Кіріспе
1975 жылы Лондонда, Англияда болған кешірім алу оқиғасы
"Спагетти Хаус" қоршауы 1975 жылдың 28 қыркүйегі мен 3 қазаны аралығында болды. Лондонның Найтсбридж ауданындағы "Спагетти Хаус" мейрамханасын тонау әрекеті сәтсіз аяқталып, полиция дереу оқиға орнына жетті. Үш қарақшы қызметкерлерді қоймаға алып кіріп, ішке бекінді. Олар алты күннен кейін барлық кепілдіктерді ешқандай зиянсыз босатты. Қарулы топтың екеуі өздерін полицияға тапсырды; ал топ жетекшісі Франклин Дэвис өзіне қарудан оқ атты. Кейіннен олардың үшеуі де, оларға көмектескен екеуі де түрмеге қамалды. Үш қарақшы бұрын қара нәсілділерді азат ету ұйымдарында болған және олардың саяси мақсатта әрекет еткенін тұрақты түрде айтқан. Полиция оларға сенбеді және бұл саяси емес, қылмыстық әрекет екенін мәлімдеді. Полиция тікелей бақылау үшін оптикалық талшықты камера технологиясын пайдаланды және аудио және бейне сигналдары арқылы қарулы адамдардың іс-әрекеттері мен сөйлесулерін қадағалады. Бұл сигналдарды сот-психиатры бақылап, полицияға олардың психикалық жағдайы және келіссөздерді қалай жүргізу керектігі туралы кеңес берді.
Өмірбаян
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Ұлыбританияда еңбек күшінің тапшылығы туды, бұл Британ империясы мен Достастық елдерінен жұмысшыларды тартуға бағытталған ресми саясатқа әкелді. Бұл адамдар төмен жалақы мен біліктілікті талап ететін жұмыстарға орналастырылып, нашар тұрғын үйлерде тұруға мәжбүр болды. Экономикалық жағдайлар және көптеген қарашіл қауымдастықтар үшін британ үкіметінің расистік саясат деп есептелген шаралар, әсіресе Батыс Үндістан қауымдастығы арасында наразылықтың күшеюіне себеп болды. Олардың наразылығы полицияның мазақтауы мен білім беру саласындағы кемсітушілікпен одан әрі күшейді. 1970 жылдардың ортасында Расалық қатынастар институтының директоры Амбалаванер Сивананнан, бірінші буын британдық қоғамға ішінара сіңісіп кеткенін, ал екінші буынның көбінесе бүлікшіл болып шыққанын айтады. Spaghetti House мейрамханасының бір бөлімшесін тонау әрекетінің жетекшісі 28 жастағы нигериялық студент Франклин Дэвис болды, ол бұрын қарулы тонау үшін түрмеде жазасын өтеген еді. Оған 24 жастағы Батыс Үндістандық Уэсли Дик (кейін Shujaa Moshesh деп танылды) және 22 жастағы Гайаналық Энтони "Бонсу" Мунро қосылды. Үшеуі де қара нәсілділерді азат ету ұйымдарында қатысқан. Дэвис Зимбабве Африка Ұлттық Одағы мен ФРЕЛИМО партизандық армияларына қосылуға тырысты; Мунро Қара күш қозғалысымен байланысты болды; Дик Қара пантерлер, Қара азаттық фронты (БЛФ), Фасимба және Қара бірлік және бостандық партиясының жиналыстарына қатысты. Ол сондай-ақ, Расалық қатынастар институтының кеңселерін ерікті болып жұмыс істеу және кітапханасын пайдалану үшін үнемі барып тұрды. Сивананнан мен тарихшы Роб Уотерс үш адамның "қараларға қосымша мектептер ашуға және Африканың азаттық күресін қолдауға" қаражат жинауға тырысқанын мәлімдеді. 1970 жылдардың ортасында Лондондағы Spaghetti House мейрамханалар желісінің филиал директорлары әр сенбі күні кешке компанияның Найтсбридждегі кеңсесінде жиналатын, кешкі жұмыстың соңында филиалдарын жапқаннан кейін. Директорлар бір апталық табыстарын Найтсбридж мейрамханасына салып, одан кейін жақын маңдағы банктегі түнгі сейфке салып қоятын.
Ұрылыққа әрекет: 1975 жылғы 28 қыркүйек
1975 жылы 28 қыркүйекте сағат 1:30 шамасында Дэвис, Мошеш және Мунроу «Спагетти Хаус» мейрамханасының Найтсбридж бөлімшесіне кірді. Бірінің қолында қысқартылған оқпана, ал қалғандарының әрқайсысының қолында тапанша болды. Үшеуі мейрамхана тізбегінен апталық табысты – 11 000-13 000 фунт стерлингке дейін талап етті. Жарты-жарық мейрамханадағы қызметкерлер ақша салынған екі портфельді үстелдің астына жылдам жасырып қойды. Тонаушылар қызметкерлерді жертөлеге түсірді, ал компанияның бас менеджері оларды жылжытып жатқанда артқы қашқыш баспалдақ арқылы қашып шығуға үлкерді. Ол полицияға хабарласты, және олар бірнеше минут ішінде оқиға орнына келді. Қашқыш жүргізуші Сэмюэл Аддисон жоспардың дұрыс болмағанын байқап, ұрланған «Форд» көлігімен қашып кетті. Полиция мейрамхананың бірінші қабатына кірген кезде Дэвис және оның серіктері қызметкерлерді артқы қоймаға кіргізіп, есікті құлыптап, сыра бөшкелерімен жапты және есікке жақындаса атып тастайтындарын полицияға айқайлады; полиция ғимаратты қоршап алды және қоршау басталды.
Қоршау: 28 қыркүйек 3 қазан
Бастапқы әңгімелерде қамауға алушылар полицияға ұстап алғандардың есімдерін берді, ал Дэвистің тұлғасы мен қылмыстық өтілі анықталды. Сағат 7-ге қарай полиция аумақты толық оқшаулады және қоршау орнатты; 400 полиция қызметкері, оның ішінде иттерді қолданушылар, сондай-ақ D11, қалалық полицияның снайперлері жұмылдырылды. Дэвис өзінің BLF капитаны екенін мәлімдеді, бірақ кейін бұл адамдардың Қара пантерадан бөлінген Қара азаттық армиясының мүшелері екенін айтты. Дэвис полицияға бірнеше талап қойды. Ол екі қара нәсілді тұтқынды түрмеден босатуды сұрады, бірақ олардың бұрын босатылғанын білмеді. Ол сондай-ақ, ішкі істер министрінің қоршауға келуін, Вест-Индияға ұшу үшін ұшақ беруді және жағдай туралы жаңалықтарды тыңдау үшін радио сұрады. Радио туралы өтініш қана қанағаттандырылды. Бастапқыда полиция бұл оқиғаның террористік шабуыл болуы мүмкін деп ойлады, бірақ кейін саяси себептерді жоққа шығарды және бұл тек қылмыстық әрекет екенін мәлімдеді. Қоршау кезінде қалалық полиция комиссары болған сэр Роберт Марк кейін былай деп жазды:
From the outset it was rightly assumed that this was a simple armed robbery that had gone wrong and any attempts by Davies, the Nigerian, to represent it as a political act were received with the derision they clearly deserved. Tony Soares, one of the founders of the BLF, told police he knew the three men, and offered to mediate, but his offer was turned down. He added that the BLF was a peaceful organisation, and that it did not know of or support the robbery. Jenny Bourne, the co editor of Race & Class, knew all three men and thinks they "probably had very different motives" for the robbery. Overall she considers the three, particularly Wesley Dick were driven by
the actualities of racism on the ground in Britain It was essentially the words of Angela Davis, George Jackson, Bobby Seale and Malcolm X that honed the resistance: 'Seize the time', 'Off the pigs', 'Fuck the man' were the themes they transposed to Britain. On the morning of 29 September—fifteen hours after the siege had begun—one of the hostages was released as a sign of good faith. He was a 59 year old manager of one of the outlets. On the second day another hostage was released after he fell ill. During the course of the siege Mario Manca, the Italian consul general, attempted to liaise with the men, acting as a go between. At one stage he offered to change places with one of the hostages who was unwell, but the offer was declined. Lord Pitt, the former chairman of the Greater London Council who was West Indian born, also attempted to negotiate with the men, but had limited success. Peter Scott, a forensic psychiatrist at the Maudsley Hospital, gave advice about the mental state of the criminals throughout the siege. He told the police that the longer the siege went on, the more an emotional transference would take place, in which the gunmen would be less likely to kill the hostages. On his advice, the main strategy of the police was to wait as long as was needed, keep the situation calm and to talk to the hostage takers as long as possible. The siege saw an early use of fibre optic camera technology by the police as a live surveillance technique. Two cameras were used to observe what was happening in the basement storeroom. One was threaded through the wall alongside a hot water pipe; the second way was through a vent, after acid was dripped onto the metal vent using an eyedropper, to make a small hole. The police were able to monitor the movement and conversations of the three hostage takers. The police persuaded the media to assist them. They asked The Daily Mail not to publish a story about the arrest of one of the gang's associates. Using the information and advice from Scott, the police attempted to drive a wedge between Davies and his two colleagues. On the fourth day the police pushed a copy of The Daily Express under the door of the storeroom. It showed a photograph of Davies on the front page, describing him as the leader, and providing background information from his associates, making it look like the gang's associates were selling the information to the newspapers. Across the front page, the police wrote the name of the person suspected of providing the arms. The following day, when two of the co conspirators were arrested, police briefed the media about the arrests and stressed the criminal, not political, aspects of the case. The men heard the news on the radio that evening, which lowered their spirits. The following morning, the men decided to surrender. At 2:55 am the gunmen turned out the lights and began a discussion among themselves. At 3:40 am they told the police that they were giving up. After the hostages came out first—all unharmed—the police told the three men to come out one at a time. The first two threw their guns out and followed; as police led them away there was a gunshot from the room, where Davies had shot himself in the stomach with a .22 rimfire revolver. In his pocket police found a note he had written to his brother just before the robbery:
Today I set out on a mission for the people. If things go wrong I shall pass over to the warrior's rest. So if this note reaches you, it would mean that I am dead. You must accept what happens to me as it should be accepted—with joy—because it is the most natural fate that awaits any of us blacks conscious enough to try and do something about our pathetic state of existence.
Бастапқыда бұл қарапайым қарулы тонаудың дұрыс бағытта кеткені болды және нигериялық Дэвистің оны саяси акт ретінде көрсетуге тырысуы олар лайықты келекемен қарсы алынды. BLF-тің негізін қалаушылардың бірі Тони Соарес полицияға үш адамды білетінін айтып, делдалдық жасауды ұсынды, бірақ оның ұсынысы қабылданбады. Ол BLF бейбіт ұйым екенін және тонау туралы білмейтінін, сондай-ақ оны қолдамайтынын мәлімдеді. "Race & Class" журналының редакторларының бірі Дженни Борн үш адамды да білетінін және олардың тонауға қатысу себептерінің әртүрлі болуы мүмкін екенін айтты. Жалпы, ол үш адамның, әсіресе Уэсли Диктің, Ұлыбританиядағы расизмнің шындығына итермеленгенін санайды. Негізінен, бұл Анжела Дэвис, Джордж Джексон, Бобби Сил және Малкольм Х-тің қарсылық сөздері болды: "Уақытты пайдаланыңыз", "Шошқаларды жою керек", "Жамандыққа қарсы тұрыңыз" – олар осы ұрандарды Ұлыбританияға аударды. 29 қыркүйек күні таңертең, қоршау басталғанынан кейін он бес сағат өткен соң, жақсы ниет белгісі ретінде тұтқындардың бірі босатылды. Ол 59 жастағы дүкеннің менеджері еді. Екінші күні тағы бір тұтқын ауырып, босатылды. Қоршау кезінде Италияның бас консулы Марио Манка ер адамдармен байланыс орнатуға тырысты, делдалдық жасады. Бірде ол денсаулығы нашар тұтқынның орнына өзінің орнын ауыстыруды ұсынды, бірақ ұсынысы қабылданбады. Ұлы Лондон Кеңесінің бұрынғы төрағасы Лорд Питт, Батыс Үндістанда туған, ол да ер адамдармен келіссөз жүргізуге тырысты, бірақ үлкен жетістікке жете алмады. Модсли ауруханасының сот психиатры Питэр Скотт қоршау кезінде қылмыскерлердің психикалық жағдайы туралы кеңес берді. Ол полицияға қоршау соғұрлым ұзаққа созылса, эмоциялық ауытқулар күшейе түсетінін, сонда қарулы адамдар тұтқындарды өлтіруге азырақ бейім болады деп айтты. Оның кеңесі бойынша полицияның негізгі стратегиясы қажет болғанша күту, жағдайды тыныш ұстау және мүмкіндігінше ұзақ уақытқа дейін барымташылармен сөйлесу болды. Полиция қоршау кезінде оптикалық талшықты камера технологиясын тікелей бақылау құралы ретінде алғаш рет қолданды. Жертөледегі қоймада не болып жатқанын бақылау үшін екі камера қолданылды. Бірі ыстық су құбырының қасындағы қабырға арқылы өткізілді, ал екіншісі қышқылды көз тамшысымен металл желдеткішке тамшылатып, кішкентай тесік жасағаннан кейін желдеткіш арқылы өткізілді. Полиция үш адамның қозғалысын және әңгімелерін бақылай алды. Полиция бұқаралық ақпарат құралдарын оларға көмектесуге көндірді. Олар "Daily Mail" газетінен топ мүшелерінің бірі тұтқындалғаны туралы мақала жарияламауды сұрады. Скотттың кеңесін пайдаланып, полиция Дэвис пен оның екі әріптесінің арасын бөлуге тырысты. Төртінші күні полиция "Daily Express" газетін қойма есігінің астына тығып қойды. Газеттің бірінші бетінде Дэвистің суреті жарияланып, ол басшы ретінде сипатталды, сондай-ақ оның серіктестерінен алынған ақпарат берілді, бұл топтың серіктестері газеттерге ақпарат сатқандай көрінді. Газеттің бірінші бетіне қаруды берген деп күдіктелген адамның аты жазылды. Келесі күні екі адам ұсталғаннан кейін полиция бұқаралық ақпарат құралдарына олардың тұтқындалуы туралы хабарлады және істің саяси емес, қылмыстық екенін атап өтті. Сол күні кешке радиодан жаңалық естіп, олардың көңілі түсіп қалды. Ертеңіне олар бас сауғалап, бас иеді деп шешті. Түнгі сағат 2:...
From the outset it was rightly assumed that this was a simple armed robbery that had gone wrong and any attempts by Davies, the Nigerian, to represent it as a political act were received with the derision they clearly deserved. Tony Soares, one of the founders of the BLF, told police he knew the three men, and offered to mediate, but his offer was turned down. He added that the BLF was a peaceful organisation, and that it did not know of or support the robbery. Jenny Bourne, the co editor of Race & Class, knew all three men and thinks they "probably had very different motives" for the robbery. Overall she considers the three, particularly Wesley Dick were driven by
the actualities of racism on the ground in Britain It was essentially the words of Angela Davis, George Jackson, Bobby Seale and Malcolm X that honed the resistance: 'Seize the time', 'Off the pigs', 'Fuck the man' were the themes they transposed to Britain. On the morning of 29 September—fifteen hours after the siege had begun—one of the hostages was released as a sign of good faith. He was a 59 year old manager of one of the outlets. On the second day another hostage was released after he fell ill. During the course of the siege Mario Manca, the Italian consul general, attempted to liaise with the men, acting as a go between. At one stage he offered to change places with one of the hostages who was unwell, but the offer was declined. Lord Pitt, the former chairman of the Greater London Council who was West Indian born, also attempted to negotiate with the men, but had limited success. Peter Scott, a forensic psychiatrist at the Maudsley Hospital, gave advice about the mental state of the criminals throughout the siege. He told the police that the longer the siege went on, the more an emotional transference would take place, in which the gunmen would be less likely to kill the hostages. On his advice, the main strategy of the police was to wait as long as was needed, keep the situation calm and to talk to the hostage takers as long as possible. The siege saw an early use of fibre optic camera technology by the police as a live surveillance technique. Two cameras were used to observe what was happening in the basement storeroom. One was threaded through the wall alongside a hot water pipe; the second way was through a vent, after acid was dripped onto the metal vent using an eyedropper, to make a small hole. The police were able to monitor the movement and conversations of the three hostage takers. The police persuaded the media to assist them. They asked The Daily Mail not to publish a story about the arrest of one of the gang's associates. Using the information and advice from Scott, the police attempted to drive a wedge between Davies and his two colleagues. On the fourth day the police pushed a copy of The Daily Express under the door of the storeroom. It showed a photograph of Davies on the front page, describing him as the leader, and providing background information from his associates, making it look like the gang's associates were selling the information to the newspapers. Across the front page, the police wrote the name of the person suspected of providing the arms. The following day, when two of the co conspirators were arrested, police briefed the media about the arrests and stressed the criminal, not political, aspects of the case. The men heard the news on the radio that evening, which lowered their spirits. The following morning, the men decided to surrender. At 2:55 am the gunmen turned out the lights and began a discussion among themselves. At 3:40 am they told the police that they were giving up. After the hostages came out first—all unharmed—the police told the three men to come out one at a time. The first two threw their guns out and followed; as police led them away there was a gunshot from the room, where Davies had shot himself in the stomach with a .22 rimfire revolver. In his pocket police found a note he had written to his brother just before the robbery:
Today I set out on a mission for the people. If things go wrong I shall pass over to the warrior's rest. So if this note reaches you, it would mean that I am dead. You must accept what happens to me as it should be accepted—with joy—because it is the most natural fate that awaits any of us blacks conscious enough to try and do something about our pathetic state of existence.
Салдары
Дэвис Сент-Джордж ауруханасына жеткізілді, онда оған операция жасалды; операция кезінде оқ алынып тасталмады. Кеңесшілер де сол ауруханаға тексерілуге жеткізілді, бірақ ешқайсысына ем қажет болмады. Содан кейін олар полицияға алдын ала мәлімдемелер берді. Тергеу кезінде Дэвис аштық жариялады. Оған қоршаудағы кеңесшілердің бірі Джованни Скрано үнемі келіп тұратын, ол оқиға кезінде Дэвиспен қарым-қатынас құрған; бұл қарым-қатынас кейіннен Стокгольм синдромының мысалы ретінде анықталды. Сот 1976 жылғы 8 маусымда басталды. Дэвис, Дик және Манроумен қатар, әртүрлі қылмыстармен айыпталған үш серіктес болды, соның ішінде тонауға көмектесу (қашу көлігін жүргізуші), атыс қаруын жеткізу және сөз байласу. Дэвис, Дик және Манроу соттың заңдылығын мойындамады. Олар айыптауға қалай жауап беретіні туралы сұраққа Дэвис: "Біз мойындауды тоқтаттық – біз 500 жыл бойы мойындадық. Бұл сот емес – линчтеу". Үш ер адам сотқа арқасын бұрып, бір-бірімен сөйлесіп қалды. Төраға Мервин Гриффит Джонс үш ер адамды қайта түрмеге жіберді және олардың кінәсін мойындамау туралы шешім қабылдады. Серіктестердің бірі, Лилло Термин, мейрамхананы тонау үшін сөз байласуда кінәлі екенін мойындады. Полиция оның тонаудың артында тұрғанын және ойын қарыздарынан құтылу үшін жоспарлағанын айтты. Сот 30 маусымда аяқталды. Дэвис, Дик және Манроу сәйкесінше 22, 18 және 17 жылға бас бостандығынан айырылды; Терминге алты жыл берілді. Серіктестердің бірі ақталды, ал қашу көлігін жүргізуші Аддисон сотқа қайта жіберілді, өйткені қазылар бірлескен шешімге келе алмады. Сол жылдың қарашасында екінші соттан кейін Аддисон кінәлі деп танылып, он бір жылға бас бостандығынан айырылды. Дэвис, Дик және Манроу түрмеден босағаннан кейін қайтыс болды, олардың екеуі салыстырмалы түрде жас кезінде; Дик Африкада қайтыс болған кезде өзінің атын Шуджа Мошеш деп өзгертті. "Спагетти Хаус" мейрамханасы қоршау аяқталғаннан кейін бір аптадан кейін қайта ашылды. 2015 жылы Knightsbridge филиалы бизнесті тоқтатты, себебі осы учаскеде қайта құрылыс жұмыстары жүргізілуі керек еді. 1975 жылдың желтоқсан айының басында Уақытша Ирландия Республикалық Армиясының (ИРА) мүшелері Лондонның Балкомб көшесіндегі пәтерде қоршауға алынды, бұл полицияның алты күндік қоршауына әкелді. "Спагетти Хаус" қоршауынан алынған сабақтар, соның ішінде тірі бақылау және сот-психологтарды пайдалану, полиция үшін қоршаудың сәтті аяқталуына ықпал етті. Питер Уоддингтон полиция қызметін зерттеуінде полицияның "өздігінен ұстау қабілетіне деген беделі, екі үлкен қоршаудың Метрополитен полициясымен қалай жүргізілгенімен нақты дәлелденді" деп жазды. 1980 жылы Иран елшілігін қоршауда полиция дәл осындай тактиканы қолданды, бірақ террористер кеңесшілердің біреуін өлтірді, бұл тактиканы өзгертуге және ғимаратты шабуылдау үшін Арнайы Әуе күштерін пайдалануға әкелді. Уоддингтон "Егер сын айтылса, онда полиция мұндай жағдайларда күш қолдануға тым тартынды болды" деп санайды. 1976 жылы Тринидадта туған жазушы және режиссер Хорас Ове мейрамханадағы оқиғаларға негізделген "Бабилдағы тесік" пьесасын жазды; пьеса кейіннен BBC-дің "Бүгінгі ойын" сериясында көрсетілді. Қылмыстың тағы бір көркем баяндамасы, "Вавилон қоршауы", 1978 жылы Фаррух Дхонди жазған. 1982 жылы "Спагетти Хаус" атты итальяндық комедиялық фильм түсірілді, ол қоршау оқиғаларына негізделген.