Шарль Александр Лесюр: Француз табиғат зерттеушісі, суретші және саяхатшы

Кіріспе

Француз натуралисі, суретшісі және зерттеушісі (1778–1846)

Шарль Александр Лесуэр (1 қаңтар 1778, Ле-Хавр – 12 желтоқсан 1846, Ле-Хавр) – француз натуралисі, суретшісі және зерттеушісі. Ол Австралия, Оңтүстік-Шығыс Азия және Солтүстік Америкада көптеген типтік үлгілерді жинаған өнімді табиғат тарихы коллекционері болды, сондай-ақ тікенді жұмсақ қабықты тасбақа (Apalone spinifera), тегіс жұмсақ қабықты тасбақа (A. mutica) және жалпы карталы тасбақа (Graptemys geographica) сияқты көптеген түрлерді сипаттауға жауапты болды. Батыс Австралиядағы Лесуэр тауы мен Лесуэр ұлттық паркі оның құрметіне аталған.

Ерте өмір

Шарль Александр Лесуэр 1778 жылдың 1 қаңтарында Жан Батист Дени Лесуэр мен Шарлотта Тиюлленттің ұлы ретінде дүниеге келді. Шарлотта Чарльз он алты жасқа келгенде қайтыс болды, ал Чарльздің анасының әжесі оны және оның бауырларын тәрбиеледі. Чарльз Гавр колледжінде және, мүмкін, Гидрография және математика мектебінде оқыды. Ол АҚШ-та, әсіресе Теннесси, Кентукки және Миссури штаттарында тұрып, көп саяхаттады. 1817 жылы Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1833 жылы ол Индиана штатындағы Винсенс қаласына сапар шекті, онда Уильям Генри Харрисонның Граузеланд сарайының алғашқы суретін жасады. Бүгінде бұл сарай ұлттық тарихи ескерткіш болып табылады. 1826-1837 жылдары Лесуэр Индиана штатындағы Нью-Гармони қаласында тұрды, онда ол досы және бұрынғы жұмыс берушісі, американдық геолог Уильям Маклюрдің қаржыландыруымен жүзеге асырылған утопиялық жоба кезінде табылған заттармен толтырылған эскиздер кітабын толтырды. Ол «Philanthropist» (оның суретін де салған) қайығымен келді, ал басқа да зиялы адамдармен бірге Уабаш өзенінің жағасындағы Нью-Гармони шағын қаласында өмір сүру үшін келді. Ол зерттеу сапарларына (оның ішінде Нью-Орлеанға алты рет қайықпен жасалған сапарлар) шықты және адамдарды, шағын қалаларды және түрлі оқиғаларды үздіксіз суреттеді. 1832-1833 жылдары Германияның Вид-Нейвейд князі Максимилиан мен суретші Карл Бодмер Нью-Гармониге бес айға келді. Князь Максимилиан Лесуэр туралы: «Ол елді көптеген бағыттарда зерттеді, ерекшеліктерімен жақсы таныс болды, қызықты заттарды жинап, дайындады және Францияға көптеген жинақтар жіберді». Шындығында, Лесуэр Францияға ерекше балықтардың, жануарлардың, қазбалардың үлгілерін, сондай-ақ Нью-Гармонидегі үнділердің обаларынан қазып алынған артефакттарды жіберді, олар әлі де сол жерде сақтаулы. Лесуэр 1837 жылы Францияға қайтып келді, бірақ оның достары Томас Сей мен Джозеф Барабино қайтыс болғаннан кейін және Уильям МакКлюр өзінің көптеген құнды кітаптарымен бірге Филадельфияға оралды. Ол 21 жылды АҚШ-та өткізді, бірақ Францияда ғылыми зерттеулерін және қызметін жалғастырды, онда ол суретші-натуралист қызметін қайта бастады және өзінің кең көлемді зерттеулері мен өнер туындыларын каталогтауға кірісті. Соңында, ол ғылымдағы ұзақ жылдарлық еңбегі үшін Әулеттік құрметті легион орденінің шавалиері атағымен марапатталды. 1846 жылдың наурыз айында Лесуэр Гавр табиғат тарихы мұражайының кураторы болып тағайындалды. Тоғыз айдан кейін ол күрт ауырып (1846 жылдың 12 желтоқсанында) қайтыс болды және Гавр қаласында жерленді. 1900 жылдары мұражай оның еңбектерін жариялады, олардың жалпы саны 60-тан астам кітапты құрады, оның ішінде оның зоологиялық, геологиялық, тарихи және археологиялық зерттеулері туралы есептер, сондай-ақ оның өміріне арналған зерттеулер кірді. Суретте Лесуэрдің Чарльз Уилсон Пил салған майлы портреті бейнеленген. Түпнұсқасы Филадельфиядағы Табиғи ғылымдар академиясының Эуэлл Сэйл Стюарт кітапханасының оқу залында ілінген.

Charles Alexandre Lesueur was born on January 1, 1778, to Jean Baptiste Denis Lesueur and Charlotte Thieullent. Charlotte died when Charles was sixteen years old, and Charles' maternal grandmother took care of him and his siblings. Charles attended the Collège du Havre and possibly the Ecole publique des mathématiques et d'hydrographie. he lived and traveled widely in the United States, particularly in Tennessee, Kentucky, and Missouri. He was elected a member of the American Philosophical Society in 1817. In 1833, he visited Vincennes, Indiana, where he sketched the first known drawing of Grouseland, the mansion of William Henry Harrison. The mansion is today a National Historic Landmark. From 1826 to 1837, Lesueur was based in New Harmony, Indiana, where he filled sketchbooks full of the finds discovered during the utopian adventure funded by his friend and former employer, American geologist William Maclure. He arrived in the boat Philanthropist (which he also sketched) with other intellectuals who came to live in the small town of New Harmony, on the Wabash River. He took research trips (including series of six flat boat trips to New Orleans) and sketched people, small towns, and scenes continuously. He was in New Harmony when Prince Maximilian, Prince of Wied Neuweid, Germany, and artist Karl Bodmer came to spend five months there in 1832–1833. Prince Maximilian said of Lesueur, "He had explored the country in many directions, was acquainted with everything remarkable, collected and prepared all interesting objects, and had already sent considerable collections to France." Indeed, Lesueur sent specimens of unique fish, animals, and fossils, as well as artifacts he had dug from the Indian Mounds in New Harmony, back to France, where they remain. Lesueur returned to France in 1837, only after his friends Thomas Say and Joseph Barabino had died and William MacClure had returned to Philadelphia, accompanied by many of his fine books. He had spent 21 years in the United States, but continued his scholarly studies and activities in France, where he resumed his occupation of artist naturalist and began to catalogue his extensive research and artwork. At last, he was awarded the honor of Chevalier de l’Ordre Royal de la Légion d'honneur for his long years of work in the sciences. In March 1846, Lesueur was appointed curator of the Musée d'Histoire Naturelle du Havre. Nine months later, he died suddenly (12 December 1846) and was buried at Le Havre. In the 1900s, his work was finally published by the museum, totaling over 60 books, including reports of his zoological, geological, historical, and archaeological research, as well as studies of his life. Pictured here is the oil portrait by Charles Willson Peale of Lesueur. The original hangs in the reading room of the Ewell Sale Stewart Library in the Academy of Natural Sciences of Philadelphia.

Жарияланған еңбектер

Ле Сюер, К. А. 1817. Жерорта теңізінде Ле Сюер және Перон бақылаған Firola туысының алты жаңа түрінің сипаттамасы, 1809 жылдың наурыз және сәуір айларында. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1, 3–8. Ле Сюер, К. А. 1817. Жаңа туыстың белгілері және оны құрайтын үш жаңа түрдің сипаттамасы; 1816 жылдың наурыз және сәуір айларында Атлант мұхитында табылған. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(3), 37–41. (1817 жылдың 15 сәуірінде оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Raja туысының үш жаңа түрінің сипаттамасы. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(3), 41–43. (1817 жылдың 1 шілдесінде оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Gadus туысының екі жаңа түрінің сипаттамасы. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(5), 83–85. (1817 жылдың 26 тамызында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Cyprinus туысына жататын жаңа түрдің сипаттамасы. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(5), 85–86. (1817 жылдың 19 тамызында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Жүйеде көрсетілмеген американдық тасбақа түрі туралы есеп. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(5), 86–88. (1817 жылдың 23 қыркүйегінде оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Abdominales орнынан Catostomus деген атпен ұсынылған балықтардың жаңа туысы; және осы туыстың, оның түрлерінің белгілері көрсетілген. 1-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(5), 88–96. (1817 жылдың 16 қыркүйегінде оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Abdominales орнынан Catostomus деген атпен ұсынылған балықтардың жаңа туысы; және осы туыстың, оның түрлерінің белгілері көрсетілген. 2-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(6), 102–111. (1817 жылдың 16 қыркүйегінде оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Hydrargira туысының төрт жаңа түрі мен екі нұсқасының сипаттамасы. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(6), 125–134. (1817 жылдың 21 қазанында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Actinia туысының бірнеше түріне жасалған байқаулар; суреттермен көрсетілген. 1-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(6), 149–154. (1817 жылдың 21 қазанында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1817. Actinia туысының бірнеше түріне жасалған байқаулар; суреттермен көрсетілген. 2-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1(6), 169–189. (1817 жылдың 21 қазанында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1818. Солтүстік Америка балықтарының бірнеше жаңа түрінің сипаттамалары. 1-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1, 222–235. (1818 жылдың 3 наурызында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1818. Қазбалы қабықтардың жаңа туысына қатысты байқаулар. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1, 310–313. (1818 жылдың 30 маусымында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1818. Солтүстік Америка балықтарының бірнеше жаңа түрінің сипаттамалары. 2-бөлім. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1, 359–365. (1818 жылдың 3 наурызында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1818. Солтүстік Америка Esox туысына жататын бірнеше жаңа түрдің сипаттамасы. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 1, 413–417. (1818 жылдың 3 наурызында оқылған) (BHL сілтемесі)
Ле Сюер, К. А. 1823. Ascidia туысының бірнеше жаңа түрінің сипаттамалары. Филадельфия Табиғи ғылымдар академиясының журналы 3, 2–8. (1822 жылдың 25 наурызында оқылған)

Le Sueur, C. A. 1817. Descriptions of six new Species of the genus Firola, observed by Messrs. Le Sueur and Péron in the Mediterranean Sea, in the months of March and April, 1809. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1, 3–8. Le Sueur, C. A. 1817. Characters of a new genus, and descriptions of three new species upon which it is formed; discovered in the Atlantic ocean, in the months of March and April, 1816. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(3), 37–41. (Read April 15, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. Descriptions of three new species of the genus Raja. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(3), 41–43. (Read July 1, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. Descriptions of two new species of the genus Gadus. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(5), 83–85. (Read August 26, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. Descriptions of a new species of the genus Cyprinus. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(5), 85–86. (Read August 19, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. An account of an American species of Tortoise, not noticed in the systems. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(5), 86–88. (Read September 23, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. A new genus of Fishes, of the order Abdominales, proposed, under the name of Catostomus; and the characters of this genus, with those of its species, indicated. Part 1. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(5), 88–96. (Read September 16, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. A new genus of Fishes, of the order Abdominales, proposed, under the name of Catostomus; and the characters of this genus, with those of its species, indicated. Part 2. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(6), 102–111. (Read September 16, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. Descriptions of four new species, and two varieties, of the genus Hydrargira. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(6), 125–134. (Read October 21, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. Observations on several species of the genus Actinia; illustrated by figures. Part 1. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(6), 149–154. (Read October 21, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1817. Observations on several species of the genus Actinia; illustrated by figures. Part 2. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1(6), 169–189. (Read October 21, 1817) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1818. Descriptions of several new species of North American fishes. Part 1. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1, 222–235. (Read March 3, 1818) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1818. Observations on a new genus of fossil shells. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1, 310–313. (Read June 30, 1818) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1818. Descriptions of several new species of North American fishes. Part 2. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1, 359–365. (Read March 3, 1818) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1818. Description of several new species of the genus Esox, of North America. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 1, 413–417. (Read March 3, 1818) (BHL link)
Le Sueur, C. A. 1823. Descriptions of several new species of Ascidia. Journal of the Academy of Natural Sciences of Philadelphia 3, 2–8. (Read March 25, 1822)