Кіріспе

Widdershins (кейде withershins, widershins немесе widderschynnes) – сағат тіліне қарсы, сағат тіліне қарсы бағытта немесе сол жақтан айналып жүру, яғни бір нысанды әрқашан сол жақта қалдырып шаруа жасай беруді білдіреді. Сөздік мағынасында, бұл солтүстік жарты шардан қарағанда күннің көрінетін қозғалысына кері бағытты білдіреді (осы көзге көрінетін сағаттың беті – көруші тұрған жер). Оксфорд ағылшын сөздігінде көрсетілгендей, бұл сөздің ең ерте жазбада қолданылуы 1513 жылғы "Энеида" аудармасында кездеседі, онда "Abaisit I wolx, and widdersyns start my hair" деген тіркесте қолданылған. Осы контексте "widdersyns start my hair" – "шашым тік тұрды" дегенді білдіреді. Сөздің мағынасы сондай-ақ "әдеттегі бағытқа қарсы" және "күннің бағытына қайшы" дегенді де білдіреді. Бұл сөз неміс тіліндегі widersinnig сөзімен туыс, яғни "қарсы" + "сезім" дегенді білдіреді. "Widdershins" термині Шотландияның төмендіктерінде ерекше кең таралған.

Ырым-жырымдар мен дін

Күн ежелгі діндерде өте маңызды рөл атқарғандықтан, оған қарсы шығу күн құлшылық ету дәстүрлері үшін жаман сәттілік деп саналды. Ұлыбританияда шіркеудің айналасында сағат тіліне қарсы (күндізгі емес) бағытта жүру бақытсыздық әкеледі деп есептелді, және көптеген халық аңыздары осы ырымға сілтеме жасайды; мысалы, Чилде Роуленд ертегісінде, қаһарман мен оның әпкесі шіркеудің айналасында кері айналып жүргеннен кейін Эльфландқа көшіріледі. Дороти Сейерстің "Тоғыз тігінші" романында да осыған сілтеме бар ("Екінші курс" деп аталатын тарау; "Ол шіркеудің айналасында кері жүрудің бақытсыз екенін біліп, оңға бұрылды") және "Куәлік бұлттары" ("Дұрыс, О, патша, және бұл шіркеу емес, оны кері айналып өтудің еш зияны жоқ"). Роберт Луис Стивенсонның "Күннің әні" атты әңгімесінде жағажайдағы қарт әйел "widdershins" биін билейді. Алайда, Шығыс православие шіркеуінде шіркеудің айналасында кері жүріп-тұру қалыпты жағдай. Яһуди дінінде шеңберлер кейде сағат тіліне қарсы бағытта айналып өтіледі. Мысалы, қалыңдық күйеу жігітін некеге тұрмас бұрын жеті рет айналып жүргенде, Симхат Тора кезінде биманың айналасында билегенде (немесе кез келген уақытта шеңберде билегенде) немесе Сефер Тора сандықтан шығарылғанда (сандық оң жақтан жақындап, сол жақтан кетеді). Бұл Бейс Хамикдаштан бастау алады, онда діни қызметкерлер бір-біріне кедергі жасамау үшін, өз міндеттерін орындау кезінде құрбандық тақтасының айналасында сағат тіліне қарсы айналып жүрді. Бейс Хамикташқа кіргенде адамдар бір қақпадан кірсе, екінші қақпадан шығатын. Нәтижесінде қозғалыс бағыты сағат тіліне қарсы болды. Яһуди дінінде нәрсені оң жақтан бастау маңызды деп саналады, өйткені оң жақ – Хесед (игілік) жағы, ал сол жақ – Гевура (әділеттілік) жағы. Мысалы, "Шулхан Арух" кітабында жазылған яһудилердің әдет-ғұрыптары бойынша, бірінші рет оң аяқкиімді киіп, сол аяқкиімді шешіп, Талмудта жазылғандай, Равинаның ұлы Мардың үлгісіне еліктеу керек. Солтүстік жарты шардағы бонполар дәстүрлі түрде (көбінесе) сағат тіліне қарсы және "widdershins" бағытында айналып өтеді, яғни жер бетінен аспандағы Күннің көрінетін қозғалысына қарсы бағыт. Бұл буддизмнің (жалпы алғанда) және ортодоксалды индуизмнің таралған бағытына қайшы келеді. Бұл Бонпоға қасиетті "Саувастиканың" (тибетше: yung drung) көрінісі мен бағытына сәйкес келеді. Оңтүстік жарты шарда бонпомен айналысатын адам "сағат тіліне қарсы" (оңтүстік жарты шарда деозиль) немесе Күн бағытына қарсы (оңтүстік жарты шарда widdershins) жүру дәстүрдің басты мақсаты екенін таңдау керек. Бұл мәселенің шешімі практик, олардың "интуитивті түсінігі" (санскрит: праджна) және олардың дәстүрі үшін ашық қалдырылған.