Кіріспе

Батыс Қытайда сөйленетін түркі криптолектісі – Äynu (сонымен қатар Abdal деп те аталады). Кейбір тіл білімі мамандары оны аралас тіл деп санайды. Оны Äynu халқы – көшпелі халық қолданады, сыртқы адамдардан құпия сақтау үшін осы тілді пайдаланады.

Атауы

Тіл көптеген әр түрлі жазу тәсілдерімен белгілі, оның ішінде Абдал, Айни, Айну, Айыни, Айыну, Эйни және Эйну. Абдал (ئابدال) жазуы ұйғыр дереккөздерінде кеңінен қолданылады. Орыс дереккөздері Эйну, Айну, Абдал (Эйну, Айну, Абдал) жазуларын пайдаланады, ал қытай тілінде Айну деп жазады. Айнұ халқы өз тілін Айнұ (ئەينۇ) деп атайды.

Географиялық таралуы

Айну тілі Батыс Қытайда, Синьцзян аймағындағы алеви мұсылмандары арасында, Тарим алқабындағы Таклимакан шөлінің жиегінде қолданылады. Сонымен қатар, түрік және парсы тілдерінің аралас түрлері Түркия және Өзбекстан сияқты басқа да жерлерде таралған. Осы тілдердің сөйлеушілері "Абдал" деп те аталады.

Құпия тіл ретінде қолдану

Айнұ тілін тек ересек ер адамдар ғана сөйлейді. Олар өздерінің тұрақты жерлерінен тыс жерлерде, басқалар түсінбеуі үшін осы тілде сөйлейді. Айнұ тілін білмейтін сыртқы адамдармен және өз тілдерін жасыру қажет болмағанда, үйде ұйғыр тілінде сөйлейді.

Сөздік

Айнұ тіліндегі негізгі сөздік көбінесе иран тілдерінен алынған, сондықтан бұл тіл бастапқыда иран тілі болған, содан кейін ұзақ уақыт өткен соң түркі тіліне айналған деген болжам бар. Айнұ тілінде сөз жасаудың үш тәсілі бар: қарапайым сөздер, туынды сөздер және күрделі сөздер. Туынды сөздердің жұрнақтары ұйғыр және парсы тілдеріне қатысты. Егдеулі адамдар көбінесе парсы жұрнақтарын қолданады, ал жастар ұйғыр тілінен алынған туынды сөздер мен жұрнақтарды қолданады.

Орфографиялық

Айнұның жасырын мінезі мен оның сөйленетін аймақтарда ресми мәртебесінің болмауы салдарынан, оның кеңінен қолданылатын жазу жүйесі жоқ. Бірақ, жазу қажет болған кезде ұйғыр араб әліпбиі қолданылады.

Сандар

Айн сандары толығымен парсы тілінен алынған. Дегенмен, реттік сөздер уйғыр тілінің (I)нцI жұрнағы арқылы жасалады.