Кіріспе

Американдық драматург Эдвин Дюбоз Хейвард (31 тамыз 1885 – 16 маусым 1940) – 1925 жылы жарық көрген «Порги» романымен әйгілі американдық жазушы. Ол және оның әйелі, драматург Дороти, оны 1927 жылы сол аттас пьесаға бейімдеді. Олар композитор Джордж Гершвинмен бірлесіп, 1935 жылы «Порги мен Бесс» операсын жасады. Кейіннен бұл туынды 1959 жылы сол аттас фильмге айналдырылды. Хейвард поэзия, басқа да романдар мен пьесалардың авторы, сонымен қатар «Елді қоян мен кішкентай алтын туфлілер» (1939) балалар кітабын жазды.

Балалық шағы, білім алуы және ертедегі мансабы

Хейвард 1885 жылы Оңтүстік Каролина штатының Чарльстон қаласында Джейн Скривен (ДуБоуз) мен Эдвин Уоткинс Хейвардтың ұлы болып дүниеге келді. Ол Америка Құрама Штаттарының Тәуелсіздік декларациясына қол қойған Оңтүстік Каролиналық судья Томас Хейвард кішінің ұрпағы еді, және оның әйелі, олардың екеуі де помещиктер элитасынан шыққан. Бала кезінде және жастық шағында Хейвард жиі ауыратын. Ол 18 жасында полиомиелитке шалдықты. Екі жылдан кейін ол қызба ауруына ұшырады, ал келесі жылы плевритпен ауырды. Ол өзін "оқуға қызығушылық танытпаған, жағымсыз студент" деп сипаттады. Ол он төрт жасында орта мектептің бірінші курсын тастап кетті, бірақ өмір бойы әдебиетке шын қызығушылық танытты. Ол табысты сақтандыру агенті болып жұмыс істегендіктен өзін-өзі асырап ала алды. Ауру төсегінде жатып, ол көптеген өлеңдер мен әңгімелер жазды. 1913 жылы Хейвард "Өнерпаздық жеңіс" атты бір актілік пьеса жазды, ол жергілікті театр сахнасында қойылды. Бұл туынды үлкен үміттерді білдірмегенмен, Хейвардты әдеби мансапты жалғастыруға ынталандырды. 1917 жылы, сауығып жатқанда, ол көркем әдебиет пен поэзиямен кәсіби түрде айналыса бастады. 1918 жылы ол өзінің алғашқы "Жануар" атты әңгімесін "Евдемонистерге арналған журнал" басылымында жариялады. Келесі жылы ол жақын жердегі Портер әскери академиясында сабақ берген Герви Алленмен танысты. Олар жақын дос болып, Оңтүстік Каролинаның Поэзия қоғамын құрды. Бұл қоғам оңтүстік әдебиетінің қайта жандануына түрткіс болды. Хейвард 1924 жылға дейін қоғамның жылдық басылымдарын редакциялады және олардың мазмұнына үлкен үлес қосты. Оның өлеңдері жақсы қабылданып, 1921 жылы "Заманауи өлең" сыйлығына ие болды. 1922 жылы ол Алленмен бірлесіп "Каролина Шансондары: Төменгі аймақтың аңыздары" атты жинақты жариялады. Олар "Poetry" журналының оңтүстік жазушыларын таныстыратын санының редакторлары болды. Осы кезеңде Хейвард пен оның досы Генри Т. О'Нилл бірлесіп табысты сақтандыру және жылжымайтын мүлік компаниясын басқарды.

Неке және отбасы

Хейвард 1922 жылы Макдауэлл колониясында болғанда әйелі Доротимен танысты. Олар үйленгеннен кейін көп жылдар бойы Чарльстонда тұрды. Олардың жалғыз баласы, Дженифер Дюбоз Хейвард 1930 жылы Нью-Йорк қаласында дүниеге келді. Ол мүсінші, актриса және биші болды, сондай-ақ Монте-Карло балетінің құрамына кірді. Ол Джудсон Вуд-қа үйленді және 1984 жылы қайтыс болды.

Толық уақытты жазушы

1924 жылға қарай Хейвард белгілі бір қаржылық тәуелсіздікке қол жеткізіп, бизнестен бас тартып, өзін толық уақыт әдебиетке арнауға мүмкіндік алды. Сол жылы ол өзінің алғашқы поэзия жинағын – "Жасбо Браун және басқа өлеңдер" (1924) деп жариялады. Жазу үзілістері арасында ол колледждерде және Портер әскери академиясында оңтүстік әдебиеті бойынша лекция оқып, табысын арттырып тұрды.

Поргия

1925 жылы ол Чарльстон қаласының афроамерикалық қауымдастығында, көптеген гулла халқы тұратын "Порги" романын жариялады. Кітапқа жақсы пікірлер айтылғаннан кейін, ол драматург Доротимен бірге оны пьесаға бейімдеді. Олар адаптация жұмысын істеп жатқанда, композитор Джордж Гершвин оларға материал негізінде опера жазуды ұсынды. 1927 жылы Дороти мен Хейвардтың "Порги" пьесасы Бродвейде қойылды және 367 қойылыммен үлкен жетістікке ие болды. Хейвардтың "Поргидегі" жетістіктерін бағалай келген афроамерикалық ақын және драматург Лэнгстон Хьюз, Хейвардтың "ақ көздерімен Catfish Row тұрғындарының керемет, поэтикалық қасиеттерін көріп, оларды жандандырғанын" айтты. Хейвардтың өмірбаяуын жазған Джеймс М. Хатчисон "Поргиді" "қара нәсілділерді кемсітпей бейнелеген алғашқы маңызды оңтүстік романы" деп сипаттап, "Порги мен Бесс" операсының либреттосының көп бөлігі Хейвардтың еңбегі екенін мәлімдеді. Сыншылар Хейвардты өз шығармаларында оңтүстік афроамерикалықтарын жанымен сезініп бейнелегені үшін жоғары бағалады. Дегенмен, кейбіреулері "Порги" романының кейіпкерлері, жанашырлықпен қарала тұра да, стереотиптік бейнеленгенін атап өтті. Эллен Нунанның сөзіне сүйенсек, "Порги" – сөздің толық мағынасында жанашырлықпен, бірақ терең консервативті роман. Хейвард Чарльстон мен оның афроамерикалық тұрғындарының қазіргі күйінде қалуын қалайды. Романның барлық афроамерикалық кейіпкерлерін тілдік тұрғыдан білімсіз, тіпті сауатсыз деп көрсету – көптеген нәсілдік стереотиптердің бірі ғана. "Оңтүстік ақ адамдары оңтүстік қара нәсілділерін араласпай, афроамерикалықтарды олардың төмен дәрежесінен көтеруге ешқандай жүйелі әрекет жасамай қамқорлыққа алған."

Порги мен Бесс

Порги мен Бесс операсының мәтінін Хейвард пен композитордың ағасы және тұрақты серіктесі Айра Гершвин бірлесіп жазды. Хейвард бұл жұмысы үшін көп назар алмады. Invisible Giants: Fifty Americans Who Shaped the Nation But Missed the History Books (2003) еңбегінде Дубоз Хейвардқа арналған бөлімге кіріспе жазған Стивен Сондхайм былай деп жазды:

Дубоз Хейвард америкалық музыкалық театр тарихындағы ең көрнекті мәтін авторы ретінде толыққанды мойындалмады – атап айтқанда, «Порги мен Бесс» операсының мәтіні. Мұның екі себебі бар, және олар байланысты. Біріншіден, ол негізінен ақын және романист болды, және оның жазған ән мәтіндерінің барлығы «Порги» үшін арналған. Екіншіден, олардың бір бөлігі Айра Гершвинмен бірлесіп жазылды, ол опера жазылмас бұрын музыкалық театрда өз өкілін қалыптастырған толық уақытты мәтінші болды. Бірақ «Порги» операсының көп бөлігі – және ең кереметтері – Хейвардқа тиесілі. Мен оның театрлық әндерін терең сезімтал поэзиясы мен кейіпкерлерді түсінуі үшін бағалаймын. Оның басқа әндер жазбағаны өкінішті. Оның шығармалары орындалады, бірақ өзі әнші болмайды. Гершвиннің «Порги мен Бесс» операсы 1935 жылы қойылды, онда көрнекті афроамерикандық әншілер мен хор қатысты. Операның речитативтері үшін пьесадағы диалогтың үлкен бөлігі музыкаға қойылды. Алғашқы қойылымда шектеулі сәттілікке ие болғанымен, кейіннен көптеген сәтті қайта қойылымдар жасалды, Еуропа, Солтүстік Америка және басқа да континенттерде гастрольдік сапарлар ұйымдастырылды және американдық опера шедеврі ретінде танылды.

Кейінгі еңбектері

Хейвард "Кетфиш Роу" романымен "Мамбаның қыздары" (1929) атты қара Чарльстонды зерттеуді жалғастырды. Ол және Дороти оны пьеса ретінде де бейімдеді. Хейвард 1931 жылы Нью-Йоркте қойылған "Мыс тобығы" пьесасын жазды. Атауы оңтүстік термині, ол аралас нәсілді білдіреді және ұзақ уақыт бойы қаралап айту үшін қолданылды. Пьеса аралас нәсіл мәселесін көтеріп, кішкентай оңтүстік қаласында өскен, өзін ақ санаған, бірақ афроамерикалық тегі бар екенін білген бір жұптың тағдырын көрсетеді. Сыншылар оның пьесасын "трагикалық мулат" жанрының нұсқасы ретінде жақсы қабылдады, бірақ ол коммерциялық сәттілікке жете алмады. Ол Юджин О'Ниллдің "Император Джонс" пьесасының (1933) киноадаптациясының сценарийін жазды. Хейвард "Елдік қоян мен кішкентай алтын туфлілер" (1939) атты балалар кітабын жазды, ол өте танымал болды. Оның "Жұлдызды жарқын бойжеткен" (1939) повесі АҚШ-тың Виргин аралдарындағы Сент-Кройда орын алады. Онда Адам Уорк пен оның әйелі Роданың отбасылық өмірі суреттеледі. Бұл повесть "ерлер мен әйелдердің қарым-қатынасы" туралы олардың және достарының көзқарастарын қамтитын "ерекше сүйкімді және өте жаңа" деп сипатталды. Хейвард 1940 жылдың маусымында Солтүстік Каролина штатының Трайон қаласында 54 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.

Басқа БАҚ-та бейнелеу

"Порги мен Бесс" операсы 1959 жылы фильмге бейімделді.