенде, Францияны ұят пен жеңіліс сезімі шарлады. Маршал Филипп Петен басқаратын жаңа үкімет капитуляциялады, ал неміс әскерлері елдің көп бөлігін басып алды. Француз күштерінің бір бөлігі шетелге қашып, генерал Шарль де Голль мен «Еркін Франция» қол астында күресін жалғастырды. Екінші жағынан, француз қарсыластары неміс басқан Францияда саботаж операцияларын жүргізді. 1944 жылы Нормандияға жасалған шабуылды қолдау үшін түрлі топтар саботаж бен партизандық шабуылдарын күшейтті; «Маки» сияқты ұйымдар пойызды бұзып, оқ-дәрі қоймаларын жарып, мысалы, Тюльде немістерге шабуыл жасады. Нормандияға қарай елді кесіп өтетін жолда үнемі шабуылға ұшыраған «Das Reich» 2-ші SS танк дивизиясы Орадур-сюр-Глан ауылында қарсыластардың мүшелері, қару-жарақ және жарылғыш заттар жасырылған деп күдіктенді. Жауап ретінде олар қаланы Орадур-сюр-Глан қырғынында жойды, 642 тұрғынын өлтірді. Сонымен қатар, одақтастармен бірге соғысқан «Еркін француз армиясы» 1944 жылдың маусым айына дейін шамамен бес жүз мың, желтоқсан айына дейін бір миллион, ал соғыс аяқталғанға дейін 1,3 миллион адамнан тұрды. Соғыс аяқталған кезде француз армиясы Оңтүстік-Батыс Германия мен Австрияның бір бөлігін басып алды.

1944 жылға дейінгі Франция-Германия ынтымақтастығы идеялары

1940-1944 жылдары Германияның бақылауында Францияны басқарған маршал Петен Ұлттық революция идеологиясын қабылдады, ол бастапқыда жылдар бойы талқыланған идеяларға негізделген. 1935 жылы Парижде құрылған франко-германдық "Comité France Allemagne" ("Франко-герман достық комитеті") Германия үшін Францияға жақындаудың маңызды құралы болды. Комитет Еуропаны қолдайтын, Германияға жақын, Ұлыбританияға қарсы, либералдыққа қарсы саяси және экономикалық көзқарастарды қабылдады. Комитеттің негізгі мүшелері 1940 жылдан кейін нацистермен ынтымақтасқан француз басшыларының ішіндегі маңызды тұлғаларға айналды. 1941 жылдың маусымында маршал Петен нацистік Германиямен ынтымақтастық саясатын ресми түрде жариялағанда, француз халқына оны Жаңа Еуропалық тәртіптің қажеттілігі және Францияның бірлігін сақтау үшін маңызды деп түсіндірді. Сондықтан, Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңіндегі француз пропагандасының көп бөлігі, неміс пропагандасы сияқты, Еуропаны қолдауға бағытталған болды. Осыған байланысты, Францияда соғыс жылдары "Ынтымақтастық тобы" құрылып, проевропеизмді насихаттаған көптеген конференциялар өткізілді. "Еуропалық қауымдастық" термині алғаш рет осы топтың алғашқы отырыстарында, сондай-ақ Германия үкіметінің демеуімен өткен көптеген конференциялар мен лекцияларда қолданылды, олар француз-герман татуласуын, Францияның жаңаруын және еуропалық ынтымақты насихаттады.

Соғыстан кейінгі Еуропа

Соғыс Еуропаны әлсіз күйде қалдырып, батыста капитализм мен шығыста коммунизмге бөлді. Еуропа тарихында алғаш рет американдықтар мен кеңестіктер континентте стратегиялық бекініс орнатып алды. Жеңілген Германия 1949 жылға дейін АҚШ, КСРО, Ұлыбритания және Францияның бақылауында болды. Кеңес әскерлері Шығыс Еуропадағы елдерде, оларды нацистерден азат еткен Қызыл Армиядан кейін қалып, Кремльдің бақылауындағы коммунистік партиялардың саяси жетістіктерін қамтамасыз етті. Де Голль басшылығымен француздер 1945-1946 жылдары тепе-теңдік сақтауға үміттенді. Германияның қайта жандануынан сескенген француздер британдық және американдық оккупациялық аймақтарды біріктіру жоспарын қолдауға құлшынбады. Алайда, Польшадағы кеңестіктердің әрекеттеріне наразылықтың күшеюі және американдық экономикалық көмекке мұқтаждық француздерді өз аймағын болашақ Батыс Германияға қосуға итермеледі. 1947 жылы АҚШ Мемлекеттік хатшысы Джордж Маршалл Еуропаның экономикалық жаңғыруына, экономикалық интеграциясына және бизнеске бағытталған модернизациясына көмектесу мақсатында Маршалл жоспарын жариялады. Үлкен қаржылық көмек Франция мен Германияға бөлінді, бұл сауда және қаржы қатынастарын жаңартты. Маршалл жоспарының иегерлері 1948 жылы Еуропалық экономикалық ынтымақтастық ұйымын (ЕЭЫҰ) құрды. Франко-неміс федерациясының идеясы – Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Франция мен Германияны біріктіру жобасы болды. Бұл идеяны француз саясаткері Роберт Шуман 1950 жылғы 9 мамырдағы мәлімдемесінде ұсынды, ол қазір Еуропа күні ретінде тойланады. Ұсыныстың мақсаты екі ел арасындағы берік бейбітшілікті орнату және экономикалық ынтымақтастықты дамыту болды. Франко-неміс федерациясының жобасында ортақ үкімет, валюта және әскери құрылымдар көзделді. Сондай-ақ, Франция мен Германияның көмір және болат өнеркәсібін біріктіретін Еуропалық көмір және болат қауымдастығын (ЕКБҚ) құру көзделіп, ол Еуропалық Одақтың құрылысына жасалған алғашқы қадам болды. Франко-неміс федерациясының идеясы толыққанды жүзеге аспаса да, ол Еуропалық Одаққа және Франция мен Германия арасындағы тығыз ынтымақтастыққа, Еуропалық интеграцияның негізгі күшіне жол ашты. Бүгінде Франция мен Германия Еуропалық интеграцияның локомотиві саналады және Еуропалық валюталық одақ, Шенген келісімі және Еуропалық тұрақтылық механизмін құруда маңызды рөл атқарды.

Еуропалық одақтағы франко-герман ынтымақтастығы

1948 жылдың басында француз мемлекеттік қызметіндегі маңызды басшылар немістермен келісімге қол қойып, Германияны қамтитын біртұтас Еуропаны қолдады. Францияның Еуропалық департаменті Рур-Лотарингия және Люксембург аймағы үшін көмір және болат жөніндегі келісімді әзірледі, онда барлық қатысушыларға тең құқықтар берілді. Бір француз мемлекеттік қызметкері «дам басып келе жатқан Батыс ұйымының құрылымына енгізілетін франко-неміс экономикалық және саяси қауымдастығының негізін қалауды» ұсынды. Дейтон француз басшыларының біртұтас Еуропа құру жолында немістермен ынтымақтастықты маңызды фактор деп есептегенін көрсетті. Практикалық тұрғыдан алғанда, Батыс Германия мен Франция арасындағы ынтымақтастықтың күшеюіне де Голльдің АҚШ-тан тәуелсіз күш блогын құруға деген ниеті себеп болды, ал Аденауэр әлі де оккупациядағы Батыс Германия мемлекетінің толық құқықтарын алу және кеңес қауіпінен қорғану үшін батыстық құрылымдарға жылдам интеграцияны көздеді. Де Голль билікте болған кезде АҚШ-қа тәуелділік мәселесі белгілі бір дәрежеде мазалаған мәселе болып қала берді (мысалы, Батыс Германия парламенті Элизе шартына НАТО-ны қолдайтын преамбула қосты, бұл француз үкіметінде үлкен алаңдаушылық тудырды). Дегенмен, олардың ынтымақтастықты күшейтуге деген ортақ мүддесі сақталды және тиісті азаматтық қоғамдардың күшті қолдауына ие болды, себебі бұл екі ұлт арасындағы жаңа қақтығыстарды болдырмаудың ең тиімді жолы деп саналды. Осының нәтижесінде, еуропалық біртүтастықтың негізін қалаушы және бас архитектор деп танылған Жан Монне 1950 жылдың 9 мамырында француз Шуман жоспарын жариялады, ол бір жылдан кейін Еуропалық көмір және болат қауымдастығының (ЕКБҚ) құрылуына әкелді. Бұл жоспар Франция мен Германияның келісімін қамтамасыз етті, ол саяси Еуропа интеграциясының басты факторы болды, сонымен қатар жоспарда еуропалық армия құру туралы ұсыныс жарияланды. Бұл 1952 жылы Еуропалық қорғаныс қауымдастығы туралы шартқа қол қоюға әкелді. Мұндай армия құрудың басты мақсаты франко-неміс әскери және қауіпсіздік ынтымақтастығы арқылы «Еуропалық қауіпсіздік идентитін» құру болды. Сол сияқты, Германияның экономика министрі Людвиг Эрхард неміс экономикасында маңызды өзгерістер жасады, сондай-ақ Федеративтік Республика мен оның еуропалық көршілері арасындағы тұрақты және дамыған сауда қатынастарын құрды. Кейіннен, 1958 жылы Рим шарты күшіне енгеннен кейін, ол Германия және оның Батыс Еуропадағы бұрынғы құрбандары арасындағы жаңа саяси және экономикалық қарым-қатынастарды нығайту және дамыту жауапкершілігін алды. Бұл шартқа қосымша келісімдер де енгізілді, ол кедендік одақты құрды және бәсекелестік механизмінің тиімді жұмыс істеуі үшін қажетті ережелерді белгіледі. Осының нәтижесінде, Батыс Германияның ықпалымен дамыған еуропалық экономикалар Еуропалық экономикалық қауымдастық (ЕЭҚ) деп аталатын жаңа кедендік одақтың құрылуына әкелді. Алайда, бұл Еуропа ұйымы ретінде толыққанды жетілмеді, өйткені ЕЭҚ-қа тек көмір және болат қауымдастығының («алты»: Бельгия, Франция, Италия, Люксембург, Нидерланды және Батыс Германия) мүшелері ғана қосылды. Маршалл жоспарын басқарған Еуропалық экономикалық ынтымақтастық ұйымына (ЕЭЫҰ) кіретін қалған жеті мемлекет ЕЭҚ-қа қосылмады, олардың орнына Еуропалық еркін сауда қауымдастығын (ЕАЭО) құрды. Бұл ортақ сыртқы тарифтері мен саяси бағдары бар кедендік одаққа қарастырылған еркін сауда аймағы болды және ЕЭҚ-мен бәсекелестікке түсті, өйткені ол өте табысты болды.

Әскери одақтар

1960 жылдары құрылған сәттен бастап Еурокорпус негізінен француз және неміс әскерлерінен тұрды, ал басқа ЕО елдері осы көпұлтты күшке сарбаздарын қосты. Франко-неміс бригадасы жаяу әскерінің көп бөлігін Франциядан, ал бронетехникасының көп бөлігін Германиядан алады.

Тұрақты дипломатиялық миссиялар

Франция Берлинде елшілік және Дюссельдорф, Франкфурт, Гамбург, Мюнхен, Саарбрюкен және Штутгарт қалаларында бас консулдықтары бар. Германияның Парижде елшілігі және Бордо, Лион, Марсель және Страсбург қалаларында бас консулдықтары бар.

1945 жылдан кейін

Баун, Майкл Дж. "Маастрихт шарты жоғары саясат ретінде: Германия, Франция және еуропалық интеграция". Саяси ғылымдар тоқсандық журналы (1996): 110#4 б. 605–624, JSTOR.
Бозо, Фредерик және Кристиан Венкель, ред. Франция және неміс мәселесі, 1945–1990 (Бергхан, 2019).
Кресвелл, Майкл және Марк Трахтенберг. "Франция және неміс мәселесі, 1945–1955". "Қалқып соғыс зерттеулері журналы" 5.3 (2003): 5–28. Онлайн.
Френд, Джулиус В. The Linchpin: French-German Relations, 1950–1990 (1991).
Френд, Джулиус В. Unequal Partners: French-German Relations, 1989–2000 (Гринвуд, 2001).
Гиллингэм, Джон. Көмір, болат және Еуропаның қайта жаралуы, 1945–1955: немістер мен француздардың Рурадағы қақтығысынан Экономикалық қауымдастыққа дейін (Кембридж UP, 2004).
Гордон, Филип Х. Франция, Германия және Батыс Альянсы (Вествью, 1995).
Гюнтер, Скотт. "Ескі Еуропаның жаңа үлгісі: Француздардың соңғы жылдары Франсальманияны қалай және неге елестеткені". Француз саясаты, мәдениеті және қоғамы (2011) 29#1.
Хумберт, Лоре. "Францияның жеңілдету және халықаралық көмек саясаты: Франция, UNRRA және соғыстан кейінгі Германиядағы еуропалық көшіп қонғандарды құтқару, 1945–1947". Қазіргі заманғы тарих журналы 51.3 (2016): 606–634.
Кротц, Ульрих. "Үш дәуір және болашақ мүмкіндіктері: Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ғасырдағы франко-герман қарым-қатынасына ұзақ мерзімді көзқарас". Халықаралық істер (2014 жылғы наурыз) 20#2 б. 337–350.
Кротц, Ульрих және Йоахим Шилд. Еуропаны қалыптастыру: Франция, Германия және Элизе келісімінен бастап жиырма бірінші ғасыр саясатына дейінгі екіжақтылық (Оксфорд университетінің баспасы, 2013).
Кротц, Ульрих. "Реттелген үкіметаралық жүйе: Франция–Германия және одан әрі (1963–2009)". Сыртқы саясат талдауы (2010) 6#2 б. 147–185.
Кротц, Ульрих. Құрылым – процесс ретінде: Франко-германдық екіжақтылықтың реттелген үкіметаралық жүйесі (Минда де Гунцбург Еуропалық зерттеулер орталығы, Гарвард университеті, 2002). Онлайн.
Кротц, Ульрих. "Халықаралық сфераның әлеуметтік мазмұны: франко-герман қарым-қатынасындағы символдар мен мағыналар" (Минда де Гунцбург Еуропалық зерттеулер орталығы, 2002). Онлайн.
Кульски, В. В. Де Голль және әлем: Бесінші Француз Республикасының сыртқы саясаты (1966).
Рич, Норман. 1914 жылдан бергі Ұлы державалардың дипломатиясы (2003) – жан-жақты зерттеу.
Шилд, Йоахим. "Қиын кезеңдегі көшбасшылық: Германия, Франция және Еуроаймақ дағдарысын басқару". Неміс саясаты және қоғамы (2013) 31#1 б. 24–47.
Шрамм, Лукас. "Кризистік сәттердегі екіжақты көшбасшылық: Франция, Германия және еуропалық интеграцияның ірі дағдарыстарын басқару". Салыстырмалы Еуропа саясаты (2023): 1–22. Онлайн.
Саттон, Майкл. Франция және Еуропаның құрылысы, 1944–2007: геосаяси императив (Berghahn Books, 2011).
Тинт, Герберт. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі француз сыртқы саясаты (1972). Онлайн, б. 28–165.
Урвин, Дерек В. Еуропалық қауымдастық: 1945 жылдан бергі еуропалық интеграция тарихы (Routledge, 2014).