Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
19 ғасырдағы америкалық демагог
19th century American demagogue
Денис Керни (1847–1907) – 19 ғасырдың соңында белсенділік көрсеткен, Қытайға қарсы күресімен танылған ирландиялық Калифорния еңбек қозғалысының көшбасшысы. "Ерекше күшті демагог" аталған ол, баспасөзді, капиталистерді, саясаткерлерді және қытай иммигранттарын жек көруді қамтитын ұзақ және өткір сөздер айтқан. Калифорния жұмысшы партиясының жетекшісі болған Керни, барлық сөздерін "Қалай болғанда да, қытайлар кетіп қалуы керек" деген сөйлеммен аяқтауымен белгілі (бұл Рим сенаторы Катон Ескінің барлық сөздерін "Ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam" – "Сонымен қатар, мен Карфагенді жою керек деп санаймын" дегенмен аяқтауынан назар алған). Керни жұмысшы табының күшін арттыруға бағытталған, бірақ қысқа ғасырлық қозғалыстың бір бөлігі болды. Бірақ бірнеше жылдан кейін оның тілінің күшейе берген өрескелдігі және зорлық-зомбылыққа ұқсатып сөйлегендігі үшін бірнеше рет тұтқындалуы, оның ықпалына түсуге тырысқан көптеген адамдарды жіберді. 1880-жылдардың басында экономика жақсарғанда, Керни көпшіліктің назарынан шықты. Ол 1900 жылы денсаулығы нашарлай бастағанға дейін жұмыспен қамту агенттігін ашып, сол жерде жұмыс істеді. 1907 жылы Калифорния штатының Аламеда қаласында қайтыс болды.
Denis Kearney (1847–1907) was a California labor leader from Ireland who was active in the late 19th century and was known for his anti Chinese activism. Called "a demagogue of extraordinary power," he frequently gave long and caustic speeches that focused on four general topics: contempt for the press, for capitalists, for politicians, and for Chinese immigrants. A leader of the Workingmen's Party of California, he is known for ending all of his speeches with the sentence "And whatever happens, the Chinese must go" (a conscious inspiration from Roman senator Cato the Elder's fame for ending all speeches with ceterum autem censeo Carthaginem esse delendam – "Furthermore, I consider that Carthage must be destroyed".) Kearney was part of a short lived movement to increase the power of the working class, but after a few years his increasingly vitriolic language and his repeated arrests for inciting violence alienated many of those whom he was trying to influence. When the economy grew stronger in the early 1880s, Kearney faded from public notice. He started an employment agency where he worked until his health began to fail around 1900. He died in Alameda, California, in 1907.
Алғашқы жылдар
Керни Ирландияның Корк графтығындағы Оукмоунт қаласында дүниеге келген. Халық санағы мен сайлау тізімдерінде оның туған жылы 1846, 1847 немесе 1848 жылдардың бірі деп көрсетілген. Жеті ұлдың екіншісі болған ол, әкесі 11 жасында қайтыс болғаннан кейін үйден кетіп қалған. Ол "Шутинг Стар" атты клипер кемесінде кабина мальшысы болып жұмыс істеді және өзінің айтуынша, "жер шарын айналып келген". Халық санағы мәліметтерінде оның қызы Мэгги 1871 жылы дүниеге келгені тіркелген. Екі жылдан кейін ол отбасымен Сан-Францискоға көшіп, АҚШ азаматы болып, тасымалдау бизнесін бастады. 1873 жылы ұлы Уильям, ал 1875 жылы тағы бір қызы Амелия дүниеге келді. Өмір бойы кәсіби одақтарды сынап, ереуілдерді жиі айыптады. Кернидің ирланд иммигранты болуы оны шетелдік науқас қозушы деп айыптауға себеп болды. Кернидің радикалды сөздерінен және уәделерінен қорқыған орта тап өкілдері, ирланд иммигранттары – Кернидің өзі сияқты – Сан-Францискодағы әлеуметтік саясатты анықтау құқығына ие болуы мүмкін бе деп күмәнданды. Калифорнияның бұрынғы бас прокуроры Фрэнк Пиксли құрған және басып шығарған "Аргонавт" газеті былай деп жазды:
Kearney was born in Oakmount, County Cork, Ireland. In census and voter registration records his birth year is listed as either 1846, 1847 or 1848. The second of seven sons, he left home after his father died when he was just 11 years old. He became a cabin boy on the clipper ship Shooting Star, and by his own account he "circumnavigated the globe." Census records list a daughter, Maggie, was born in 1871. Two years later he and his family settled in San Francisco, where he became a U. S. citizen and started a drayage business. A son, William, was born in 1873, and another daughter, Amelia, was born in 1875. although he remained highly critical of unions throughout his life and frequently denounced strikes. Kearney's Irish immigrant background made him subject to frequent accusations that he was a foreign agitator. Middle class critics, fearful of Kearney's radical rhetoric and pledges, questioned whether Irish immigrants—embodied by Kearney—should have the right to dictate social policy in San Francisco. As The Argonaut, the newspaper founded and published by the former Attorney General of California, Frank Pixley, noted:
"Егер, кеңпейілділікпен қабылданып, мұнда қонақтап отырған, көбінесе шетелдіктерден құралған ұйым, заңға қарсы шығып, олармен бірдей заңдық құқықтары бар, бірақ көңілсіз топты қуғынмен шығаруға тырысса, бұл әрбір адал адамның наразылығын тудыратын қайсарылық әрекет болар еді". Керни ешқашан мектепке бармаған, бірақ көп оқыған және пікірталасқа қатынуды ұнатқан. Ол Сан-Францискодағы "Өзіндік Мәдениет Лицейі" клубына қатысты, онда апталық форумдарда сөйлеу шеберлігін жетілдірді. Кейбір сөздерінде Керни саясаткерлер мен басқа да көшбасшыларға қарсы күш қолдануға шақырудан тартынбады. Ол халықты уәделерін бұзған саясаткерлерге дереу жаза беруге үгіттеді. "Сіз оны ақылмен сайлағаннан кейін сізге қайтадан бас тартқан бірінші адамды атып тастаңыз", - деді ол, "оны іздеп тауып, атып өлтіріңіз". Тағы бір сөзінде ол: "Мен осы елде аштан өлгенше, бір адамның тамағын кесіп, бар жанын аламын. Жұмысшылар партиясы жеңіске жетуі керек, тіпті олардың тізелері қанға батса және шайқаста қырылса да". Керни зорлық-зомбылықты қоздырды деген айыппен бірнеше рет тұтқындалғанымен, айыптар алынып тасталғанда немесе оған қарсы куәлік беруге біреу табылмағанда әрқашан босатылды. Оның тұтқындалуы оның танымалдығын арттырып, Жұмысшылар партиясына мүшелік санын көбейтті.
<blockquote>When an organization, composed almost entirely of aliens, who are themselves here by the sufferance of a generous hospitality, band themselves together in defiance of the law to drive out a class, who, however objectionable, have the same legal rights as themselves, it is an act of insolent audacity that ought to move the indignation of every honest man. Kearney never attended school, but he was a prolific reader and loved to engage in debates. He attended a club in San Francisco known as the Lyceum of Self Culture, where he sharpened his speaking skills at weekly forums. In some of his speeches Kearny did not hesitate to urge people to take violent actions against politicians and other leaders. He frequently urged people to take immediate retribution on politicians who broke promises. "Shoot the first man that goes back on you after you have elected him intelligently;" he said, "see that you hunt him down and shoot him." In another speech he declared "Before I starve in this country I will cut a man's throat and take whatever he has got The Workingmen's Party must win, even if it has to wade knee deep in blood and perish in battle." Although Kearney was arrested several times for inciting violence, he was always released when charges were either dropped or no one would testify against him. His arrests only served to further his popularity and increase the membership in the Workingmen's Party.
Кейінгі өмірі
Керни 1880-ші жылдардың басында көпшілік назарынан тыс қалды, оның мұрасы ретінде жұмысшылар партиясының 1879 жылғы Калифорния конституциялық конвенциясында қабылдаған қытайларға қарсы заңдар ғана қалды. Бұл заңдардың көптегені, соның ішінде қытай жұмысшыларын жұмысқа алуға тыйым салу, федералдық Тоғызыншы апелляциялық сот тарапынан конституцияға қайшы деп танылды. 1880-ші жылдардың соңында ирланд жазушысы және саясаткер Джеймс Брайспен хат алмасып тұрған Керни, "қытай мәселесін" ұлттық деңгейде көтеріп, 1882 жылғы қытайларды елден қуу туралы заңға әсер еткенін мәлімдеді. Бүгінде Сан-Францискодағы Қытай қаласынан өтетін Кирни көшесі бар; алайда, бұл көше Денис Кернидің есімімен емес, мексика-американ соғысының офицері Стивен У. Кернидің есімімен аталған.
Kearney faded from the public's eye by the early 1880s, leaving as his legacy only the anti Chinese laws that the Workingmen's Party had passed at the 1879 California Constitutional Convention. Many of these laws, which included a ban on the employment of Chinese laborers, were ruled unconstitutional by the federal Ninth Circuit Court. Corresponding with the Irish author and politician James Bryce in the late 1880s, Kearney nonetheless claimed credit for making the "Chinese Question" a national issue and affecting the legislation of the Chinese Exclusion Act in 1882. Today there is a Kearny Street in San Francisco that runs through Chinatown; however it was not named after Denis Kearney but after the Mexican–American War Army officer Stephen W. Kearny.
Кернидің баяндамаларынан үзінділер
Қытай мәселесі шешілгеннен кейін капиталистерді асып, атып немесе тіке-тіке бөліп-жарып тастаудың қайсысы жақсырақ екенін талқылай аламыз. Алты айдың ішінде 50 мың адамды жіберуге дайын боламыз, егер «Джон» (қытайлар) осы жерден кетпесе, оны және оның нәсілдерін теңізге айдаймыз. Біз мұны істеуге дайынбыз. Егер дауыс беру сәтсіз аяқталса, біз оққа жүгінуге дайынбыз. Мен тобымды толыққанды ұйымдастырғаннан кейін қала арқылы шеру тартамыз және ұрыларды тонағандарын қайтаруға мәжбүр етеміз. Мен сіздерді қалалық әкімдікке алып барып, полицияны тазартамын, прокурорды асып, заңға қатысы бар барлық кітапты өртеймін, содан кейін жұмысшылар үшін жаңа заңдар қабылдаймын. Баспасөз өкілдеріне зор құрметім бар. Газет тілшілері – біз сияқты жұмысшылар, олар нан табу үшін еңбек етеді. Бірақ газетті басқаратын зұлым, жылан сияқты, тозақтың лайлы жындыларына деген жек көруім шексіз. Егер заң шығарушы орган шектен шығып кетсе, онда дарға асу – соғыс шақыруы. [Линчтерде қолданылатын арқандарды атап көрсету]
"When the Chinese question is settled, we can discuss whether it would be better to hang, shoot, or cut the capitalists to pieces. In six months we will have 50,000 men ready to go out and if 'John' [the Chinese] don't leave here, we will drive him and his aborts [sic] into the sea We are ready to do it If the ballot fails, we are ready to use the bullet." "When I have thoroughly organized my party, we will march through the city and compel the thieves to give up their plunder. I will lead you to the City Hall, clean out the police force, hang the Prosecuting Attorney, burn every book that has a particle of law in it, and then enact new laws for the workingmen." "For reporters of the press I have great respect. The reporters of the newspapers are workingmen, like ourselves working for bread and butter. But for the villainous, serpent like, slimy imps of hell that run the newspapers, I have the utmost contempt." "If the legislature oversteps decency, then hemp is the battle cry." [referring to hemp ropes that could be used in lynchings]
Танымал мәдениетте
Диан Джаггер "Жауынгер" сериалында Дилан Лири рөлін ойнайды, бұл рөл Денис Керниге негізделген.
Dean Jagger plays the role of Dylan Leary on Warrior, who is based on Denis Kearney.
Шығармалары
Калифорния жұмысшы партиясы: оның өрлеуі мен дамуының анықтамасы. Сан-Франциско: Бекон, 1878 жыл. Денис Кернидің сөздері, Еңбек қорғаушысы. Нью-Йорк: Джесси Хейни және компаниясы, 1878 жыл.
The Workingmen's Party of California: An Epitome of Its Rise and Progress. San Francisco: Bacon, 1878. Speeches of Denis Kearney, Labor Champion. New York: Jesse Haney & Co., 1878.