Кіріспе

Француз ұшқышы Дидье Массон (23 ақпан 1886 – 2 маусым 1950) – француз авиацияның алғашқы даму кезеңіндегі ұшқыш. Ол Францияның Аньер қаласында дүниеге келген. Мексиканың Юкатан штатындағы Мерида қаласында қайтыс болып, сол жерге жерленді. Оның өміріндегі оқиғалардың арасында, ол алғашқы баранстормерлердің бірі болды, тарихта су үстіндегі соғыс кемесін бомбалаған екінші ұшқышқа айналды, сондай-ақ Эдвин С. Парсонс және Чарльз Нунгесермен бірге Лафайет эскадрильясында жауынгерлік қызмет атқарды. Тарихтағы ең ерекше әуе жеңістерінің бірінде, Массонның ұшағының қозғалтқышы істен шыққаннан кейін, ол жау ұшағын атып түсірді. Кейінірек ол "Pan American World Airways" авиакомпаниясының менеджері және француз консулдық қызметкері болып жұмыс істеді.

Ерте өмір және ұшу мансабы

Дидье Массон 1903 жылы қысқа мерзімге зергерлік өнеріне оқып, содан кейін француз армиясына қабылданып, қызмет етті. 1910 жылдың соңында Нью-Йорк штатының Гарден-Сити қаласында Массон авиацияның алғашқы пионері Э. Лилиан Тодд жасаған екі қанатты ұшақты сәтті сынақтан өткізді. Польханның көмегімен Массон жеке және екі адаммен бірге ұшу тәжірибесін жинақтады, өзіне ұшақ алуға қаражаты жетпесе де. 1911 жылдың қаңтар айында Массон Сан-Францискодағы Танфоран жарыс жолындағы әуесқой ұшқыштар арасындағы бәйгеде жеңіс одісiн алды. Ол Калифорнияда ұшуын жалғастырып, 1 мамыр күні Уотсонвиллде әуе көрсетілісін ұйымдастырды. 1911 жылдың қазан айында Массон Альбертадағы канадалықтарды авиациялық бензиннің тапшылығына қарамастан, әуе көрсетілісімен таң қалдырды. Бірнеше сәтсіз әрекеттен кейін, 20 қазанда ол Виктория паркінің үстінен ұшып өтті, жайылымдағы жылқыларды қорқытып, содан кейін көрермендерді қарсы алу үшін жерге қонды. Қазан айының соңында Массон Эдмонтоннан Калгариге дейінгі теміржол бойымен Канададағы қашықтық рекордын жаңартпақ болды. Массонның тарихи рейсіне қатысу үшін әрқайсысы 20 доллар төлеген көрермендер арнайы пойызға мінді. Бірнеше күн суық, желді және қарлы ауа-райынан кейін Массон ұшып кетті, бірақ жанармай бакі оның бекіткіштерінен ажырап, басына түсті. Дүркіреп қалған ұшқыш қауіпсіз жерге қонды. 1912 жылдың 18 және 19 мамырында Массон Айова штатының Лайонс қаласындағы жәрмеңкеде Иван Гейтстің әуе циркінің құрамында өнер көрсетті. 1913 жылдың қаңтарында ол Глен Л. Мартин Ұшу мектебінде Америка Әуе клубының №202 сертификатын алды. Ұшақтың аты «Сонора» болды. Ол екі адамды немесе бір адамды және бомбаларды тасымалдай алатын. Массонның Гуаймас порты үстінен барлау рейсінен кейін ол Баушемен бірге ұшақты Федералистердің канонерлік қайықтарына шабуыл жасау үшін пайдаланды, бұл теңіз кемесіне жасалған алғашқы әуе шабуылы болды. 1913 жылдың 10 мамырында Массон мен Бауше кем дегенде бес мексикалық канонерлік қайықтың үстінен ұшып өтіп, жарылғыш заттармен толтырылған төрт импровизацияланған құбырлы бомба тастады. Олар мақсатын өткізіп алды, бірақ өздерін қорғанышсыз сезінген канонерлік қайықтар Гуаймас портынан қауіпсіздікке қарай жүзіп кетті, тіпті кейбір экипаж мүшелері жарылыстардан қорқып, кемеден секіріп кетті. Массон сондай-ақ бірнеше бомбалау миссиясын орындады. Массонның Мексикадағы оқиғасы 5 тамызда Мексика революционерлері үшін ұшуын тоқтатумен аяқталды. Ол бір айдан бері жалақы алмағанын және қалаларды бомбалау туралы алаңдағанын мәлімдеді.

Бірінші дүниежүзілік соғыс қызметі

1914 жылдың 8 қыркүйегінде Массон бұрынғы бөліміне қайта тіркелді. 36-шы жаяу әскер полкіне қысқа мерзімге ауысқаннан кейін, Массон Пауда әскери ұшқыш даярлығын бастады. 1915 жылдың 10 мамырында ол Caudron ұшағында әскери ұшқыш куәлігін алды. Одан кейін ол Caudron ұшақтарын басқаратын 18-ші эскадрильяға тағайындалды. 1915 жылдың қыркүйегінде ол қосымша оқудан өтті, Nieuport ұшақтарын ұшуды үйренді. 1916 жылдың сәуірінде Nieuport эскадрильясы – 16-шы эскадрильяға жіберілді және 16-сы күні Cazeau-да нұсқау беруді бастады. Ол бұл қызметте екі ай ғана болды, 1916 жылдың 16 маусымында танымал Лафайетт эскадрильясына, N124 эскадрильясына тіркелді. Ол ешқашан "эсс" болмаса да, Массон Nieuport 17 ұшағының қозғалтқышын әуе шайқасы кезінде тоқтатып, тіпті неміс қарсыласын түсірудің керемет табысын жасады, содан кейін француз фронтының жанында қауіпсіз жерге сырғып қонды. Бұзылған ұшақтан шапшаң шығуы оны неміс артиллериясының оқ жауынан сақтап қалды. Массон N124 эскадрильясынан кеткен кезде ол адъютант болған.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Массон Мексикаға оралып, үйленді. Ол Орталық Америкада Pan American әуежайының басқарушысы болып жұмыс істеді. 1940 жылы Францияға Германия шабуыл жасағанға дейін ол француз консулдық қызметкері ретінде қызмет етті.

Өлім

Дидье Массон 1950 жылдың маусым айында Мексиканың Юкатан штатындағы Мерида қаласында қайтыс болды.